فروپاشی رؤیای «شهروندان رایش»

زینب همتی- نزدیک به 80 سال پس از فروپاشی حکومت آلمان نازی، شبکه‌ای از راست‌گرایان افراطی با نام «شهروندان رایش» که در حال برنامه‌ریزی برای سرنگونی حکومت فدرال آلمان بودند، در بزرگ‌ترین عملیات ضد ترور پلیس آلمان دستگیر شدند. نیروهای ویژه پلیس آلمان با یورش به آپارتمان‌های افراد مظنون، حکم بازداشت ۲۵ نفر را اجرا کردند و در ۱۱ ایالت آلمان و نیز در اتریش و ایتالیا، 150 آپارتمان و دفتر کار را مورد تفتیش قرار دادند. حدود سه هزار نیروی پلیس در این عملیات بی‌سابقه در تاریخ آلمان فدرال شرکت داشته‌اند.

در میان متهمان، یک نماینده پیشین پارلمان آلمان، شماری از سربازان و افسران فعلی و سابق در ارتش آلمان شرقی سابق و ارتش کنونی آلمان فدرال دیده می‌شوند. این شبکه حول یک شاهزاده از خاندان قرن‌نوزدهمی حلقه زده و قرار بوده پس از سرنگونی دولت فدرال آلمان و «تسخیر قدرت»، او را پادشاه حاکم اعلام کنند.

دادستانی فدرال آلمان ۵۱ زن و مرد را به تشکیل یک سازمان تروریستی برای الغای نظم قانون اساسی جمهوری فدرال آلمان و ایجاد دولتی بر اساس رایش ۱۸۷۱ آلمان متهم کرده است. گروه شناخته‌شده‌ «شهروندان رایش» (Reichsbürger) اما برای رسیدن به اهداف خود چندان پیشرفتی نداشته است. با این حال گفته می‌شود این گروه قصد داشته از‌جمله به ساختمان رایشتاگ حمله کرده و با حمله به منبع تأمین برق، شرایطی شبیه جنگ داخلی ایجاد کند و سپس با سرنگون‌کردن دولت فدرال آلمان، قدرت را به دست گیرد. گفته می‌شود از قبل افرادی برای پست‌های مهم وزارتی برای لحظه «تسخیر قدرت» انتخاب شده بودند. از آنجا که بخش درخور توجهی از اعضای این گروه متشکل از سربازان پیشین ارتش آلمان و نیز «ارتش ملی خلق» (ارتش آلمان شرقی سابق) و از‌جمله مردانی با آموزش نظامی ویژه بوده‌اند، این گروه خطرناک ارزیابی شده بود. در این عملیات ضربتی پلیس، علاوه بر نیروهای واحد ضد ترور پلیس فدرال، افسران چندین واحد ویژه ایالت‌های فدرال نیز برای دستگیری متهمان و تأمین امنیت در طول اقدامات تفتیشی مستقر شده بودند. پیش از آغاز عملیات، بازرسان پیگرد، اطلاعاتی مبنی بر وجود سلاح‌های پرشمار که برخی از آنها حتی قانونی بوده، دریافت کرده بودند.

بر اساس اطلاعاتی که دویچه‌وله گزارش کرده، شخصیت محوری این گروه، «هاینریش رویس» از نوادگان یک خاندان سلطنتی آلمان در ایالت تورینگن است که از سوی پلیس بازداشت شده است. این مرد ۷۱ساله که خود را «هاینریش سیزدهم» می‌داند، چندین سال است که نظرها و ایده‌های عجیب خود درباره جریان راست‌گرایان افراطی «شهروندان رایش» را به‌طور علنی ارائه می‌دهد. برای مثال، در سال ۲۰۱۹، او به عنوان سخنران در «همایش وب جهانی» در سوئیس حضور یافت و توضیح داد که جمهوری فدرال آلمان یک حکومت مستقل نیست و همچنان تحت کنترل نیروهای متفقین است. رویس به عنوان مشاور مستقل امور مالی در «فرانکفورت آم ماین» در شرق آلمان اشتغال دارد و مالک یک قصر و شکارگاه در ایالت تورینگن است. مقام‌های امنیتی می‌گویند اعضای گروه «شهروندان رایش» در طول سال جاری چندین بار در این مکان با یکدیگر ملاقات کرده‌اند.

