گزارش «شرق» از روند تحولات نظامی و افق گسترش دامنه درگیریها
آغاز جنگ تحمیلی چهارم؟
تشدید بیسابقه تبادل آتش میان ایران و ایالات متحده، گسترش دامنه نبرد به جبهه یمن، تلاش واشینگتن برای احیای محاصره دریایی ایران، ادعای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز و در نهایت تهدید آشکار دونالد ترامپ به حملات گستردهتر، از جمله هدف قراردادن تأسیسات هستهای ایران و دیگر حوادث، نشان میدهد تحولات جاری دیگر با مفاهیمی چون «تنش»، «بحران» یا «بازدارندگی» و بازی با دیگر واژگان سیاسی قابل تبیین نیست.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
تشدید بیسابقه تبادل آتش میان ایران و ایالات متحده، گسترش دامنه نبرد به جبهه یمن، تلاش واشینگتن برای احیای محاصره دریایی ایران، ادعای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز و در نهایت تهدید آشکار دونالد ترامپ به حملات گستردهتر، از جمله هدف قراردادن تأسیسات هستهای ایران و دیگر حوادث، نشان میدهد تحولات جاری دیگر با مفاهیمی چون «تنش»، «بحران» یا «بازدارندگی» و بازی با دیگر واژگان سیاسی قابل تبیین نیست. مجموعه رخدادهای این روزها حکایت از آن دارد که تلاش برای «کنترل تنش زیر سقف جنگ» به هر دلیلی ناکام ماند. به بیان صریحتر، آنچه امروز در برابر ما قرار گرفته، آغاز دور تازه جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران است؛ جنگی که این بار فقط در میدان نبرد متعارف تعریف نمیشود، بلکه همزمان در ابعاد نظامی، دریایی، اقتصادی، اطلاعاتی و روانی جریان دارد. این تصور که تا زمانی که دامنه درگیریها به پایتخت یا مناطق مرکزی کشور نرسیده، هنوز با یک جنگ تمامعیار مواجه نیستیم و تحولات صرفا در چارچوب تبادل آتش محدود و کنترلشده جریان دارد، با واقعیتهای راهبردی میدان همخوانی ندارد. نخست آنکه نوار ساحلی جنوب ایران، شریان حیاتی اقتصاد ملی، دروازه اتصال کشور به آبهای آزاد، کانون اصلی صادرات و واردات و محل استقرار بخش عمده زیرساختهای نفت، گاز و پتروشیمی است؛ ازاینرو هرگونه حمله به این منطقه، مستقیما منافع حیاتی کشور را هدف قرار میدهد. دوم آنکه تمرکز فعلی حملات بر جنوب، هرگز به معنای مصونیت مناطق مرکزی و شمالی نیست و نباید به خطای محاسباتی درباره سقف و دامنه جنگ طی روزهای آتی بینجامد. ولی فارغ از اینکه چگونه از تفاهم اولیه ۲۸ خرداد (۱۸ ژوئن ۲۰۲۶) و آغاز گفتوگوهای سوئیس برای دستیابی به توافق نهایی به این نقطه رسیدیم و اینکه آیا تفاهم امضاشده بین پزشکیان و ترامپ از اساس چیزی جز «یک تنفس بین دو جنگ» نبود، اکنون واقعیت مسلط، ورود منطقه به مرحلهای تازه و پیچیده از رویارویی است؛ مرحلهای که میتواند معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی غرب آسیا را به شکلی بنیادین دگرگون کند. شتاب تحولات نظامی نیز مؤید همین واقعیت است. در فاصله زمانی کوتاه و مشخصا از ۶ تیرماه، حجم و گستره رخدادهای امنیتی بهطور محسوسی افزایش یافته و نشان میدهد طرفین در حال ورود به فاز پرشتابتری از تقابل هستند. به نظر میرسد راهبرد آمریکا بر اجرای عملیات سنگین و کوتاهمدت با هدف تحمیل اراده سیاسی و اعلام دستیابی به اهداف نظامی استوار باشد؛ راهبردی که در صورت ناکامی، میتواند به گسترش بیشتر میدان نبرد بینجامد. اکنون پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا جنگ ادامه خواهد یافت یا خیر، بلکه این است که مسیر تحولات میدانی به کدام سو خواهد رفت، دامنه این رویارویی تا کجا گسترش خواهد یافت و نقطه پایان این جنگ در کدام معادله سیاسی یا نظامی رقم خواهد خورد.
