تتر در نیم‌ساعت ۲۰ درصد ریخت؛ صرافی‌ها قول جبران خسارت کاربران را دادند

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

بازار رمزارز ایران شامگاه سه‌شنبه ۱۹ آبان، شاهد نوسانی کم‌سابقه در قیمت تتر بود؛ نوسانی که در برخی بازارهای داخلی، نرخ این رمزارز را از محدوده ۲۶۰ هزار تومان به حوالی ۲۰۰ هزار تومان رساند و پس از مدتی، بخش عمده افت قیمت جبران شد. اما بازگشت نرخ، به معنای پایان ماجرا نبود. تعدادی از معامله‌گران در جریان این نوسان با لیکوییدشدن موقعیت‌های معاملاتی یا ثبت سفارش در قیمت‌هایی بسیار پایین‌تر از نرخ پیشین بازار مواجه شدند و چند صرافی ناچار شدند درباره نحوه رسیدگی به معاملات و جبران زیان کاربران اطلاعیه منتشر کنند.

بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد واکنش صرافی‌ها یکسان نبوده است: والکس ادر اطلاعیه‌ای ز پرداخت خسارت به گروهی از کاربران خبر داد، نوبیتکس بازگرداندن موقعیت‌های تعهدی و وثیقه‌های لیکوییدشده را در دستور کار گذاشت و تبدیل از شناسایی و جبران خودکار معاملات زیان‌بار گفت. آبان‌تتر نیز منشأ نوسان را خارج از زیرساخت خود دانست. در مقابل، اوکی‌اکسچنج از اختلال در بخش «تبادل سریع» و بررسی معاملات ریالی در یک بازه ۴۲دقیقه‌ای خبر داد.

افت ناگهانی قیمت

بر اساس داده‌های منتشرشده از معاملات یکی از بازارهای داخلی، قیمت تتر حدود ساعت ۱۹ سه‌شنبه در محدوده ۲۵۸ هزار و ۵۶۶ تومان قرار داشت، اما تا ساعت ۱۹:۲۹ به حدود ۲۰۸ هزار و ۹۵۰ تومان رسید؛ افتی نزدیک به ۱۹.۲ درصد در کمتر از نیم ساعت. در برخی گزارش‌ها نیز قیمت‌هایی نزدیک به ۲۰۰ هزار تومان و حتی پایین‌تر ثبت شده است. نرخ تتر پس از این افت، دوباره به محدوده ۲۵۰ هزار تومان بازگشت.

اهمیت این اتفاق فقط در کاهش لحظه‌ای قیمت نبود. در بازارهایی که معاملات تعهدی و اهرمی انجام می‌شود، افت شدید قیمت می‌تواند موقعیت معاملاتی را به آستانه لیکوییدشدن برساند؛ یعنی سامانه برای جلوگیری از افزایش زیان، موقعیت را به‌صورت خودکار می‌بندد. در چنین شرایطی، اگر قیمت برای مدتی کوتاه به سطحی غیرمعمول سقوط کند و سپس برگردد، ممکن است معامله‌گر موقعیت خود را از دست بدهد، حتی اگر قیمت اندکی بعد دوباره به محدوده قبلی برسد.

با این حال، میزان زیان کاربران، تعداد موقعیت‌های لیکوییدشده و حجم معاملات انجام‌شده در قیمت‌های غیرمعمول هنوز به‌صورت جامع و مستقل منتشر نشده است. ازاین‌رو، نمی‌توان از روی نوسان قیمت به‌تنهایی درباره تعداد زیان‌دیدگان یا ابعاد مالی خسارت قضاوت کرد.

والکس؛ جبران خسارت بدون بازگرداندن معاملات

والکس در اطلاعیه‌ای اعلام کرده است بخشی از زیان ناشی از لیکوییدشدن موقعیت‌های معاملاتی را از منابع خود جبران می‌کند. بر اساس اطلاعیه این صرافی، موقعیت‌های مربوط به خدمات سکو و معاملات تعهدی که پس از افت بیش از سه‌درصدی قیمت تتر، در سطوح پایین‌تر از حدود ۲۴۸ هزار تومان لیکویید شده‌اند، مشمول این طرح هستند.

مبنای محاسبه خسارت، قیمت حدود ۲۵۶ هزار تومانی تتر پیش از شروع نوسان اعلام شده است. والکس همچنین وعده داده بود مبالغ جبران خسارت حداکثر ظرف ۱۲ ساعت، به‌صورت خودکار و بدون نیاز به ثبت درخواست از سوی کاربران مشمول، به حساب آنها واریز شود.

