سپر دفاعی آشیل تشدید رقابت با ترکیه‌ یا نگرانی از ایران

یونان و اسرائیل سرانجام در ۳۱ آگوست توافق‌نامه‌‎ای برای توسعه سامانه یکپارچه پدافند ضدهوایی، ضدبالستیک و ضدپهپاد در چارچوب پروژه «سپر آشیل»، در تل‌‎آویو به امضا رساندند.

ارزش کل این قرارداد سه‌‌ میلیارد‌ و ۳۵ میلیون یورو اعلام شد. این قرارداد شامل تأمین سامانه‌‎های Spyder AIO و David’s Sling ساخت شرکت Rafael، سامانه Barak MX ساخت شرکت صنایع هوافضای اسرائیل (IAI) است. بسته «سپر آشیل» همچنین رادارهای شرکت ELTA (زیر‌مجموعه IAI) و یک سیستم یکپارچه فرماندهی و کنترل (Command and Control) است که یونان مالکیت آن‎ را در اختیار خواهد داشت. ۱۹ شرکت یونانی در فرایند اجرای این پروژه مشارکت دارند که سهم آنها در بودجه بیش از ۲۵ درصد خواهد بود و به ۷۵۰ میلیون یورو می‎‌رسد. در چارچوب این قرارداد، ایجاد پایه تولیدی در یونان با چشم‌انداز صادرات این سامانه‌‎ها و انتقال فناوری نیز پیش‎‌بینی شده است.