تشدید بحران در خلیج فارس
درگیریهای نظامی میان ایران و ایالات متحده در روزهای اخیر همچنان ادامه دارد و همزمان با تشدید تنشها در منطقه، دونالد ترامپ با اعلام بازگشت محاصره دریایی ایران مدعی شده است عملیات نظامی آمریکا علیه ایران ادامه خواهد یافت. او همچنین ادعا کرده این رویارویی ممکن است بین دو تا سه هفته به طول بینجامد. در همین حال، روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد دونالد ترامپ به طور رسمی کنگره آمریکا را از آغاز مجدد درگیریها علیه ایران مطلع کرده است. بر اساس این گزارش، ترامپ در نامهای به رهبران کنگره اعلام کرده نیروهای آمریکایی در قالب «حملات دفاعی» علیه اهدافی در داخل ایران عملیات انجام دادهاند. انتشار این نامه بار دیگر اختلاف میان کاخ سفید و کنگره بر سر اختیارات رئیسجمهور برای ادامه عملیات نظامی بدون دریافت مجوز کنگره را برجسته کرده است؛ موضوعی که همچنان یکی از محورهای اصلی مناقشه سیاسی در واشینگتن به شمار میرود.
در عرصه میدانی هم کماکان گزارشها از وقوع انفجارها در نقاط مختلف جنوب ایران و همچنین حملات متقابل ایران به اهداف آمریکایی در منطقه حکایت دارد. روزهای دوشنبه و سهشنبه نیز همچنان مناطق مختلفی در جنوب کشور شاهد وقوع انفجارها و فعالیت سامانههای پدافندی بودند. خبرنگار ایرنا در چابهار گزارش داد چهار موشک در اطراف کنارک اصابت کرده و صدای انفجارهای شدید همراه با لرزش در و پنجرهها در این شهر و مناطق اطراف احساس شده است. به گفته این گزارش، صدای انفجارها تا چابهار و شهرستان دشتیاری نیز شنیده شده و همزمان هواپیماهای آمریکایی در آسمان کنارک مشاهده شدهاند. همزمان خبرگزاری تسنیم نیز از شنیدهشدن چندین انفجار در بندرعباس، جزیره لارک و کنارک خبر داد. بر اساس این گزارش، فعالیت گسترده سامانههای پدافند هوایی در بندرعباس همزمان با وقوع دو انفجار شدید مشاهده شده و منابع محلی از چهار انفجار سنگین در کنارک سخن گفتهاند. ایرنا نیز گزارش داد چهار انفجار در شرق بندرعباس شنیده شده، اما مقامهای رسمی تاکنون درباره ماهیت این انفجارها اظهار نظری نکردهاند و مشخص نیست این صداها ناشی از اصابت پرتابههای مهاجم یا عملکرد سامانههای پدافندی بوده است.
در همین حال، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) با انتشار بیانیهای اعلام کرد عملیاتی پنجساعته علیه اهداف نظامی ایران انجام داده است. در این بیانیه ادعا شده نیروهای آمریکایی تأسیسات نظامی در بوشهر، چابهار، جاسک، کنارک، ابوموسی و بندرعباس را هدف قرار دادهاند. سنتکام هدف این حملات را کاهش توانایی ایران برای انجام حملات علیه کشتیهای تجاری عنوان کرده و مدعی شده است سامانههای دفاع ساحلی، موشکی، پهپادی و ظرفیتهای دریایی ایران در این عملیات هدف قرار گرفتهاند. در مقابل، ایران از اجرای عملیاتهای تلافیجویانه علیه نیروها و پایگاههای آمریکا در منطقه خبر داد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد در پاسخ به حملات آمریکا، پایگاهها و داراییهای نظامی این کشور در منطقه خاورمیانه هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند. بر اساس بیانیه سپاه، در مرحله نخست عملیات «نصر ۲» با رمز «یا لثارات الحسین»، چند انبار پشتیبانی تسلیحاتی، مرکز ارتباطات ماهوارهای و ساختمان محل استقرار نیروهای آمریکایی در پایگاه جفیر بحرین هدف قرار گرفته است.
