ارتفاعات راهبردی جنوب لبنان، محل تلاقی خلع سلاح حزبالله، انتخابات اسرائیل و بنبست آتشبس
گره علیالطاهر
ارتش اسرائیل میگوید مجموعه زیرزمینی راهبردی حزبالله در ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را پاکسازی و آماده تخریب کرده است؛ عملیاتی که فراتر از یک دستاورد میدانی، بنبست آتشبس لبنان را برجسته میکند؛ جایی که خروج بیشتر اسرائیل به خلع سلاح حزبالله گره خورده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: ارتش اسرائیل میگوید مجموعه زیرزمینی راهبردی حزبالله در ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را پاکسازی و آماده تخریب کرده است؛ عملیاتی که فراتر از یک دستاورد میدانی، بنبست آتشبس لبنان را برجسته میکند؛ جایی که خروج بیشتر اسرائیل به خلع سلاح حزبالله گره خورده است.
ارتش اسرائیل پنجشنبهشب اعلام کرد عملیات چندهفتهای خود برای پاکسازی یک مجموعه زیرزمینی استراتژیک حزبالله در ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را به پایان رسانده و اکنون در حال تخریب آن است. این ارتفاعات نزدیک نبطیه و در محدوده منطقهای قرار دارد که اسرائیل آن را «منطقه امنیتی» خود در جنوب لبنان تعریف کرده است.
به گفته ارتش اسرائیل، مجموعه تونلهای زیر علیالطاهر مرکز فرماندهی مهمی برای لشکر منطقهای بدر حزبالله بوده؛ یگانی که مسئول فعالیت در بخشهایی از جنوب لبنان، در شمال رود لیتانی، معرفی میشود. ارتش اسرائیل این مجموعه را «مرکز عصبی» این ساختار توصیف کرده و گفته نیروهای لشکر ۳۶ پس از هفتهها عملیات، کنترل سطح و زیر زمین ارتفاعات را به دست آوردهاند.
در بیانیه ارتش اسرائیل آمده دو مسیر اصلی تونلی پاکسازی شده و شماری از نیروهای حزبالله در جریان عملیات کشته شدهاند و دیگران محل را ترک کردهاند. یک مقام نظامی اسرائیلی گفته این کنترل از طریق کمین، حمله به دهانه تونلها با تیراندازی و نارنجک، استفاده از پهپاد و حملات هوایی به دست آمده است. حزبالله نیز طی هفتههای اخیر چند پهپاد انفجاری به سوی نیروهای اسرائیلی مستقر در ارتفاعات فرستاده است. در داخل تونلها، بنا بر روایت ارتش اسرائیل، اتاقهای فرماندهی، انبار تسلیحات، اتاق ژنراتور، محل اقامت، حمام و آشپزخانه وجود داشته؛ مجموعهای که امکان میداد نیروهای حزبالله برای مدت طولانی زیر زمین بمانند و عملیات انجام دهند. ارتش اسرائیل مدعی است از همین زیرساخت در سالهای گذشته برای حمله به سربازان و غیرنظامیان اسرائیلی استفاده شده است. اکنون مرحله بعدی عملیات، تخریب مجموعه زیرزمینی است. ارتش اسرائیل گفته پس از پایان این روند، آرایش دفاعی تازهای را «متناسب با ارزیابی وضعیت» برقرار خواهد کرد؛ عبارتی که از احتمال خروج در مرحله بعد خبر میدهد، اما زمان و گستره آن را روشن نمیکند.
چرا علی الطاهر مهم است؟
ارتفاعات علیالطاهر در نگاه اول قطعهای کوچک از جغرافیای کوهستانی جنوب لبنان است، اما موقعیت آن اهمیت نظامی بیشتری به این نقطه داده است. این مجموعه حدود ۱۵ کیلومتر با مرز اسرائیل فاصله دارد و از ارتفاع تقریبی ۶۰۰متری بر بخش بزرگی از جنوب شرقی لبنان اشراف دارد.