هم‌زمان، یک توافق‌نامه مکمل به ارزش ۲۶ میلیون یورو نیز در وزارت دفاع اسرائیل برای تأمین سامانه‌های ضدپهپاد و ارتقای سامانه‎‌های موجود که عمدتا در شرق دریای اژه مستقر هستند، به امضا رسید. این سامانه‌‎ها به‌گونه‎‌ای طراحی شده‌‌اند که با انواع موشک‌‎ها، رادارها و مراکز فرماندهی قابل همکاری باشند. یونان می‌تواند این سامانه‎‌های جدید را در «گنبد» خود ادغام کند؛ چرا‌که آنها برای عملکرد در محیط شبکه‌‌محور طراحی شده‌اند. الحاق آنها موجب تقویت توانمندی‌‎های ضد‌هوایی و ضد‌موشکی یونان خواهد شد. گروهی از تحلیلگران بین‌‎المللی مدعی هستند که این قرارداد، یک سامانه پدافند هوایی چندلایه را در اختیار آتن قرار خواهد داد تا در برابر تهدیدات احتمالی از سوی ترکیه و ایران از این کشور دفاع کند. آتن بارها نگرانی‌های خود را از پیامدهای تنش بین ایران و آمریکا که ممکن است به سایت‌های آمریکا و متحدانش در اروپا گسترش یابد، ابراز کرده است. یونان اخیرا سامانه‌های دفاع هوایی پاتریوت خود را از جزیره «کارپاتوس» به جزیره «کرت» این کشور منتقل کرد؛ اقدامی که در بحبوحه تنش‌‎های ایران و آمریکا انجام شد. این سامانه‌‎ها یکی از برجسته‌ترین سامانه‌های دفاع هوایی است که برای رهگیری موشک‌ها و هواپیماها استفاده می‌شود و برای محافظت از سایت‌های استراتژیک و نظامی در برابر تهدیدات هوایی مستقر می‌‎شود. اسرائیل در سال‌های اخیر با برجسته‌کردن تهدیدهای منطقه‌ای و معرفی ترکیه و ایران به‌عنوان یکی از تهدیدهای اصلی، هم‌زمان در حال گسترش همکاری‌های نظامی و فروش تسلیحات خود به کشورهای مختلف جهان است.‌ دندیاس، وزیر دفاع یونان، تأکید دارد که پروژه «سپر آشیل» بخش عمده برنامه اصلاحی «دستور کار 2030» است و یونان نخستین عضو اتحادیه اروپا‌ست که سامانه پدافند یکپارچه‌ از این‌ دست را توسعه می‎‌دهد. درگیری‎‌های مدرن، پارامترهای دفاع نظامی و بازدارندگی را دگرگون کرده و فناوری، موشک‎‌های بالستیک، ارتباطات ماهواره‎‌ای، سامانه‌های بدون سرنشین و تهدیدات سایبری ‌که اشکال جنگ‌‎های ترکیبی است، دکترین‌ دفاعی پیشین را کاملا منسوخ کرده‌اند. یونان نخستین کشور اتحادیه اروپا‌ست که چنین سیستمی را انتخاب کرده است‌. به اعتقاد او‌، این توافق «گامی است که یونان را وارد واقعیتی جدید می‌کند. بدیهی است که حق دفاع مشروع هر کشوری در برابر تهدیدهای احتمالی محفوظ است و در شرایطی که حملات موشکی، هواپیماهای جنگی و تهدید فزاینده پهپادها وجود دارد، راهبردهای پیشگیرانه می‌توانند نقشی حیاتی داشته باشند. «دستور کار ۲۰۳۰» و پروژه «سپر آشیل» نخستین تلاش جامع اروپایی برای مقابله با تمام این تهدیدها‌ست. یونان در خاک اروپا پایگاه و ظرفیت تولیدی متنوعی را برای مقابله با این تهدیدات نوین ایجاد می‎‌کند». همان‌طور که انتظار می‌‎رفت، گئورگیادیس، وزیر افراطی و راست‌‎گرای بهداشت یونان، طی سخنانی در پارلمان، از توافق‌نامه دفاعی یونان و اسرائیل حمایت کرد و مدعی شد «ائتلاف با اسرائیل، آزادی کشور یونان را تضمین می‌کند. آزادی دولت یونان در برابر تهدید ترکیه یا هر تهدید دیگری، موضوعی بسیار مهم است و مردم یونان ائتلاف با اسرائیل را بسیار مهم می‌دانند‌». نخست‌‎وزیر اسرائیل که این قرارداد را «یکی از مهم‎‌ترین قراردادهای دفاعی در تاریخ اسرائیل» می‎‌داند، مدعی شد «این توافق در چارچوب ادامه ائتلافی است که 10 سال پیش با یونان و قبرس در شرق مدیترانه ایجاد شد. این توافق نشانه قدرت اسرائیل، اعتماد به صادرات دفاعی ما و تقویت ائتلاف‎‌های منطقه‌ای ما‌ست».از دیدگاه وزیر دفاع اسرائیل، این رژیم و یونان منافع راهبردی مشترکی دارند و با چالش‌‎های منطقه‎‌ای مشترکی روبه‌رو هستند. اسرائیل و یونان به تقویت همکاری دفاعی و راهبردی خود ادامه خواهند داد. 

