|

مسلمانان سربرنیتسا چشم‌انتظار اجرای عدالت هستند

داستان‌تلخ قبرستان پوتوچاری

قبرستانی با قبرهای سفید یک دست که صاحبانش همگی مردانی هستند که در طول یک هفته کشته شده‌اند. اینجا قبرستان پوتوچاری در شهر مسلمان‌نشین سربرنیتسای بوسنی است.

داستان‌تلخ قبرستان پوتوچاری
خبرنگار: مهسا مژدهی

قبرستانی با قبرهای سفید یک دست که صاحبانش همگی مردانی هستند که در طول یک هفته کشته شده‌اند. اینجا قبرستان پوتوچاری در شهر مسلمان‌نشین سربرنیتسای بوسنی است. جایی که بیش از شش هزار نفر در آن دفن شده‌اند و فاصله قبرها طوری تنظیم شده که جای کافی، برای نزدیک به دو هزار نفری که هنوز مورد شناسایی قرار نگرفته‌اند، باقی باشد.

 

درگیری‌ها در بوسنی بر سر چه بود؟

با سقوط شوروی، بحران در سال ۱۹۹۱ به یوگسلاوی رسید و این کشور را در آستانه فروپاشی قرار داد. بوسنی و هرزگوین دو راه داشت. یا با صربستان ادغام شود یا استقلال پیدا کرده و کشوری تازه را در منطقه بالکن شکل دهد. در بوسنی مسلمانان بوسنیایی، کروات‌ها و صرب‌ها در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند. برای بوسنیایی‌‌ها، گزینه ایجاد کشور جدید مطرح بود. موضوعی که دیگر قومیت‌ها مخالف آن بودند.

در اول مارس ۱۹۹۲ و اوج بحران‌ها، یک گنگستر سابق بوسنیایی از درون خودروی فولکس‌واگن خود به سمت یک جشن عروسی صرب‌ها در مرکز سارایوو آتش گشود. پدر داماد، به‌شدت مجروح و در نهایت کشته شد. رادنکو میکویچ، کشیش ارتدکس صرب مجروح شد اما از تیراندازی جان سالم به در برد.

این آغاز درگیری‌ای بود که در نهایت به محاصره سارایوو انجامید و باعث جنگی شد که نزدیک به هزار و ۵۰۰ روز طول کشید و ده‌ها هزار نفر را به کشتن داد.

 

تابستان شوم ۹۵

تابستان ۱۹۹۵؛ بوسنی ناگهان تبدیل به جهنم شد. جنگ سه سال قبل و درست از زمانی که ایالات متحده و اتحادیه اقتصادی اروپا بوسنی و هرزگوین را به‌عنوان یک کشور به‌رسمیت شناختند شروع شده و تا آن زمان بیش از ۱۰۰ هزار نفر جان خود را از دست داده بودند.

از آغاز سال ۱۹۹۵ انتظار می‌رفت که اوضاع در بوسنی و هرزگوین آرام‌تر از سال‌های قبل باشد. اما این تنها آتش زیر خاکستر بود.

ژوئیه ۱۹۹۵، ارتش جمهوری صرب بوسنی با رهبری راتکو ملادیچ، منطقه سربرنیتسا را به اشغال در آورد. این منطقه از ۱۶ آوریل سال ۱۹۹۳ از سوی شورای امنیت سازمان ملل به‌عنوان منطقه امن اعلام شده بود و تحت نظارت نیروهای حافظ صلحی که اغلب آنها هلندی بودند قرار داشت.

 

در سربرنیتسا چه گذشت؟

با رسیدن ارتش جمهوری صرب بوسنی سربرنیستا در ژوئیه سال ۱۹۹۵، زنان مسلمان از مردان جدا شده و به مناطق تحت نظارت صرب‌ها فرستاده‌شدند. مردان و پسران منطقه اما سرنوشت تلخی داشتند.

در سال ۱۹۹۵ سربرنیتسا،‌ تنها ۴۰ هزار نفر جمعیت داشت که اغلب آنها مسلمان بودند و امید داشتند تا جانشان از سوی صلح سازمان ملل حفظ شود.

برخلاف آنچه مردم سربرنیتسا توقع داشتند، نیروهای صلح، نتوانستند جان آنها را از کشتار بی‌رحمانه حفظ کنند. بعدها این نیروها اعلام کردند که چون تحت ماموریت حفظ صلح بودند،‌ نمی‌توانستند در یک نبرد درگیر شوند. از طرف دیگر آنها مدعی شده‌اند که تجهیزات نظامی کافی برای اینکه جلو صرب‌ها را بگیرند در اختیار نداشته‌اند.

احمد راستانوویچ که یکی از نجات‌یافتگان قتل‌عام سربرنیتساست، می‌گوید: من، مادرم و برادرم در سال ۱۹۹۳ از سوی نیروهای سازمان ملل از سربرنیتسا رانده شدیم. اما پدرم رفعت در شهر ماند و ما دیگر هرگز او و دو برادرش را ندیدیم. بقایای آنها تا سال ۲۰۰۷ هم پیدا نشد. او می‌گوید مادر بزرگ من بعد از بازگشت به سربرنیتسا، اغلب اوقات خودش را در خانه حبس و در سوگ سه پسرش گریه می‌کرد.

او که سال‌ها قبل به شهر سربرنیتسا برگشته و حالا معلم یک مدرسه دینی است، از همسایه‌ای تعریف می‌کند که همه پنج پسرش را که در سنین ۱۵ تا ۲۵ سال بوده‌اند، در قتل‌عام صرب‌ها از دست داده است و هنوز بقایای دو تن از آنها پیدا نشده.

 

چه کسانی مقصر بودند؟

متهمان اصلی بزرگ‌ترین کشتار در اروپا، ‌پس از جنگ جهانی دوم، ‌رادووان کاراجیچ رئیس‌جمهوری پیشین جمهوری صرب بوسنی و راتکو ملادیچ فرماندهٔ پیشین ارتش صربستان بودند.

کاراجیچ که شاعر و پزشک هم بود، از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۸ در مناطق صرب‌نشین بوسنی پنهان شد. پس از پیدا شدن کاراجیچ، محاکمه‌اش هشت سال به طول انجامید و سرانجام او محکوم به حبس ابد شد. راتکو ملادیچ که به اسم قصاب بوسنی شناخته می‌شود هم تا سال ۲۰۱۱ فراری بود و سرانجام حبس ابد گرفت.

تاکنون بقایای بیش از شش هزار نفر از کشته‌شدگان سربرنیتسا، پیدا و دفن شده و بیش از هزار نفر دیگر، پیدا نشده‌اند. خانواده‌های قربانیان، منتظرند تا هر چه زودتر تکلیف عزیزانشان مشخص شود. احمد راستانوویچ می‌گوید ما هنوز در شهر سرسبز سربرنیتسا در انتظار اجرای عدالت هستیم. مادران کشته‌شدگان هر ماه دور هم جمع می‌شوند و چشم‌انتظار محاکمه عاملان جنایت هستند. تنها ۱۳۱ جنایتکار به لاهه معرفی شده‌اند. اما هنوز تعداد بسیاری از جنایتکاران، بدون محاکمه در بین ما هستند.

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.