سپاه همچنین در بیانیه دیگری اعلام کرد در ادامه این عملیات، مخازن سوخت ناوگان پنجم دریایی آمریکا در بحرین هدف قرار گرفته و دچار آتشسوزی شده است. این نهاد نظامی همچنین مدعی شد رادار پاتریوت، رادار کنترل هوایی ناوگان پنجم و یک سامانه راداری اخطار اولیه C-RAM را منهدم کرده است. علاوه بر این، سپاه از هدف قرارگرفتن دو فروند سوپرنفتکش خبر داد که به گفته این نهاد با خاموشکردن سامانههای ناوبری و بیتوجهی به هشدارهای امنیتی، عبور از مسیرهای پرخطر در تنگه هرمز را انتخاب کرده بودند. در ادامه تحولات میدانی، ظهر دیروز سهشنبه نیز گزارشهایی از شنیدهشدن چندین انفجار در بوشهر و منطقه جغادک منتشر شد. خبرگزاری فارس اعلام کرد مردم این مناطق صدای چند انفجار را شنیدهاند، اما تا زمان انتشار این گزارش محل دقیق وقوع انفجارها و علت آنها مشخص نشده است.
به رغم این تبادل آتش بین طرفین، خبرنگار شبکه الجزیره در تهران با اشاره به شرایط موجود اعلام کرد بسیاری از ارزیابیها وقوع یک جنگ فراگیر میان ایران و آمریکا را بعید میدانند و احتمال دارد دامنه رویارویی همچنان در محدوده تنگه هرمز باقی بماند. او هشدار داد بازگشت محاصره دریایی میتواند ایران را به بررسی گزینههای نظامی بیشتر سوق دهد و منطقه خلیج فارس و دریای عمان را به صحنه رویارویی گستردهتری تبدیل کند، هرچند تلاشهای میانجیگری همچنان ادامه خواهد داشت.
نفسهای کمرمق دیپلماسی
در کنار تحولات تند و سیال عرصه نظامی، در حوزه سیاسی و دیپلماتیک نیز تکاپوهای کمرمقی در جریان است و ارزیابیهای متفاوتی درباره آینده این بحران مطرح میشود. در همین راستا، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، اعلام کرد مذاکرات پیچیدهای برای تدوین سازوکاری بلندمدت با هدف تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز در جریان است. او تأکید کرد عمان مسئولیت همکاری با ایران و جامعه بینالمللی برای حفظ امنیت کشتیرانی را بر عهده دارد و افزود خطرناکترین تهدیدها علیه امنیت خلیج فارس بیش از آنکه از درون منطقه ناشی شود، حاصل تصمیمات بازیگران خارج از منطقه است. او همچنین خواستار بازتنظیم روابط با آمریکا متناسب با واقعیتهای جدید امنیتی شد.
