هجرت از هرمز

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

رضا غلامی، کارشناس ارشد اقتصاد سیاسی بین الملل، در یادداشتی نوشت: ‌در جغرافیای اقتصاد سیاسی معاصر، لحظاتی وجود دارند که نه تنها مسیر تاریخ، بلکه «نقشه قدرت و ثروت» جهان را بازترسیم می‌کنند.

شعله‌ور شدن کانون‌های تنش در خلیج فارس و به دنبال  آن انسداد تنگه هرمز، فراتر از یک بن‌بست نظامی، کاتالیزور بزرگترین جابه‌جایی سرمایه در قرن بیست و یکم شده است.

امروز، در حالی که تیتر اول رسانه های دنیا بر رجز خوانی و تهدیدات نظامی طرفین مخاصمه متمرکز شده است، نبردی سهمگین‌تر در تالارهای شیشه‌ای بورس و اتاق‌های فکر شرکت های بزرگ فرا ملی انرژی در جریان است؛ نبردی برای عبور از دورانی پر تنش در غرب آسیا و استقرار در مناطق امنی همچون افریقا.

آنچه امروز شاهد آن هستیم، صرفاً یک نوسان گذار در بهای نفت نیست؛ بلکه یک تغییر ساختاری در نقشه‌ی توزیع قدرت و سرمایه است.

شرکت های بزرگ نفتی فراملی، با درک عمق آسیب‌پذیری زیرساخت‌های فیزیکی در خلیج فارس، فرآیند واگرایی استراتژیک از این منطقه را آغاز کرده‌اند تا نظم نوینی را در حوزه‌ی اقیانوس اطلس و آب‌های عمیق آفریقا پی‌ریزی کنند.

‌‌بن‌بست هرمز

انسداد تنگه هرمز، که منجر به حبس ۲۰ درصدی عرضه جهانی انرژی و جهش بهای نفت خام شد، فراتر از یک شوک عرضه، اعتبار نهادی منطقه غرب آسیا را به عنوان تأمین‌کننده پایدار به چالش کشید.

آسیب‌های وارده به تأسیسات گازی قطر و افت تولید شرکت‌هایی نظیر «اکسون موبیل»، نشان‌دهنده تغییر ماهیت ریسک از نوسان قیمتی به تخریب ساختاری است.

برآورد بازسازی ۵ ساله برای این تأسیسات، هزینه فرصت ماندن در این منطقه را به شکلی نجومی افزایش داده و دکترین لنگرگاه امن را به یک سراب پایدار مبدل ساخته است.

‌یکی از پیچیده‌ترین ابعاد این گذار، استفاده هوشمندانه شرکت‌های نفتی از سودهای بادآورده ناشی از گرانی نفت برای تأمین مالی خروج از جغرافیای بحران است.

طبق داده‌های مؤسسه «وود مکنزی»، صنعت نفت برای پاسخگویی به تقاضای جهانی تا سال ۲۰۵۰ نیازمند کشف ۳۰۰ میلیارد بشکه ذخایر جدید است. در حالی که پیش از این، بودجه‌های اکتشافی قربانی بازپرداخت سود سهامداران می‌شد، اکنون درآمدهای حاصل از تنش‌های منطقه غرب آسیا، سوخت لازم برای ماجراجویی‌های استراتژیک در مناطق بکر را فراهم کرده است.

این تغییر مسیر سرمایه، نه یک واکنش هیجانی، بلکه یک الزام بقا در نظام رقابتی بین‌الملل محسوب می‌شود.

‌قطب‌بندی نوین جغرافیایی

نقشه جدید اکتشافات نفتی نشان‌دهنده یک شیفت پارادایمیک از کانون‌های ژئوپلیتیک سنتی به سمت مناطق حاشیه‌ای و بکر است. انتقال بودجه‌های میلیاردی و سرمایه گذاری برخی شرکت های بزرگ فراملی انرژی به آب‌های عمیق نیجریه، نامیبیا، گابن و برخی دیگر از مناطق این کشورها، پیامی روشن به بازارهای جهانی مخابره می‌کند: «مرکز ثقل انرژی در حال حرکت به سمت غرب و جنوب است.»

این بازآرایی، به ویژه در حوزه مدیترانه شرقی و سواحل آمریکای جنوبی، نشان‌دهنده تلاش برای خلق یک مصونیت استراتژیک در برابر شوک‌های منطقه غرب آسیا است.

‌در هر حال شرکت های بزرگ فراملی نفتی با نگاهی عمیق و استراتژیک به ریسک‌های موجود در حال موازنه‌سازی هستند.

تحلیل‌گران بر این باورند که حتی با بازگشت ثبات نسبی به تنگه هرمز، یک «پرمیوم ریسک» (Risk Premium) دائمی بر بشکه‌های نفت صادراتی این منطقه سایه خواهد افکند.

این هزینه ریسک، محرک پایدار برای تنوع‌بخشی جغرافیایی خواهد بود.

در واقع، بحران ۲۰۲۶ کاتالیزوری شد تا فرآیند طولانی‌مدت تمرکززدایی از خلیج فارس به یک استراتژی هماهنگ در میان کل صنعت انرژی غرب بدل شود.

‌در نهایت، آنچه در تالارهای شیشه‌ای بورس و میادین اکتشافی آفریقا و آمریکا در حال وقوع است، خبر از کاهش وزن استراتژیک منطقه غرب آسیا در معادلات قدرت جهانی می‌دهد.

گذار از نظمی که صرفا بر حفاظت نظامی از شریان‌های نفت استوار بود، به سمتی که بر تاب‌آوری مالی و استقلال از کانون‌های تنش تکیه دارد، حقیقتی گریزناپذیر است.

غرب آسیا دیگر نه تنها لنگرگاه امن دارایی‌های جهانی نیست، بلکه به عنوان یک متغیر مخل در محاسبات بلندمدت انرژی شناخته می‌شود.