دیپلماسی سبز ایران در قفقاز

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، دیروز در اجلاس سران هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در ایروان، جنگ را نه‌تنها تهدیدی برای انسان‌ها و زیرساخت‌ها، بلکه عامل مستقیم نابودی طبیعت خواند و آن را «اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی» نامید.

او در سخنرانی خود که با محکوم‌کردن آثار مخرب جنگ‌های تجاوزکارانه بر طبیعت همراه بود، گفت: «جنگ، جنگل‌ها را می‌سوزاند، تالاب‌ها را تخریب می‌کند، خاک و آب را آلوده کرده و گونه‌های جانوری را آواره می‌کند‌». رئیس‌جمهور با اشاره به حجم نابودی‌های رقم‌خورده در غزه، به نقل از کارشناسان هشدار داد که بخش‌هایی از خاک آن تا صدها سال آینده نمی‌تواند میزبان حیات و چرخه‌های اکولوژیک طبیعی و گیاهی باشد. او این وضعیت را مصداق روشن «اکوساید» دانست که به گفته او باید در سطح جهانی محکوم شود. پزشکیان در بخش دیگری از سخنانش، با اشاره به اینکه «طبیعت مرز سیاسی نمی‌شناسد»، تأکید کرد که گسترش آلودگی‌های آب، خاک و هوا در پشت مرزها متوقف نمی‌شود و ازاین‌رو آسیب‌های ناشی از جنگ، مسائلی با ماهیت جهانی هستند که به راه‌حل‌های بین‌المللی نیاز دارند. او از جامعه بین‌المللی خواست سازوکارهایی مؤثر، شفاف و قابل اجرا برای حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی در زمان جنگ ایجاد کند و تصریح کرد: «هیچ کشوری نباید در زمان جنگ، طبیعت را قربانی خاموش و بی‌دفاع بداند‌». رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به جنگ تجاوزکارانه‌ای که به گفته او «ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه ما به راه انداخته‌اند»، گفت: آسیب به تأسیسات صنعتی و انرژی، آتش‌سوزی‌ها، انتشار آلاینده‌ها و آلودگی خاک و آب، اکوسیستم‌های طبیعی و زیرساخت‌های حفاظتی را که طی سال‌ها تلاش فراهم شده بود، تهدید کرده و از میان برده است.

ایران، میراث‌دار سرمایه‌ای بی‌بدیل

پزشکیان در ابتدای سخنرانی خود، با قدردانی از نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دولت و ملت این کشور برای میزبانی این رویداد مهم، حضور در جمع خانواده جهانی کنوانسیون تنوع زیستی را مایه خرسندی خواند و گفت: «امروز در نقطه‌ای از تاریخ ایستاده‌ایم که تنوع زیستی دیگر صرفا یک موضوع علمی یا زیست‌محیطی نیست؛‌ موضوعی مرتبط با صلح و امنیت، سلامت، امنیت غذایی، آبی و عدالت بین‌نسلی برای همه ساکنان زمین است‌». او با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشورهایی است که اهمیت حقوقی و بین‌المللی این موضوع را به رسمیت شناخته و به عضویت کنوانسیون تنوع زیستی درآمده است، افزود: «رابطه ایران با تنوع زیستی، به تاریخ عضویت ما در یک کنوانسیون بین‌المللی محدود نمی‌شود‌». رئیس‌جمهور ایران با توصیف پیشینه کهن کشورش در زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت، گفت: ایران با برخورداری از تنوع چشمگیر اکوسیستم‌ها، گونه‌ها و ذخایر ژنتیکی، میراث‌دار سرمایه‌ای ارزشمند و بی‌بدیل است؛ سرمایه‌ای که حاصل میلیون‌ها سال تکامل، پویایی و سازگاری طبیعت بوده و در فرهنگ، آداب و رسوم، معیشت، دانش بومی و هویت تاریخی مردمان این سرزمین بازتاب یافته است.