سپر دفاعی آشیل؛ تشدید رقابت با ترکیه‌ یا نگرانی از ایران

سفیر اسرائیل در آتن نیز سامانه‌‌های «سپر آشیل» را نقطه‌عطفی برای ایجاد سامانه پدافند هوایی چندلایه برای یونان می‌‎داند‌. او معتقد است «فناوری‌‎های‌ دفاعی اسرائیل‌ از پیشرفته‎‌ترین‌ها ‌در جهان بوده و با اثربخشی اثبات‌شده در شرایط واقعی نبرد، به حفاظت از حریم هوایی یونان و شهروندان این کشور در برابر تهدیدات هوایی کمک خواهند کرد. حدود ۲۵ درصد از تولید در یونان انجام خواهد شد و از این طریق صنایع اسرائیل و یونان از طریق تبادل دانش و فناوری، توسعه و تولید مشترک به هم نزدیک‌‎تر می‌شوند‌ و فرصت‌های شغلی جدیدی ایجاد می‌‎شود. این همکاری به مسئولیتی مشترک تبدیل می‌شود و طرفین با ارزش‌‎ها، منافع و چالش‌های مشترک، با تهدیدات آتی مقابله خواهند کرد». انتقادها در داخل یونان به این قرارداد ادامه دارد. حزب کمونیست یونان این قرارداد ‌‌خرید‌ سامانه‌های پدافندی اسرائیلی را «یکی دیگر از تصمیمات خطرناک دولت حزب نئودموکراسی جهت تسریع تدارکات جنگی و مداخله عمیق‌‎تر‌ مردم کشورمان در جنگ‌‎های امپریالیستی و اهداف ناتویی- آمریکایی» توصیف کرد. به اعتقاد این حزب، روابط با رژیم قاتل اسرائیل، روغن به آتش رقابت‌های امپریالیستی در منطقه ریخته که فقط مردم عادی قربانی اصلی در تمامی کشورهای منطقه خواهند بود. حزب «ائتلاف چپ» یونان نیز معتقد است دولت نئودموکراسی با امضای قرارداد بالای سه میلیارد یورو، وابستگی دفاعی و تسلیحاتی کشور به دولت مرتکب به نسل‌‎کشی‌ در غزه و ناقض حقوق بین‎‌الملل در کرانه باختری را بیش از پیش عمیق‌تر می‌‎کند‌. بدون ‎شک، در شرایطی که شمار فزاینده‌ای از بازیگران اروپایی و غیراروپایی، اقدامات اسرائیل در فلسطین را «نسل‌کشی» توصیف می‌کنند، تأمین سامانه‌های دفاع هوایی برای یکی از اعضای ناتو در منطقه می‌تواند به منحرف‌کردن توجهات از کشتار غیرنظامیان کمک کند. توافق «سپر آشیل» با یونان نیز بخشی از چرخه تشدید تنش‌ها با ترکیه و دیگر کشورهای خاورمیانه خواهد بود. «تال اینبار»، پژوهشگر اسرائیلی-‌آمریکایی که بیش از سه دهه تجربه در توسعه سامانه‌‎های موشکی را دارد، در مصاحبه با روزنامه راست‌‎گرای «کاتی مرینی» یونان تأکید کرد «سامانه‌های پدافند هوایی که یونان در چارچوب توافق اخیر با اسرائیل تهیه می‌کند، ‌آموخته‌‌های عملیات‌های اخیر خاورمیانه را در خود دارند و این «ضریب ‌افزایش قدرت» برای پدافند هوایی یونان خواهد بود.

‌ تجربه عملیاتی‌ای که اسرائیل و سایر کشورها از درگیری‎‌های اخیر با ایران، حزب‌الله و رهگیری راکت‌های حماس و همچنین از انواع مهمات به‌‌کار‌رفته در عملیات‌های خلیج‌‎ فارس کسب کرده‌اند، یک موضوع مهم است. یونان نه‌تنها یکی از بهترین سامانه‎‌های پدافند موشکی جهان را به ‎دست ‎‌آورده، بلکه از تجربه عملیاتی نیز بهره‎‌مند می‌‎شود. این سامانه‌ها بارها ارزش عملیاتی خود را اثبات کرده‌اند. بنابراین تبادل تجربه و دانش عملیاتی میان یونان و اسرائیل، به یونان امکان می‌‎دهد توانمندی‌‎های دفاعی خود را تقویت کند».

در این توافق که در بحبوحه افزایش تنش‌های منطقه‌ای امضا شده است، دو طرف در مواجهه با تشدید رقابت با ترکیه برای نفوذ در آب‌ها و منابع شرق مدیترانه، به ‎دنبال تقویت اتحاد استراتژیک سه‌جانبه با قبرس هستند. نگرانی جدی اسرائیل درباره ترکیه است؛ کشوری که به یک بازیگر منطقه‌ای مؤثر تبدیل شده و در عرصه بین‌المللی نیز نفوذ فزاینده‌ای دارد.