کابینه در سایه

گفته می‌شود در تدارک «تسخیر قدرت» برنامه‌ریزی‌شده، نوعی «کابینه سایه» در نظر گرفته شده بود که رویس در رأس آن بوده است. نکته جالب، پست وزارت دادگستری بوده که گفته می‌شود نماینده پیشین حزب راست‌گرای «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) در پارلمان، به نام «بیرگیت مالزاک وینکه‌مان» برای احراز این مقام در نظر گرفته شده بود. او یک سال پیش پارلمان بوندستاگ آلمان را ترک کرد و بار دیگر به عنوان قاضی در برلین مشغول به کار شد. تلاش‌های پیشین سنای برلین برای برکناری او از دستگاه قضائی به دلیل تعهدش به حزب «آلترناتیو برای آلمان» تاکنون شکست خورده بود. گفته می‌شود متهم «تیم پائول» که دکترای حقوق دارد، قرار بود وزارت امور خارجه را بر عهده بگیرد و فردی که «ماتس» معرفی شد، از ایالت بادن-وورتمبرگ که طی سال‌ها به عنوان یک ایدئولوگ جریان «شهروندان رایش» شناخته می‌شد، برای مشاوره درباره مسائل حقوق بین‌الملل تعیین شده بود. پزشکی به نام «ملانی» از ایالت نیدرزاکسن هم به عنوان وزیر بهداشت در فهرست وزیران قرار داشت. بازرسان تحقیق می‌گویند او به این گروه حمایت مالی کرده است.

بازوی مسلح

این گروه همچنین در درون خود از وجود «بازوی مسلح» صحبت می‌کرد. گفته می‌شود یکی از افراد این «بازوی مسلح» «رودیگر فن پ» است که در اوایل دهه ۱۹۹۰ فرماندهی یک گردان رزمی چترباز را بر عهده داشت. این گردان بعدا به نیروی تازه‌تأسیس موسوم به «نیروهای ویژه کوماندویی» تغییر نام یافت. «رودیگر فن پ» در آن زمان از ارتش آلمان اخراج شد زیرا از انبارهای ارتش آلمان شرقی سابق اسلحه سرقت کرده یا فروخته بود. بر اساس ارزیابی بازرسان تحقیق، او از تحریک‌کنندگان و رهبران اصلی این جریان است.

محافل امنیتی می‌گویند در کنار «مارکو فن» فرد دیگری نیز هست که از سربازان قراردادی سابق و دارای سوءپیشینه بوده که او نیز در «نیروهای ویژه کوماندویی» خدمت کرده است. این دو نفر در جنبش اعتراضی علیه تدابیر کرونایی دولت در شهر «فورتس‌هایم» بسیار فعال بوده‌اند و در جریان این اعتراضات اقدام به جذب نیرو برای گروه «شهروندان رایش» کرده بودند. این گروه به‌طور پیگیر درصدد سربازگیری از میان سربازان فعال بوده و این تلاش آنها چندان هم ناموفق نبوده است. در این سربازگیری می‌توان از یک متهم سرباز نام برد که در «نیروهای ویژه کوماندویی» در بخش لجستیک خدمت می‌کرده است. محافل تحقیق قضائی می‌گویند موارد متعددی از تلاش‌های این گروه برای سربازگیری در پادگان‌های آلمان ثبت شده‌است.

چند عضو مظنون این گروه پیش از این به عنوان تحریک‌کنندگان اعتراضات علیه تدابیر کرونایی دولت خود را نشان داده بودند؛ از‌جمله سرهنگ سابق ارتش «ماکسیمیلیان ای» که او را متعلق به «جنبش ضد تفکر حاکم» می‌شناسند. او در یک برنامه اعتراض کرونایی، به‌طور علنی از اعزام «نیروهای ویژه کوماندویی» به برلین برای «پاکسازی کامل» سخن گفته بود. این فرد در زمان فعالیت نظامی خود، هم در ارتش آلمان و هم در «نیروهای ویژه کوماندویی» خدمت کرده است. این سرهنگ سابق ارتش در تابستان ۲۰۲۱ در پی سیل مرگبار در منطقه آرتال آلمان، با اینکه مدت‌ها ارتش آلمان را ترک کرده بود، به همراه شماری از کهنه‌سربازان، اونیفورم نظامی بر تن کرد و دست به تدوین «فرمان»هایی زد و در یک مدرسه «مرکز فرماندهی» مستقر کرد. برای مقامات قضائی و امنیتی آلمان، نقشه کودتای گروه «شهروندان رایش» اتهامی محرز است و آن را یک «خطر واقعی» از سوی این گروه می‌دانند. هولگر مونش، رئیس اداره آگاهی فدرال به تلویزیون آلمان گفته است که به احتمال زیاد مظنونان دیگری نیز بازداشت می‌شوند.

مونش افزود که در روند تحقیقات تاکنون ۱۵۰ آپارتمان و دیگر اماکن تفتیش شده‌اند و شماری سلاح نیز کشف و ضبط شده است. در این روند ۵۴ فرد مظنون در کانون تحقیقات قرار گرفته‌اند.