نکته مهم در تصمیم والکس این است که این صرافی بر نهایی‌ماندن معاملات انجام‌شده تأکید کرده است. بر اساس اطلاعیه، هیچ معامله‌ای ابطال یا برگشت داده نمی‌شود و جبران خسارت از طریق پرداخت وجه انجام خواهد شد. بنابراین، سازوکار اعلام‌شده والکس با بازگرداندن خود معامله به وضعیت قبلی تفاوت دارد.

نوبیتکس؛ بازگرداندن موقعیت‌ها و وثیقه‌های لیکوییدشده

نوبیتکس در نخستین واکنش خود به نوسانات بازار اعلام کرد تغییرات ناگهانی حجم سفارش‌ها و نقدشوندگی می‌تواند به ثبت معاملات در سطوح قیمتی متفاوت منجر شود. این صرافی در همان اطلاعیه از بررسی وضعیت بازارها و سفارش‌های ثبت‌شده خبر داد و اعلام کرد برداشت‌های ریالی و رمزارزی به‌طور موقت در دسترس نیستند.

این محدودیت موقت با اطلاعیه‌ای دیگر دنبال شد که در آن نوبیتکس از بازگشت خدمات به حالت عادی خبر داد و برنامه خود برای رسیدگی به معاملات آسیب‌دیده را تشریح کرد.

بر اساس این اطلاعیه، موقعیت‌های تعهدی که در جریان نوسان اخیر با قیمتی پایین‌تر از قیمت عادلانه موردنظر نوبیتکس، با فرض تتر ۲۵۰ هزار تومانی، لیکویید شده بودند، به وضعیت پیش از لیکوییدشدن بازگردانده می‌شوند. همچنین وثیقه‌های لیکوییدشده مرتبط با خدمات دریافت وام که از این رخداد تأثیر گرفته‌اند، بازگردانده خواهند شد. نوبیتکس اعلام کرده است خدمات خریدوفروش و برداشت ریالی و رمزارزی آن نیز دوباره در دسترس قرار گرفته‌اند.

تفاوت رویکرد نوبیتکس با والکس در شیوه جبران زیان است: نوبیتکس از بازگرداندن موقعیت‌های مشمول و وثیقه‌ها به وضعیت پیشین سخن گفته، درحالی‌که والکس پرداخت خسارت را بدون ابطال معاملات در دستور کار قرار داده است.

تبدیل؛ رسیدگی خودکار به معاملات زیان‌‌دیده

صرافی تبدیل نیز از بررسی معاملات انجام‌شده در جریان نوسان خبر داده است. بر اساس اطلاعیه این پلتفرم، معاملاتی که ناخواسته با قیمت کمتر از ۲۵۰ هزار تومان انجام شده و به زیان کاربران منجر شده‌اند، شناسایی شده‌اند و فرایند بازگردانی و جبران خسارت آنها به‌صورت خودکار انجام خواهد شد.

تبدیل همچنین اعلام کرده است که بر اساس بررسی‌های فنی این مجموعه، زیرساخت معاملاتی و امنیت دارایی کاربران آن دچار اختلال نشده و نوسان قیمت از سایر بازارهای معاملاتی به بازار این صرافی سرایت کرده است. این توضیح، ارزیابی خود تبدیل از منشأ رخداد است و به‌تنهایی علت اصلی نوسان در کل بازار را مشخص نمی‌کند.

آبان‌تتر؛ تأکید بر پایداری زیرساخت

آبان‌تتر نیز در اطلاعیه خود، آغاز نوسان را خارج از این صرافی دانسته است. به گفته این پلتفرم، فعالیت هم‌زمان معامله‌گران در چند بازار باعث شد نوسان برای مدت کوتاهی به بازار آن نیز منتقل شود؛ با این تفاوت که دامنه تغییرات قیمت در آبان‌تتر، بنا بر اعلام این مجموعه، محدودتر از برخی صرافی‌های دچار اختلال بوده است.

آبان‌تتر تأکید کرده است زیرساخت معاملاتی آن در این بازه پایدار بوده و دارایی کاربران محفوظ مانده است. این صرافی همچنین از ادامه فعالیت خدمات خریدوفروش، واریز و برداشت خبر داده است.