پزشکیان با اشاره به موقعیت جغرافیایی استثنائی ایران در محل تلاقی حوزه‌های زیست‌ جغرافیایی گوناگون، از جنگل‌های هیرکانی و ارسباران تا کوهستان‌های زاگرس، از مناطق خشک و بیابانی تا سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، این عرصه‌ها را مأمن هزاران گونه گیاهی، جانوری و ذخایر ژنتیکی ارزشمند خواند که پایه و اساس پایداری سرزمین و پشتوانه‌ای استوار برای تأمین آب، غذا، سلامت، امنیت زیستی، تاب‌آوری در برابر مخاطرات طبیعی و ضامن توسعه پایدار کشور به شمار می‌آیند. رئیس‌جمهور در ادامه با تأکید بر پیوند تنوع زیستی با تاریخ و تمدن انسان در ایران گفت: «دوستی، احترام و حمایت از طبیعت، بخشی از هویت فرهنگی، دینی و آیینی ایرانیان است و همواره بخشی از زندگی انسان و امانتی برای نسل‌های آینده دانسته شده است‌». او با اشاره به اینکه بسیاری از شیوه‌های زندگی، کشاورزی، دامداری، استفاده از گیاهان دارویی و دانش بومی مردم ایران در طول تاریخ بر پایه شناخت و سازگاری با طبیعت شکل گرفته است، تصریح کرد: «حفاظت از تنوع زیستی برای ایران تنها حفاظت از گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها نیست؛ حفاظت از یک میراث طبیعی، فرهنگی و تمدنی است‌». پزشکیان در تشریح اقدامات ملی ایران در این حوزه گفت: با تکیه بر فرهنگ دیرپای احترام به طبیعت و در راستای اهداف و تعهدات ملی و جهانی، سند راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی تدوین و تصویب شده است. سازمان حفاظت محیط زیست به‌عنوان هماهنگ‌کننده ملی تعیین شده و سازوکار مشارکت غیردولتی با اولویت جوامع محلی نیز به تصویب دولت رسیده است. او حفاظت از گونه‌های در معرض تهدید و احیای جمعیت‌های آسیب‌پذیر، از‌جمله افزایش مناطق حفاظت‌شده و پایش گونه‌های شاخص حیات وحش را از اولویت‌های اساسی کشور خواند.

دیپلماسی صلح در سایه تحریم

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنانش، همکاری‌های زیست‌محیطی را «پلی میان ملت‌ها» توصیف کرد و گفت: «معتقدیم حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم دیپلماسی صلح باشد». او با اشاره به بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها در منطقه، همکاری محیط‌زیستی را مسیری برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای همسو و هماهنگ با طبیعت دانست. پزشکیان در ادامه با انتقاد از تحریم‌های اقتصادی، تصریح کرد: «کشورهایی که تحت تحریم‌های اقتصادی هستند ‌یا در معرض تجاوزات نظامی قرار گرفته‌اند، نباید به‌تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی تحریم‌ها‌ یا جنگ‌هایی را که آغازگر آن نبوده‌اند، تحمل کنند‌». او با اشاره به اینکه ایران هم‌زمان با فشارهای ناشی از تغییر اقلیم، خشک‌سالی، کمبود آب، بیابان‌زایی و کاهش منابع طبیعی از یک سو و آثار تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری و منابع مالی از سوی دیگر مواجه است، گفت کشورش در دو سال پی‌درپی هدف جنگ‌های جنایتکارانه با استفاده گسترده از سلاح‌های مخرب و ممنوعه و در موارد زیاد با هدف عمدی تخریب محیط زیست، مانند حملات به مخازن سوخت در پایتخت، بوده است.

رئیس‌جمهور ایران با تأکید بر اینکه حفاظت از تنوع زیستی بدون تأمین منابع مالی کافی و دسترسی عادلانه به دانش و فناوری و ظرفیت‌سازی، در حد انجام مذاکرات، صدور قطع‌نامه و تعیین اهداف باقی خواهد ماند، افزود: «اگر از کشورهای در حال توسعه انتظار داریم از جنگل‌ها، تالاب‌ها، گونه‌ها و منابع ژنتیکی خود حفاظت کنند، باید شرایط دسترسی به ابزارهای لازم برای انجام این مسئولیت را نیز برایشان فراهم کنیم. این همان معنای واقعی عدالت محیط‌زیستی است‌». او خواستار قابل دسترس‌تر، عادلانه‌تر و متناسب‌تر شدن منابع مالی تنوع زیستی با نیازهای واقعی کشورهای در حال توسعه شد و انتقال فناوری‌های نوین، ظرفیت‌سازی، توسعه دانش بومی و مشارکت جوامع محلی را در کانون توجه اجرای تعهدات کنوانسیون دانست.