رویترز در توضیح موقعیت این ارتفاعات نوشته حزبالله احتمالا یک مرکز فرماندهی و انبارهای تسلیحاتی در دل کوه ساخته بود. تحلیلگران معتقدند ارتفاع منطقه برای شلیک موشکهای کوتاهبرد و پهپاد به شمال اسرائیل مزیت ایجاد میکرد. علیالطاهر از نظر ارتباط جغرافیایی نیز اهمیت دارد. این ارتفاعات مناطق مرزی جنوب لبنان را به اقلیم التفاح در منطقهای شمالیتر متصل میکند؛ منطقهای کوهستانی که برای سالها یکی از پایگاههای مهم لجستیکی و عملیاتی حزبالله بوده است.
اسرائیل این منطقه را خوب میشناسد. علیالطاهر در دوره حضور ۲۲ساله نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان تا سال ۲۰۰۰ نیز تحت کنترل اسرائیل قرار داشت. پس از آغاز دور تازه جنگ در دوم مارس، نیروهای اسرائیلی بار دیگر به عمق جنوب لبنان پیش رفتند و ارتفاعات کلیدی، از جمله قلعه تاریخی شقیف در مسیر علیالطاهر را تصرف کردند.
ارتش اسرائیل در ماه ژوئن علیالطاهر را یکی از «محورهای اصلی عملیاتی» خود معرفی کرد و آن را در نقشه منطقه حائل توسعهیافتهای قرار داد که نیروهایش در آن فعالیت میکنند. این ارتفاعات اکنون در عمل خطی میان مناطق تحت حضور نیروهای اسرائیلی در جنوب و شهرها و روستاهای شمالتر مانند نبطیه ایجاد کرده که بارها هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفتهاند. بهای تصرف این منطقه نیز پایین نبوده است. تایمز اسرائیل در ۲۰ ژوئن با استناد به یک بررسی نظامی، گزارش داده بود یک سرباز اسرائیلی در عملیات برای تصرف یکی از تأسیسات بزرگ زیرزمینی علیالطاهر کشته و ۱۳ نفر دیگر زخمی شدهاند.
بنبست آتشبس
اهمیت علیالطاهر زمانی بیشتر میشود که در چارچوب آتشبس شکننده لبنان مورد توجه قرار گیرد. حزبالله در ماه مارس و پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، با شلیک راکت به اسرائیل وارد جنگ گستردهتر منطقه شد. اسرائیل در پاسخ حملات هوایی سنگینی انجام داد و سپس عملیات زمینی را در جنوب لبنان آغاز کرد. با وجود اعلام آتشبس در آوریل، درگیری کاملا متوقف نشد. شدت جنگ پایین آمد، اما نیروهای اسرائیلی در منطقهای که خود آن را کمربند امنیتی حدود ۱۰کیلومتری در خاک لبنان مینامند، باقی ماندند و عملیات زمینی و هوایی ادامه پیدا کرد.
در ژوئن، اسرائیل و لبنان چارچوبی را امضا کردند که طبق آن دولت لبنان باید حاکمیت خود را بر سراسر قلمرو کشور بازگرداند و گروههای مسلح غیردولتی بهصورت قابل راستیآزمایی خلع سلاح شوند. در مقابل، اسرائیل باید بهتدریج نیروهای خود را عقب بکشد. لبنان، اسرائیل و آمریکا این توافق را امضا کردند؛ حزبالله و متحدانش با آن توافق مخالفت کردهاند.
اسرائیل پس از آن از سه منطقه آزمایشی عقب نشست و ارتش لبنان وارد این مناطق شد. اما روند در همین نقطه کُند شد. اسرائیل اعلام کرده تا زمانی که حزبالله خلع سلاح نشود، عقبنشینی بیشتری انجام نخواهد داد. علیالطاهر دقیقا وسط همین بنبست قرار گرفته است. این ارتفاعات نزدیک زوطر غربیه است؛ منطقهای که نیروهای اسرائیلی در ماه جولای طبق نقشه راه مورد حمایت آمریکا از آن خارج شدند. قرار بود این عقبنشینیها مرحله به مرحله ادامه پیدا کند و ارتش لبنان همزمان کنترل و خلع سلاح را پیش ببرد. اما نه حزبالله حاضر به تحویل سلاح شده و نه اسرائیل حاضر است بدون این شرط از مناطق دیگر خارج شود.