اوکی‌اکسچنج؛ معاملات ریالی زیر ذره‌بین

در کنار اطلاعیه‌های مربوط به جبران خسارت برخی صرافی‌های رمز ارز ایرانی، اوکی‌اکسچنج نیز از اختلال در بخش «تبادل سریع» خبر داده است. بر اساس گزارش منتشرشده از اطلاعیه این صرافی، تمام معاملات خریدوفروش با جفت‌ارزهای ریالی در یک بازه ۴۲دقیقه‌ای باید وارد فرایند مغایرت‌گیری شوند؛ فرایندی که برای بررسی و تطبیق معاملات انجام‌شده در دوره اختلال در نظر گرفته شده است.

در زمان انتشار گزارش ، زمان دقیق بازگشت کامل این بخش به وضعیت عادی اعلام نشده بود. این رخداد نشان می‌دهد دامنه پیامدهای نوسان اخیر، دست‌کم در برخی پلتفرم‌ها، از تغییر نرخ و لیکوییدشدن موقعیت‌ها فراتر رفته و بررسی صحت ثبت معاملات را نیز دربر گرفته است.

علت سقوط تتر چه بود؟

با وجود انتشار اطلاعیه‌های متعدد از سوی چند صرافی رمز ار ز، اما هنوز علت اصلی افت ناگهانی قیمت تتر در بازار ایران به‌طور مستقل و قطعی مشخص نشده است. کاهش نقدشوندگی، تغییر ناگهانی حجم سفارش‌ها و احتمال اختلال در برخی سامانه‌های معاملاتی از جمله موضوعاتی هستند که در گزارش‌ها و اطلاعیه‌ها مطرح شده‌اند؛ اما مطرح‌شدن این عوامل به معنای اثبات نقش آنها در آغاز نوسان نیست.

نوبیتکس در اطلاعیه اولیه خود، تغییرات ناگهانی حجم سفارش‌ها و نقدشوندگی را از عواملی دانسته بود که می‌توانند به نوسان شدید و ثبت معاملات در قیمت‌های متفاوت منجر شوند. تبدیل و آبان‌تتر نیز تأکید کرده‌اند که منشأ نوسان خارج از زیرساخت معاملاتی آنها بوده است. در مقابل، گزارش مربوط به اوکی‌اکسچنج از اختلال مشخص در بخش تبادل سریع این پلتفرم حکایت دارد؛ اما این اطلاعات به‌تنهایی برای تعیین اینکه آیا یک عامل واحد باعث رخداد در همه بازارها شده، کافی نیست.

از سوی دیگر، تفاوت قیمت‌های ثبت‌شده در صرافی‌های داخلی در جریان این اتفاق نشان می‌دهد که نرخ تتر در بازار ایران لزوماً در همه پلتفرم‌ها یکسان حرکت نمی‌کند. دفتر سفارش‌ها، میزان عرضه و تقاضا و نقدشوندگی هر بازار می‌توانند در شکل‌گیری قیمت‌های متفاوت نقش داشته باشند؛ هرچند سهم دقیق هر عامل در رخداد ۱۹ آبان هنوز روشن نیست.

با جبران خسارت، مشکل حل می‌شود؟

اقدام صرافی‌ها برای جبران زیان یا بازگرداندن موقعیت‌های معاملاتی، بخشی از پیامدهای فوری این رخداد را هدف قرار داده است؛ اما چند پرسش اساسی همچنان باقی است: چه تعداد کاربر متضرر شده‌اند؟ مجموع زیان معاملات چقدر بوده است؟ چه تعداد از موقعیت‌ها و وثیقه‌ها بازگردانده شده‌اند؟ و آیا بررسی فنی مستقلی درباره علت نوسان و نحوه ثبت معاملات انجام خواهد شد؟

پاسخ به این پرسش‌ها به انتشار آمار دقیق‌تر از سوی پلتفرم‌ها نیاز دارد. تا آن زمان، آنچه می‌توان با اتکا به اطلاعیه‌های منتشرشده گفت این است که سقوط کوتاه‌مدت قیمت تتر، علاوه بر ایجاد نوسان در بازار، صرافی‌های مختلف را به اتخاذ سازوکارهای متفاوت برای رسیدگی به معاملات آسیب‌دیده واداشته است؛ سازوکارهایی که از پرداخت نقدی خسارت تا بازگرداندن موقعیت‌ها و بررسی معاملات ثبت‌شده را شامل می‌شوند.