چالش سوگند پزشکی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

در هفته‌های اخیر هم‌زمان با اتفاقات رخ‌داده، روایت‌هایی از درون مراکز درمانی و مطب‌ها منتشر شده که از سخت‌ترشدن شرایط درمان مجروحان و افزایش فشارهای غیرپزشکی بر کادر درمان حکایت دارد. گزارش‌هایی که اگرچه اغلب به‌صورت غیررسمی و بدون ذکر نام منتشر می‌شوند، اما تکرار و هم‌زمانی آنها، توجهات را به خود جلب کرده است.

براساس گزارش‌های منتشرشده در دو تا سه هفته گذشته، شماری از پزشکان و پرستاران گفته‌اند در جریان درمان مجروحان اعتراضات، با تماس‌های هشدارآمیز مواجه شده‌اند. در برخی موارد، وضعیت به‌گونه‌ای توصیف شده که فضای تصمیم‌گیری حرفه‌ای پزشک را با ملاحظات خاص گره زده است.

چند روز قبل قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی تهران اعلام کرده بود پس از ۱۸ دی، یعنی از اوایل صبح جمعه (۱۹ دی)، تعداد بیماران با پارگی چشمی به طور چشمگیری افزایش یافت. به گفته او، متأسفانه ۱۷ بیمار از ناحیه هر دو چشم آسیب دیده بودند و بیش از ۷۰۰ بیمار تا صبح شنبه (۲۰ دی) به بیمارستان مراجعه کردند. ۱۹۶ نفر از این بیماران به سایر بیمارستان‌های تخصصی چشم‌پزشکی تهران ارجاع داده شدند و در مجموع، حدود هزار بیمار نیازمند عمل جراحی اورژانسی در بیمارستان فارابی حضور داشتند. این آمار صرفا شامل پارگی‌های جدی چشم است و موارد دیگر مانند پارگی پلک یا بیمارانی که هنوز نیاز به جراحی نداشتند، در آن محاسبه نشده است.

این پزشکان همگی بر یک نکته مشترک تأکید دارند: درخواست اکید برای حفظ ناشناس‌بودن است. در عین حال، آنها از فشار روانی سنگینی سخن می‌گویند که طی این مدت متحمل شده‌اند؛ فشاری که به باورشان، یادآور تجربه سال‌های همه‌گیری کروناست: «در دوران کرونا هم کادر درمان در خط اول بودند، فشارهای زیادی را تحمل کردند و حتی جانشان را از دست دادند. حالا تکرار دوباره این وضعیت، آن هم با جنس دیگری از فشار، شرایط را برای بسیاری از همکاران بسیار دشوارتر کرده است».

نظام پزشکی: درمان، بی‌قید و شرط است

تجربه میدانی برخی پزشکان نشان می‌دهد در عمل، فشارها و تهدیدهای غیررسمی مانع مراجعه بیماران به مراکز درمانی می‌شد. با این حال، 25 دی و چند روز پس از اوج‌گیری اعتراضات، رئیس سازمان نظام پزشکی از مصدومانی که در حوادث اخیر به هر دلیلی به مراکز درمانی مراجعه نکرده بودند، درخواست کرد درمان خود را پیگیری کنند. موضع رسمی وزارت بهداشت هم تصویر متفاوتی از وضعیت ارائه می‌دهد؛ تصویری که بر تداوم ارائه خدمات درمانی و ایفای بی‌قید و شرط وظایف حرفه‌ای از سوی کادر سلامت تأکید دارد. چند روز پیش، محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در پیامی رسمی از تلاش‌های کادر سلامت در جریان حوادث اخیر قدردانی کرد. او در این پیام، با اشاره به «حوادث سخت و دردناک ایام اخیر» و جان‌باختن شماری از هم‌وطنان، از «تلاش سترگ و رفتار حرفه‌ای و ایثارگرانه کادر درمان برای نجات جان هزاران مجروح در شهرهای مختلف» قدردانی کرده است. وزیر بهداشت در این پیام، حضور پرسنل اورژانس در «صحنه‌های خطیر خیابانی» و فعالیت پزشکان، پرستاران و کارکنان بیمارستان‌ها را «فراتر از وظایف معمول» توصیف و تأکید کرده بود جامعه پزشکی کشور در این مقطع نیز «نجات بدون تفاوت و بی‌قید و شرط جان انسان‌ها و تسکین آلام مردم را سرلوحه اقدامات خود قرار داده» و به وظایف انسانی و حرفه‌ای خود پایبند مانده است. 

هم‌زمانی این پیام رسمی با روایت‌هایی که از سوی برخی پزشکان درباره فشارهای بیرونی و نگرانی از پیامدهای درمان مجروحان مطرح می‌شود، تصویری چندلایه و متعارض از وضعیت فعلی نظام درمانی کشور ترسیم می‌کند؛ وضعیتی که به نظر می‌رسد میان تجربه میدانی بخشی از کادر درمان و روایت رسمی نهادهای مسئول، فاصله‌ای معنادار شکل گرفته است.