به این ترتیب، تصرف منطقه استراتژیک علیالطاهر به مسئلهای بسیار بزرگتر از یک عملیات تاکتیکی تبدیل میشود. اسرائیل میتواند استدلال کند وجود چنین زیرساختهایی نشان میدهد خروج بدون خلع سلاح خطر بازگشت حزبالله را دارد؛ حزبالله هم در مقابل حضور ادامهدار اسرائیل در خاک لبنان را دلیلی برای حفظ سلاح میداند.
پیروزی در آستانه انتخابات؟
زمان انجام این عملیات نیز اهمیت سیاسی دارد. انتخابات اسرائیل برای ماه اکتبر و کمتر از دو ماه دیگر برنامهریزی شده و تصرف کامل نقطهای که مدتها به عنوان یکی از استحکامات مهم حزبالله شناخته میشد، میتواند برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یک دستاورد قابل نمایش باشد. آندریا تننتی، کارشناس ارتباطات راهبردی و سخنگوی پیشین یونیفل، به رویترز گفته است پیش از انتخابات، اسرائیل به «یک پیروزی بزرگ» در منطقهای نیاز دارد که همواره دژ حزبالله تلقی شده است.
اما همین انگیزه سیاسی با محدودیت نظامی روبهرو بوده است. حسن جونی، تحلیلگر لبنانی و ژنرال بازنشسته ارتش لبنان، پیشتر گفته بود اسرائیل احتمالا محاصره تدریجی را به یورش مستقیم ترجیح میدهد؛ زیرا در آستانه انتخابات تحمل تلفات بالا برای نتانیاهو دشوار است. شرح ارتش اسرائیل از عملیات چندهفتهای در علیالطاهر نیز تا حدی با همین منطق اشارهشده حسن جونی سازگار است: کمین، فشار تدریجی، حمله به دهانهها، استفاده از پهپاد و حملات هوایی، بهجای یک یورش ناگهانی و پرهزینه.
اگر مجموعه تونلی و ارتفاعات علیالطاهر واقعا بهطور کامل پاکسازی شده باشد، نتانیاهو شاید بتواند آن را به عنوان نمونهای از کاهش توان عملیاتی حزبالله عرضه کند؛ اما اهمیت واقعی نتیجه زمانی روشن میشود که اسرائیل تصمیم بگیرد پس از تخریب مجموعه تا کجا عقبنشینی کند. اگر اسرائیل همچنان در جنوب لبنان باقی بماند، علیالطاهر به بخشی از حضور طولانیتر اسرائیل در جنوب لبنان تبدیل میشود؛ اما اگر عقبنشینی کنند و ارتش لبنان جای آنها را بگیرد، این منطقه میتواند نمونهای برای اجرای همان نقشه راهی باشد که ماههاست متوقف شده است.
گره لبنان و بنبست منطقه
در نهایت، گره علیالطاهر را نمیتوان از بنبست گستردهتر منطقه جدا کرد. مذاکرات آمریکا و ایران همچنان متوقف است و نشانهای از گشایش تعیینکننده دیده نمیشود. حزبالله نیز جنگ اخیر را در حمایت از تهران آغاز کرد و اسرائیل ارتباط میان توان نظامی این گروه و ایران را بخشی از تهدید امنیتی علیه خود میداند.
همین ارتباط، اجرای توافق لبنان را دشوارتر میکند. خلع سلاح حزبالله صرفا یک پرونده داخلی لبنان نیست؛ این پرونده با بازدارندگی ایران، رابطه تهران و واشینگتن و محاسبات امنیتی اسرائیل گره خورده است.
تصرف علیالطاهر شاید یک پیروزی میدانی برای اسرائیل باشد، ولی هنوز پاسخ پرسش اصلی را نمیدهد: پس از تخریب تونلها، چه کسی این منطقه را کنترل خواهد کرد و چه چیزی مانع بازگشت همان چرخه در منطقهای دیگر خواهد شد؟ معیار موفقیت توافق ماه ژوئن، نه تعداد تونلهای ویرانشده، بلکه انتقال واقعی کنترل به دولت لبنان است. تا زمانی که حزبالله سلاح خود را کنار نمیگذارد و اسرائیل خروج از جنوب لبنان را به همین شرط گره میزند، هر ارتفاع تصرفشده میتواند بهجای پایان جنگ، به نقطه دیگری از یک بنبست طولانی تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