جنبش «شهروندان رایش»

چند گروه فرقه‌مانند از راست‌گرایان افراطی و نظریه‌پردازان تئوری توطئه، خود را «شهروندان رایش» (Reichsbürger) یا «دولت‌های رایش» (Reichsregierungen) توصیف می‌کنند. ایدئولوژی محوری «شهروندان رایش» عرب‌ستیزی، تجدیدنظرطلبی تاریخی و دموکراسی‌ستیزی است. علاوه بر رد دموکراسی، تمسخر و انکار هولوکاست اغلب بخشی از تبلیغات آنهاست. اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی آلمان شمار آنها را ۲۱ هزار نفر تخمین زده است که حدود هزار نفر آنها خطرناک ارزیابی شده‌اند. این گروه‌ها ادعا می‌کنند که قانون اساسی کنونی آلمان «ادامه جنگ علیه رایش آلمان» است و دولت فدرال «موقعیت یک حاکمیت خارجی بر مردم آلمان را دارد که توسط قدرت‌های پیروز غربی، حاکمیتی بیگانه بر خلق آلمان را تحمیل کرده است».

اداره حفاظت از قانون اساسی ایالت براندنبورگ در گزارش خود نوشته است که هدف «شهروندان رایش»، «مشروعیت‌زدایی از جمهوری فدرال آلمان و ایجاد سردرگمی است». بر پایه ایدئولوژی «شهروندان رایش»، آنها از پرداخت مالیات شانه خالی می‌کنند و قوانین جمهوری فدرال آلمان را به رسمیت نمی‌شناسند. برخی از آنها گذرنامه‌ها و گواهینامه‌های رانندگی حکومت خیالی خود را صادر می‌کنند و برخی خود را «وزیر» «دولت‌های رایش» می‌خوانند. اولین گروه‌ها از این دست در دهه ۱۹۸۰ ظهور کردند. از سال ۲۰۱۰ اما حضور آنها به‌طور فزاینده‌ای محسوس بوده است.

در گزارش سالانه ۲۰۲۱ اسازمان امنیت داخلی آلمان، درباره «شهروندان رایش» و گروه‌های «خودگردان‌» آمده است: ««شهروندان رایش» و «خودگردان‌ها» گروه‌ها و افراد مستقلی هستند که با انگیزه‌های مختلف و با توجیه‌های متفاوت، ازجمله با ارجاع به رایش (قلمرو، سرزمین) تاریخی آلمان و بر پایه الگوهای استدلال نظریه توطئه یا یک قانون طبیعی که خود تعریف می‌کنند، موجودیت جمهوری فدرال آلمان و نظام حقوقی آن را رد می‌کنند، مشروعیت نمایندگان منتخب دموکراتیک را به رسمیت نمی‌شناسند یا حتی خود را به کل خارج از نظام حقوقی تعریف می‌کنند. به همین دلیل این نگرانی وجود دارد که آنها نظم حقوقی را زیر پا بگذارند». از وجوه مشخصه این جریان، ناهمگونی پرسنلی، سازمانی و ایدئولوژیک آن است. وابستگان به این جریان، تا جایی که مرتبط با اشخاص مستقل و بدون پیوند ساختاری نباشد، در گروه‌های کوچک، تجمع‌های فردی و شبکه‌های مجازی فعالیت می‌کنند.

این گزارش می‌افزاید: «میان «شهروندان رایش» و «خودگردان‌ها» به دشواری می‌توان تمایز دقیقی قائل شد. «شهروندان رایش» جمهوری فدرال آلمان را با ارجاع به هر نوع از «رایش آلمان» رد می‌کنند. برخلاف آن، «خودگردان‌ها» در کل احساس تعلق به حکومت را ندارند؛ آنها ادعا می‌کنند که می‌توانند با یک اعلانیه از حوزه حکومت خارج شوند و به همین دلیل خود را متعهد به قوانین حکومت نمی‌دانند».

در گزارش سالانه ۲۰۲۱ سازمان امنیت داخلی آلمان همچنین آمده است: «شماری زیادی از «شهروندان رایش» بر این عقیده‌اند که جمهوری فدرال آلمان یک حکومت مشروع و مستقل نیست. بخش‌هایی از این طیف ادعا می‌کنند امپراتوری قیصری آلمان همچنان پابرجاست و قانون اساسی آن هنوز اعتبار دارد. با استناد به این قانون اساسی رایش، آنها خواستار این هستند که یکی از نوادگان قیصر ویلهلم دوم که در سال ۱۹۱۸ از سلطنت کناره‌گیری کرد، به عنوان قیصر آلمان منصوب شود. به مناسبت تولد ۴۵سالگی این فرد، حدود صد نفر از طیف «شهروندان رایش» در ژوئن ۲۰۲۱، ازجمله با برافراشتن پرچم‌های رایش به سمت ورودی قلعه هوهنتسولرن در ایالت بادن-وورتمبرگ راهپیمایی کردند تا به این «عالی‌ترین حاکم» تبریک بگویند».