واکنش تهران و و موج انتقادهای بینالمللی به ادعای ترامپ درباره بازگرداندن محاصره دریایی
همزمان با ادامه تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، دونالد ترامپ با طرح ادعایی تازه درباره بازگرداندن محاصره دریایی ایران و دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، موج جدیدی از واکنشهای سیاسی و امنیتی را برانگیخته است؛ اقدامی که با مخالفت صریح تهران و انتقاد شماری از تحلیلگران و مقامهای خارجی روبهرو شده و نگرانیها درباره آینده امنیت کشتیرانی در یکی از مهمترین آبراههای جهان را افزایش داده است. رئیسجمهور آمریکا در پیامی مدعی شد ایالات متحده «محاصره دریایی ایران» را دوباره برقرار خواهد کرد؛ محاصرهای که به گفته او فقط کشتیهای ایران و مشتریان آن را هدف قرار میدهد و سایر کشورها میتوانند آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند. در همین راستا نیز نیروی دریایی آمریکا روز دوشنبه ۲۲ تیر با انتشار نقشهای اعلام کرد از شامگاه سهشنبه ۱۴ ژوئیه (ساعت ۲۰:۰۰ به وقت گرینویچ)، محاصره دریایی ایران را از سر خواهد گرفت. بر اساس این بیانیه، این محاصره تمامی بنادر، سواحل و پایانههای نفتی ایران را در بر میگیرد، اما مانعی برای عبور کشتیهای بیطرف از تنگه هرمز به مقاصد غیرایرانی نخواهد بود. همچنین اعلام شده است محمولههای کمکهای بشردوستانه پس از بازرسی اجازه عبور خواهند داشت.
علاوه بر اعمال دوباره محاصره دریایی ایران، ترامپ همچنین اعلام کرد که آمریکا از این پس با عنوان «نگهبان تنگه هرمز» شناخته خواهد شد و برای تأمین امنیت این گذرگاه راهبردی، از تمامی محمولههای عبوری معادل ۲۰ درصد ارزش آنها را به عنوان هزینه دریافت خواهد کرد. وی مدعی شد سازوکار اجرای این طرح از همین اکنون در دستور کار قرار گرفته است. اظهارات ترامپ با واکنش فوری مقامهای نظامی و سیاسی کشورمان همراه شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با لحنی کنایهآمیز در فضای مجازی نوشت که «رئیسجمهور ایالات متحده کاملا درست میگوید؛ هر کشوری که امنیت عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را تأمین میکند، شایسته دریافت هزینه این خدمت است». وی با تأکید بر اینکه ایران همواره تأمینکننده امنیت تنگه هرمز بوده و خواهد بود، افزود که «البته ۲۰ درصد رقم بسیار بالایی است؛ ما منصف خواهیم بود!». سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران همچنان حاکمیت و مدیریت بر تنگه هرمز را با قوت و قدرت اعمال خواهد کرد، اعلام کرد آمریکا با مداخله در این آبراه راهبردی، امنیت تأمین نفت و گاز جهان را به خطر انداخته و باید پاسخگوی پیامدهای اقدامات خود باشد. او همچنین تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران همانگونه که اهداف اولیه آمریکا را به موضوع بازگشایی تنگه هرمز محدود کرد، در صورت ادامه اقدامات واشینگتن، آن را بیش از گذشته با شکست و استیصال مواجه خواهد کرد.
قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا (ص) نیز در بیانیهای با رد هرگونه دخالت آمریکا در مدیریت تنگه هرمز، تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران به هیچ عنوان اجازه مداخله واشینگتن در اداره این آبراه بینالمللی را نخواهد داد. در این بیانیه آمده است که اقدامات آمریکا نهتنها امنیت منطقه، بلکه تجارت بینالمللی و عبور و مرور کشتیهای تجاری و نفتکش را با مخاطره جدی مواجه کرده است. سخنگوی این قرارگاه هشدار داد هرگونه اختلال در عبور و مرور کشتیها از سوی ارتش آمریکا خارج از مسیرهای تعیینشده ایران و بدون مجوز نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد. همچنین به کشورهای منطقه هشدار داده شد که هرگونه همکاری لجستیکی یا نظامی با آمریکا در این زمینه، از نگاه تهران به منزله مشارکت در جنگ علیه حاکمیت و امنیت ملی ایران تلقی خواهد شد و مسئولیت گسترش ناامنیهای احتمالی بر عهده آمریکا و همپیمانان آن خواهد بود.