مورد مهم جراح قزوینی

از سوی دیگر، چند روز پیش خبر بازداشت علیرضا گلچینی، جراح ساکن قزوین، در رسانه‌ها منتشر شد و برخی منابع اولیه اعلام کردند که او به اتهام «محاربه» تحت پیگرد قرار گرفته است. انتشار این اخبار، نگرانی‌های گسترده‌ای میان همکاران و فعالان جامعه پزشکی ایجاد کرد و بسیاری از خبرگزاری‌های بین‌المللی نیز به این موضوع پرداختند. یکی از پزشکان قزوینی و از دوستان دکتر علیرضا گلچینی، جراح بازداشت‌شده، در گفت‌وگو با «شرق» از ابهام کامل در وضعیت این پزشک سخن می‌گوید؛ ابهامی که به گفته او، نه‌تنها خانواده و همکاران، بلکه حتی برخی نهادهای صنفی را نیز در بی‌اطلاعی نگه داشته است. به گفته این پزشک، دکتر گلچینی از شامگاه ۲۰ دی‌ماه و در جریان حضور در مطب خود در قزوین بازداشت شده و از آن زمان تاکنون، هیچ اطلاع روشنی درباره محل نگهداری، وضعیت حقوقی پرونده یا دسترسی او به وکیل در دست نیست. او می‌گوید: «تمام راه‌های ارتباطی‌اش عملا قطع شده، تلفن همراهش روشن است اما در اختیار خودش نیست و هیچ پاسخ مستقیمی به خانواده یا دوستان داده نشده است». به گفته او، مطب دکتر گلچینی پس از بازداشت بسته شده و پیگیری‌های حضوری نیز به نتیجه‌ای نرسیده است. این پزشک با اشاره به فعالیت‌های حرفه‌ای دکتر گلچینی پیش از بازداشت، می‌گوید او در روزهای اوج اعتراضات، به‌صورت علنی بر آمادگی خود برای درمان مجروحان تأکید کرده بود و حتی شماره تماس مستقیم خود را برای پاسخ‌گویی شبانه‌روزی در اختیار بیماران قرار داده بود. به گفته این منبع، همین رویکرد حرفه‌ای و اعلام عمومی آمادگی برای مداوا، اکنون به یکی از محورهای نگرانی نزدیکان او تبدیل شده است. او در عین حال تأکید می‌کند که اگرچه خبرهایی درباره بازداشت یا احضار چند پزشک دیگر در قزوین در همان بازه زمانی به گوش رسیده، اما به دلیل نبود اطلاعات رسمی و امکان راستی‌آزمایی، نمی‌توان درباره جزئیات این موارد با قطعیت سخن گفت. به گفته او، آنچه مسلم است، فضای احتیاط، ترس و فشار روانی در میان کادر درمان پس از وقایع اخیر افزایش یافته است؛ فضایی که باعث شده بسیاری از پزشکان از گفت‌وگوی علنی درباره تجربه‌های خود پرهیز کنند.

جای نگرانی وجود ندارد

یک منبع آگاه در سازمان نظام پزشکی کشور در گفت‌وگو با «شرق» تأکید می‌کند که «اطلاعات منتشرشده درباره قرارگرفتن این پزشک در معرض خطر اعدام، درست نیست» و از نگاه این منبع، وضعیت او «در مرحله‌ای نیست که نگرانی جدی درباره جانش وجود داشته باشد». این منبع آگاه با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده از سوی نهاد صنفی پزشکان می‌گوید: «نظام پزشکی از ابتدا در حال پیگیری وضعیت ایشان بوده و پرونده دکتر گلچینی در سطح اتهاماتی نیست که مجازات‌های سنگین مانند اعدام، داشته باشد». به گفته او، بزرگ‌نمایی برخی روایت‌ها درباره این پرونده می‌تواند ناخواسته به پیچیده‌ترشدن شرایط فرد بازداشت‌شده منجر شود و حتی مسیر رسیدگی او را تحت تأثیر قرار دهد. این منبع همچنین با اشاره به انتشار گسترده اطلاعات تأییدنشده در روزهای اخیر تأکید می‌کند که در جریان اعتراضات، موارد متعددی از انتشار اسامی یا روایت‌هایی درباره بازداشت یا برخورد با پزشکان مطرح شده که پس از بررسی، بخشی از آنها نادرست یا فاقد پشتوانه بوده است. او می‌گوید: «در شرایطی که امکان راستی‌آزمایی سریع وجود ندارد، بعضی اطلاعات نادرست نیز در کنار روایت‌های واقعی منتشر می‌شود و همین مسئله، هم به جامعه پزشکی آسیب می‌زند و هم روند پیگیری‌های صنفی را دشوارتر می‌کند». گفتنی است محمدرضا خردمند، رئیس سازمان نظام پزشکی استان قزوین، روز گذشته به «شرق» اطلاع داد که دکتر علیرضا گلچینی شنبه ۱۱ بهمن، آزاد شد. به گفته او، این آزادی نشان‌دهنده پایان دوره عدم اطمینان درباره وضعیت پزشک قزوینی است و پیگیری‌های سازمان نظام پزشکی برای تضمین حقوق قانونی اعضای خود ادامه دارد. با این حال، فضای نگرانی و فشار روانی که در هفته‌های گذشته بر کادر درمان حاکم بود، همچنان موضوعی قابل توجه برای فعالان صنفی و جامعه پزشکی باقی مانده است.  در نهایت، روایت‌های میدانی نشان می‌دهد که کادر درمان در هفته‌های اخیر با فشارهای غیرپزشکی و برخی محدودیت‌ها مواجه بوده‌اند و این شرایط، تصمیم‌گیری حرفه‌ای و ارائه خدمات اورژانسی را دشوار کرده است. تجربه پزشکان، گویای تعارضی جدی میان وظیفه حرفه‌ای و ملاحظات بیرونی است؛ وضعیتی که نگرانی‌های جدی درباره سلامت عمومی و امنیت روانی کارکنان بیمارستان‌ها ایجاد کرده است.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.