زلزله‌هایی که جهان را تکان داد

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مهم‌ترین و مخرب‌ترین زلزله‌های تاریخ در بهمن‌ماه به‌جز زمین‌لرزه ۳ بهمن ۱۲۸۷ شمسی سیلاخور درود، ‌که دشت سیلاخور در جنوب بروجرد ‌را با بزرگای ۷.۳ با حدود پنج هزار کشته ویران کرد، رخداد‌های سده بیستم مانند زمین‌لرزه ۲۳ بهمن ۱۳۳۱ ترود، جنوب شاهرود، با بزرگای ۶.۸ و هزار کشته را نیز شامل می‌شود. زلزله ترود در ساعت 11:44 صبح روز پنجشنبه 23 بهمن 1331 روستای طرود (ترود) در 140کیلومتری جنوب شاهرود را ویران کرد و حدود 950 کشته برجای گذاشت. ترود در زمستان 1331 حدود سه هزارو 200 نفر جمعیت داشت. زلزله‌های قبلی در سال‌های 1294‌، 1306‌ و 17 فروردین 1318 سه‌بار با ویرانی ترود همراه بودند. زلزله 1331 در ماه‌های پایانی دولت زنده‌یاد دکتر محمد مصدق رخ داد.

سه سال قبل زلزله‌های ترکیه و سوریه در ۶ فوریه ۲۰۲۳ به ترتیب با بزرگای‌های ۷.۸ و ۷.۵ نیز فاجعه‌ای عظیم بود. ساعت ۴:۱۷ بامداد به وقت محلی در جنوب ترکیه در نزدیکی غازیانتپ زلزله با بزرگای ۷.۸ رخ داد و سپس زلزله دوم در ۱۳:۲۰ در مالاتیا در حدود ۱۰۰کیلومتری کانون زمین‌لرزه اول با بزرگای ۷.۵ موجب ویرانی مضاعف شد. این دو رخداد مرگ‌بارترین فاجعه طبیعی در تاریخ ترکیه مدرن و مرگ‌بارترین زلزله‌ها در جهان از زمان زلزله هائیتی در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۰ بود. تعداد کشته‌شدگان در ترکیه از 59 هزار نفر فراتر رفت، سوریه نیز با حدود ۱۰ هزار تلفات گزارش شده و با میلیون‌ها آواره و خساراتی فاجعه‌بار را در منطقه‌ای وسیع ایجاد کرد.

زلزله ۱۹۷۶ گواتمالا در چهارم فوریه با با بزرگای ۷.۵ در ساعت ۳:۰۱ صبح به وقت محلی، ماناگوا پایتخت گواتمالا را ویران کرد. تقریبا 23 هزار نفر جان باختند، 76 هزار نفر زخمی و بیش از یک میلیون نفر بی‌خانمان شدند. این ویرانی در چندین شهر بزرگ و کوچک گسترده بود.

۵ فوریه ۱۶۶۳ بزرگ‌ترین زلزله‌ شناخته‌شده در تاریخ شرق آمریکای شمالی، زلزله شارلوا در کبک کانادا که آن زمان «فرانسه جدید» نامیده می‌شد، با بزرگای تخمینی ۷.۳ تا ۷.۹ رخ داد.

البته مهم‌ترین زلزله پیش‌بینی‌شده تاریخ هم در همین نیمه بهمن‌ماه رخ داده؛ ۴ فوریه ۱۹۷۵ در هایچنگ چین که با پیش‌بینی و تخلیه موفقیت‌آمیز، یکی از مشهورترین و بحث‌برانگیزترین موارد در تاریخ زلزله‌شناسی است. زلزله با بزرگای 7.4 شهرستان هایچنگ، استان لیائونینگ، در شمال شرقی چین ساعت ۱۹:۳۶ به وقت محلی لرزاند. این زلزله نه به خاطر اندازه‌اش، بلکه به این دلیل مشهور است که نشان‌دهنده اولین و موفق‌ترین پیش‌بینی و تخلیه بزرگ زلزله در تاریخ است‌. ماه‌ها قبل از زلزله، این منطقه مجموعه‌ای قابل توجه از پیش‌نشانه‌ها را تجربه کرد. همچنین گزارش‌ها از رصد بلند و کج‌شدن غیرمعمول زمین و تغییرات در سطح آب‌های زیرزمینی و افزایش چشمگیر پیش‌لرزه‌ها می‌رسید. در ۲۴ ساعت قبل از زلزله اصلی، صدها لرزش کوچک احساس شد، از جمله پیش‌لرزه با بزرگای ۴.۸ درست چند ساعت قبل از آن، آخرین نشانه‌ها بود. گزارش‌هایی از رفتار عجیب حیوانات نیز وجود داشت: مارهایی که از خواب زمستانی بیرون می‌آیند، موش‌هایی که گیج به نظر می‌رسند. بر اساس این نشانه‌ها -به‌ویژه فعالیت شدید پیش‌لرزه‌- مقامات محلی چین تصمیم بی‌سابقه‌ای برای دستور تخلیه گرفتند. با تخلیه شهر هایچنگ و مناطق اطراف آن در بعدازظهر ۴ فوریه، میلیون‌ها نفر به فضای باز و سرمای یخبندان زمستانی منتقل شدند.

فقط چند ساعت بعد، زلزله بزرگ رخ داد و حدود ۹۰ درصد از ساختمان‌های هایچنگ را با خاک یکسان کرد یا به‌شدت آسیب رساند. در حالی که تخریب فیزیکی بسیار زیاد بود، تلفات انسانی به طرز چشمگیری کاهش یافت. آمار رسمی مرگ‌ومیر از ۱۳۲۸ تا ۲۰۴۱ نفر و حدود 27 هزار زخمی متغیر است. بدون تخلیه، تخمین‌ها نشان می‌دهد با توجه به تراکم جمعیت و زمان روز (عصر، زمانی که اکثر مردم در خانه‌ها و در سازه‌های آسیب‌پذیر بودند) تلفات می‌توانست بیش از ۱۰۰ هزار نفر باشد.

سال‌ها این موضوع به عنوان مدرکی مبنی بر امکان پیش‌بینی زلزله با استفاده از مشاهدات تجربی پیش‌نشانگرها، در سطح بین‌المللی مورد ستایش قرار گرفت. این موفقیت ترکیبی از پیش‌لرزه‌های واضح، دهه‌ها نظارت دقیق‌تر بر لرزه‌ها در منطقه و ملاحظات سیاسی بود؛ اراده برای اقدام. بسیاری از دانشمندان معتقدند‌ این یک هم‌گرایی منحصر‌به‌فرد از عوامل بوده است، نه یک روش پیش‌بینی تکرارپذیر. کمی بیش از یک سال بعد، زلزله پیش‌بینی‌نشده تانگشان ۱۹۷۶ (با بزرگای ۷.۶) در ۲۸ ژوئیه در همان جمهوری خلق چین رخ داد و حداقل ۲۴۲ هزار نفر را کشت. این رویداد غم‌انگیز به‌شدت محدودیت‌های رویکرد پیش‌بینی هایچنگ را برجسته کرد. زلزله هایچنگ در ۴ فوریه ۱۹۷۵ نه به خاطر بزرگی‌اش، بلکه به دلیل جایگاه منحصر‌به‌فردش در تاریخ به عنوان یک فاجعه لرزه‌ای بزرگ که به طور بالقوه پیش‌بینی و کاهش یافته است، بزرگ است.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.