در سطح بینالمللی نیز طرح پیشنهادی ترامپ با انتقادهایی روبهرو شده است. لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برزیل، با انتقاد از پیشنهاد دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، این اقدام را مشابه رفتار «دزدان دریایی» توصیف کرد. وی با اشاره به اینکه آمریکا سالها مدعی مبارزه با دزدی دریایی بوده است، اظهار کرد واشینگتن نمیتواند اکنون خود رفتاری مشابه دزدان دریایی در پیش بگیرد. در میان کارشناسان آمریکایی نیز این پیشنهاد با تردیدهای فراوان همراه شده است. ریچارد نفیو، معمار تحریمهای ایران و مذاکرهکننده پیشین آمریکا هم طرح اخذ عوارض از کشتیهای عبوری را نشانهای از ناامیدی دولت ترامپ و ازدسترفتن اهرمهای فشار واشینگتن علیه تهران دانست. در همین حال، روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد که دریافت عوارض پیشنهادی آمریکا میتواند هزینه حمل نفت از مسیر تنگه هرمز را تا دو برابر افزایش دهد. این روزنامه همچنین به نقل از منابع آگاه نوشت که چنین طرحی تاکنون با متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس نیز مطرح نشده و بسیاری از شرکای واشینگتن از جزئیات آن بیاطلاع بودهاند. پایگاه خبری اکسیوس نیز به نقل از یک مقام ارشد کشورهای حاشیه خلیج فارس گزارش داد که دولت آمریکا پیش از مطرحکردن این پیشنهاد، هیچگونه مشورتی با متحدان منطقهای خود انجام نداده است؛ موضوعی که میتواند اجرای چنین طرحی را با چالشهای سیاسی
و عملیاتی جدی روبهرو کند.
تهدید تازه ترامپ علیه «کوه کلنگ» و هشدار تهران درباره پاسخ ویرانگر
همزمان با تشدید تنشهای نظامی میان تهران و واشینگتن، دونالد ترامپ با مطرحکردن تهدیدی تازه علیه آنچه «تأسیسات هستهای کوهکلنگ» خواند، از احتمال حمله به این مجموعه سخن گفت؛ اظهاراتی که با واکنشهای تند از سوی منابع ایرانی همراه شد و بار دیگر توجهها را به یکی از مرموزترین و بحثبرانگیزترین سایتهای ادعایی هستهای ایران جلب کرد. رئیسجمهور آمریکا در گفتوگو با هیو هیویت، مجری محافظهکار آمریکایی، مدعی شد واشینگتن همچنان تأسیسات هستهای ایران را به دقت زیر نظر دارد. او در پاسخ به پرسشی درباره مجموعه موسوم به «کوهکلنگگزلا» که در رسانههای غربی با نام Pickaxe Mountain شناخته میشود، ادعا کرد این مجموعه میتواند هدف حمله قرار بگیرد.
ترامپ مدعی شد «ما با نیروی هوایی خود آنجا را زیر نظر داریم و چشمان زیادی روی آن داریم. کوهکلنگ یک هدف احتمالی برای یک شلیک بزرگ از طریق ورودی اصلی است و احتمالا بهزودی شاهد حمله به آن خواهیم بود». او همچنین با ادعای نبود فعالیت آشکار در این مجموعه افزود که هر زمان گزارشی درباره فعالیتهای هستهای ایران دریافت شود، آمریکا اقدام نظامی انجام خواهد داد. رئیسجمهور آمریکا در ادامه بدون ارائه جزئیات، از ادامه عملیات نظامی علیه ایران خبر داد و مدعی شد «امشب ضربه بسیار سختی به آنها خواهیم زد و فردا نیز ضربه سختی وارد خواهیم کرد». او همچنین ادعا کرد واشینگتن از محل استقرار برخی فرماندهان نظامی ایران اطلاع دارد، اما از بیان جزئیات بیشتر خودداری کرد. ترامپ در بخش دیگری از سخنان خود، تفاهمنامه پیشنهادی با ایران را «یک آزمون» توصیف کرد و به ادعایش، «تهران به این آزمون پایبند نبوده است». وی همچنین با تکرار ادعاهای پیشین درباره برنامه هستهای ایران، مدعی شد اگر ایران به سلاح هستهای دست یابد، از آن استفاده خواهد کرد؛ ادعایی که مقامهای جمهوری اسلامی ایران همواره آن را رد کرده و بر صلحآمیزبودن برنامه هستهای کشور تأکید کردهاند.