پزشکیان از آژانس‌های سازمان ملل متحد، نهادهای مالی بین‌المللی و سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط در حوزه محیط زیست و توسعه پایدار خواست سازوکارهای بسیج منابع مالی، ارزیابی خسارات زیست‌محیطی، احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشورهای متأثر برای مقابله با پیامدهای زیست‌محیطی درگیری‌های مسلحانه را تقویت کنند.

آمادگی ایران برای همکاری جهانی

رئیس‌جمهور در پایان سخنرانی خود با تأکید بر اینکه نجات کره زمین و حفاظت از محیط زیست مستلزم درک و تفاهم مشترک همه نسبت به چالش‌های پیش‌روی بشریت و استفاده مسئولانه از راه‌حل‌های متنوع است، گفت: «باید از راه‌حل‌هایی استفاده شود که شرایط، اولویت‌ها، ظرفیت‌ها و مسیرهای متفاوت ملی را مورد توجه قرار می‌دهد و بار مضاعفی را بر دوش کشورهای در حال توسعه نمی‌گذارد‌». او آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای همکاری سازنده با جامعه جهانی با

 در اختیار قرار‌دادن ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و تجربیات خود اعلام کرد و گفت: «در منطقه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری در زمینه محیط‌ زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند. پلی که مسیر را برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای با زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت هموار می‌‌کند‌».

تدوین برنامه راهبردی بلندمدت با ارمنستان

در حاشیه این اجلاس، پزشکیان با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دیدار و گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور با تأکید بر لزوم تدوین برنامه راهبردی و بلندمدت میان دو کشور در حوزه‌های معدنی، تجاری، اقتصادی، گردشگری و فرهنگی گفت: «تدوین برنامه استراتژیک و راهبردی بین دو کشور می‌تواند به تعمیق روابط دو کشور در بخش‌های مختلف منجر شود‌». او تعمیق روابط ایران و ارمنستان را عامل ثبات و امنیت در منطقه خواند و افزود: «ما مصمم به گسترش ارتباطات در همه زمینه‌ها هستیم و باید با همکاری یکدیگر مسائل را در میدان عمل به منصه ظهور برسانیم. تا به امروز نیز اقدامات بسیار خوبی صورت گرفته است که امیدواریم این اقدامات بلندمدت بوده و نتایج ‌ملموسی داشته باشد‌». پزشکیان همچنین با اشاره به تحریم‌های آمریکا تصریح کرد: «آمریکا باید بداند که ایران با تکیه بر مردم و با هماهنگی با همسایگان، با قدرت ارتباط خود را با دنیا ادامه خواهد داد. آمریکا نه‌تنها برای ما بلکه برای کل دنیا مشکل ایجاد کرده است. اگر بخواهد این مسیر را همچنان ادامه دهد، برای همه دنیا اوضاع بدتر خواهد شد؛ پس بهتر است به جای زور، با منطق گفت‌وگو اقدام کند‌». پاشینیان نیز با اشاره به سابقه فرهنگی ایران و قدمت تاریخی آن گفت: «ما خواستار ثبات و صلح در منطقه هستیم و ارتباطات‌مان را با کشورهای همسایه روز به روز گسترش داده و تلاش می‌کنیم این ارتباطات در مسیر توسعه متقابل انجام شود‌». او همکاری در زمینه انرژی را دارای «پتانسیل بسیار بزرگ» توصیف کرد و گفت‌ تلاش می‌شود ارتباطات دو کشور در این حوزه بیش از پیش افزایش یابد.

ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست

رئیس‌جمهور در دیدار با نخست‌وزیر گرجستان نیز با رد ادعاهای مطرح‌شده علیه برنامه هسته‌ای ایران گفت: «ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و تبلیغات مخرب علیه کشورمان را دروغ می‌دانیم‌». او با تأکید بر آمادگی همیشگی ایران برای گفت‌وگو، افزود: «آنها فکر می‌کنند می‌توانند ما را تسلیم کنند، اما ما زیر بار زور نخواهیم رفت‌». نخست‌وزیر گرجستان نیز در این دیدار با اشاره به مواضع شفاف کشورش در قبال همسایگان، هرگونه مداخله خارجی در امور کشورها را رد کرد و اصول سیاست خارجی گرجستان را دوستی و همکاری میان دو کشور خواند.