در واکنش به این تهدیدها، یک منبع ارشد در تهران به شبکه سیانان اعلام کرد که در صورت حمله آمریکا به کوهکلنگ، ایران «پاسخی ویرانگر» خواهد داد. این منبع تأکید کرد اگر ترامپ تهدیدهای خود را عملی کند، هزینه آن را نیروهای آمریکایی و شرکای منطقهای واشینگتن خواهند پرداخت. وی همچنین ادعاهای آمریکا درباره انجام فعالیتهای هستهای در این مجموعه را نادرست خواند. همزمان، مهدی محمدی، کارشناس مسائل راهبردی و مشاور رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در فایل صوتی منتشرشدهای هشدار داد که حمله به تأسیسات کوهکلنگ میتواند دامنه جنگ را به شکل بیسابقهای گسترش دهد. وی اظهار کرد در صورت هدف قرارگرفتن این مجموعه، «منطقه به جهنم تبدیل خواهد شد» و ایران پاسخ گستردهای علیه آمریکا در منطقه خواهد داد. محمدی همچنین با اشاره به روند تحولات میدانی، هدف اصلی واشینگتن را تغییر مواضع ایران در دو پرونده تنگه هرمز و مذاکرات هستهای دانست و گفت که حتی اگر آمریکا تلاش کند به زیرساختهای هستهای ایران آسیب وارد کند، در دستیابی به اهداف خود موفق نخواهد شد و پس از آن نیز تحولات مهمی در حوزه برنامه هستهای و عملیاتهای منطقهای ایران رخ خواهد داد.
گفتنی است که کوهکلنگگزلا که در ارتفاعات استان اصفهان و در فاصله حدود یکونیم کیلومتری مجتمع غنیسازی نطنز قرار دارد، طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه رسانهها و اندیشکدههای غربی تبدیل شده است. به نوشته خبرآنلاین و براساس ادعاهای منتشرشده، این مجموعه در اعماق سنگهای گرانیتی احداث شده و برخی برآوردها عمق آن را بین ۸۰ تا ۱۰۰ متر و در بخشهایی حتی تا ۶۰۰ متر عنوان میکنند؛ موضوعی که به اعتقاد برخی کارشناسان، آن را در برابر بمبهای سنگرشکن نیز مقاوم میکند. ریشه ساخت این مجموعه به سال ۱۳۹۹ و پس از خرابکاری در سالن مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته نطنز بازمیگردد. پس از آن حادثه، مقامهای ایرانی از ساخت مجموعههای جدید در دل کوه برای افزایش امنیت زیرساختهای هستهای خبر دادند، هرچند هیچگاه جزئیات رسمی درباره محل و کاربری این تأسیسات منتشر نشد. در ماههای اخیر نیز تصاویر ماهوارهای منتشرشده از سوی برخی اندیشکدههای غربی از ادامه عملیات عمرانی، توسعه تونلها، احداث دیوارهای امنیتی و تقویت ورودیهای این مجموعه حکایت داشته است. در مقابل، ایران تأکید کرده است که همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب تعهدات قانونی ادامه دارد، اما دسترسی به برخی سایتهای در حال ساخت یا آسیبدیده تا زمان رفع تهدیدهای امنیتی امکانپذیر نخواهد بود.
صباح زنگنه: جنگ تحمیلی چهارم عملا آغاز شده است
با تشدید حملات متقابل میان ایران و ایالات متحده، گسترش دامنه درگیریها به آبهای جنوبی کشور، تلاش واشینگتن برای اعمال مجدد محاصره دریایی و تهدیدهای تازه دونالد ترامپ علیه تأسیسات هستهای ایران، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح شده که آیا منطقه وارد مرحلهای تازه از جنگ شده است؟ در پاسخ به این سؤال، صباح زنگنه طی گفتوگو با «شرق» معتقد است «جنگ عملا آغاز شده و دیگر نمیتوان تحولات جاری را صرفا در چارچوب یک بحران یا تنش محدود تحلیل کرد». به باور نماینده پیشین ایران در سازمان کنفرانس اسلامی، «علیرغم همه ادعاهای مقامات آمریکایی، جنگ را خود آنها آغاز کردهاند. حملات به مناطق مختلف کشور، بهویژه در جنوب ایران و همچنین برخی استانهای دیگر، نشان میدهد دامنه درگیری بهطور محسوسی گسترش یافته است. طبیعی است که پاسخ ایران نیز متناسب با این سطح از تجاوز خواهد بود و همین امر میتواند میدان جنگ را به منطقه وسیعتری بکشاند». زنگنه پیرامون مسیر و افق پیشروی این جنگ تأکید دارد که «ادامه این روند از تبادل آتش، تنها به تقابل نظامی محدود نخواهد ماند، بلکه بازار جهانی انرژی، امنیت کشتیرانی و استفاده از تجهیزات پیشرفته نظامی و سامانههای پدافندی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد و در نتیجه، جنگ وارد مرحلهای پیچیدهتر و گستردهتر میشود». تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی درباره چرایی شکست تفاهم ۲۸ خرداد میان ایران و آمریکا نیز یادآور میشود که «آتشبس و تفاهم اولیه بیش از آنکه مقدمهای برای صلح باشد، فرصتی برای تجدید قوا بود». لذا به تعبیر زنگنه، «با وجود تلاش مجدانه کشورهای منطقه از پاکستانیها تا قطریها، عمان و دیگر کشورها برای جلوگیری از گسترش جنگ، آمریکا با تحریک اسرائیل از این فرصت برای بازسازی توان نظامی و طراحی عملیات جدید استفاده کرد. آن تفاهم، عملا یک مرحله گذرا و فرصتی برای تنفس دو طرف نبود، بلکه بیشتر مجالی برای آمادهسازی آمریکا جهت ورود دوباره به درگیری بود». این کارشناس مسائل غرب آسیا همچنین نقش رژیم اسرائیل را در تحولات اخیر و آغاز جنگ تحمیلی سوم قابل توجه میداند و اعتقاد دارد: «اگرچه تاکنون این رژیم متجاوز به شکل رسمی وارد جنگ مجدد با ایران نشده است، اما تا اینجای کار، تلآویو با ارائه امنیتی، در تشویق واشینگتن به ادامه اقدامات نظامی نقشآفرینی کرده است؛ ضمن آنکه احتمال ورود مستقیم رژیم صهیونیستی به جنگ تحمیلی جدید وجود دارد. اما این موضوع به سمتوسوی تحولات در روزهای آتی بستگی خواهد داشت». دیپلمات اسبق کشورمان در پاسخ به پرسشی درباره تهدید ترامپ برای حمله به تأسیسات هستهای موسوم به «کوهکلنگ» هشدار میدهد: «هرگونه حمله به زیرساختهای هستهای، چه در ایران و چه در هر نقطه دیگری از منطقه، میتواند پیامدهایی فاجعهبار برای کل غرب آسیا به همراه داشته باشد و سطح رویارویی را به مرحلهای غیرقابل پیشبینی برساند». تحلیلگر ارشد حوزه خاورمیانه در پایان، این برداشت رایج مبنی بر اینکه «تا زمانی که جنگ به تهران نرسیده، نمیتوان از جنگ تمامعیار سخن گفت» را نادرست میداند و تصریح میکند: «جنگ زمانی آغاز میشود که زیرساختهای حیاتی یک کشور هدف قرار گیرد. جنوب ایران محل اتصال کشور به آبهای آزاد، کانون صادرات و واردات و مرکز اصلی صادرات نفت و فرآوردههای پتروشیمی است. اگر این شریانهای حیاتی دچار اختلال شوند، همه کشور تحت تأثیر قرار میگیرد؛ حتی اگر پایتخت هنوز هدف مستقیم حملات قرار نگرفته باشد. از این منظر، جنگ عملا آغاز شده و آثار آن متوجه تمام جمعیت کشور خواهد بود».
