صاحبان کسبوکار میگویند بلاتکلیفی عمومی در دسترسی به اینترنت، ادامه کار و برنامهریزی را ناممکن کرده است
مشاغل سرگردان
قطعشدن اینترنت شمار زیادی از مشاغل کشور را زمینگیر کرده است؛ از اختلال در پروازهای مسافری تا معاملهگران بازارهای سنتی و بازارهای جهانی و حتی صاحبان فروشگاههای کوچک آنلاین. براساس اعلام وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، خسارت قطعشدن اینترنت به مشاغل بهطور متوسط روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده میشود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
مهفام سلیمانبیگی: قطعشدن اینترنت شمار زیادی از مشاغل کشور را زمینگیر کرده است؛ از اختلال در پروازهای مسافری تا معاملهگران بازارهای سنتی و بازارهای جهانی و حتی صاحبان فروشگاههای کوچک آنلاین. براساس اعلام وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، خسارت قطعشدن اینترنت به مشاغل بهطور متوسط روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده میشود. با این حال تخمینها از میزان خسارتشدن قطع اینترنت به مشاغل متفاوت است و رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی نیز اعلام کرده است که «در ۱۰ روز گذشته روزانه ۳.۸ هزار میلیارد تومان خسارت به کسبوکارها وارد شده که در مجموع ۴۰ هزار میلیارد تومان میشود».
پیش از این اما برخی منابع دیگر از برآوردهای بهمراتب بزرگتری خبر میدادند. برخی از گزارشها حاکی از آن است که ارزش کل گردش مالی تجارت الکترونیکی در ایران در سال ۹۹ نزدیک به هزار و 100 هزار میلیارد تومان بود. حال اگر این رقم را در ۳۶۵ روز سال تقسیم کنیم، نشان میدهد که قطعی اینترنت در ایران روزانه حدود سه هزار میلیارد تومان به کسبوکارهای ایران آسیب وارد میکند.
خسارت گسترده قطعشدن اینترنت برای مشاغل
تداوم قطعی اینترنت برای دو هفته پیاپی نهتنها خسارت سنگینی به صاحبان مشاغل وارد کرده است که بسیاری از آنها میگویند با بلاتکلیفی پیشآمده درباره زمان وصل اینترنت، برنامهریزی برای ادامه کار بسیار دشوار شده است و بسیاری از صاحبان مشاغل حتی نمیدانند که قادر به برگرداندن درآمد خود و پرداخت اقساط وامهای بانکیشان هستند یا نه؟ یکی از همین صاحبان فروشگاههای اینترنتی که مادر و سرپرست یک خانواده است، به «شرق» میگوید: «دخترم کنکوری است و با قطعی اینترنت دسترسیاش را به جزوههایش در تلگرام از دست داده است. خودم هم آنلاینشاپ داشتم و تازه پیجم پا گرفته بود. با وام جنس آورده بودم که همهاش روی دستم مانده و ضرر کردم و نمیدانم چگونه اقساط وام خود را بدهم».
یک زن جوان دیگر هم که صفحه فروش لباس در شبکه اجتماعی اینستاگرام داشته، به «شرق» توضیح میدهد که پول کرایه مغازه نداشته و مجبور شده فروشگاه آنلاین بزند. بعد از دو سال فعالیت مداوم که تعداد بازدیدکنندگان صفحه خود را ارتقا داده است، از همین طریق اخیرا سایتی را برای گسترش کارش و افزایش اعتماد مشتریان ساخته بوده اما یکباره و با قطعی اینترنت همه امیدهایش بر باد رفته است: «هزینه سایت را هنوز کامل نتوانستهام پرداخت کنم. لباسهای زمستانی را هم با چک خریده بودم و چند روز دیگر موعد چکهایم است اما هیچ فروشی نداشتهام و باید پول قرض کنم. حتی نمیدانم که اگر قرض کنم میتوانم قرضم را پس بدهم یا نه؟ چه زمانی میتوانم این کار را انجام دهم؟ چگونه؟ هیچچیز معلوم نیست. اگر اینترنت همین الان هم وصل شود نه زیانم جبران میشود نه زحمتم برای صفحهای که دو سال هر روز برایش تولید محتوا کردم...».
تعدادشان بیشتر از آن است که گمان میشود؛ اگر به سایت اینماد وزارت صمت مراجعه کنیم، میبینیم که فقط فروشگاههای اینترنتی که مجوز اینماد دریافت کردهاند، بالغ بر ۲۰۰ هزار عدد هستند؛ از کشاورزی که از این طریق اندک محصولش را بدون واسطه میفروخته تا تولیدکنندهای که کالای دستسازش را بر بستری آنلاین میفروخته تا معاشش را تأمین کند. با وجود نزدیکشدن به ماههای پایان سال و زمان مناسب برای فروش و توسعه کسبوکارها، حتی فروشگاهای اینترنتی بزرگ که با فعالیت مستمر رشد یافته بودند با دسترسی مجدد ممکن است شانس فعالیت دوباره و شرایط سابق خود را از دست بدهند و به نقطه صفر بازگردند. با این حال در گفتوشنودهای مسئولان همه این افراد و دغدغهها و زندگیهایشان صرفا در یک جمله خلاصه میشود: «سهم اقتصاد دیجیتال از کل اقتصاد ایران بسیار ناچیز (کمتر از پنج درصد) است».
ماجرا اما فقط به فروشگاههای اینترنتی ختم نمیشود، تجار، تولیدکنندگان، فعالان بازار سرمایه، صرافان، طلافروشان و هرکسی که در چند دهه اخیر فعالیت اقتصادی میکند، با دو هفته قطعی اینترنت به نوعی زمین خورده است. برای مثال رحیم بنامولایی، نایبرئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق ایران، در گفتوگو با «شرق» توضیح میدهد که دسترسی به اینترنت جهانی چطور فعالیت تجار و مشتریان تولیدکننده آنان را با دردسر و زیان گسترده مواجه کرده است. او با تأکید بر اینکه اینترنت نهتنها لازمه تجارت است که حتی شرکتهای پخش و توزیع هم بر همین بستر فعال هستند، میگوید: «از بعد از کرونا بسیاری از خرید و فروش شرکتها از طریق اینترنت و به صورت آنلاین انجام میشود اما متأسفانه دوستان در دولت عنایتی به این موضوع ندارند. در بحث تجارت نیز بسیاری از تجار با شرکا و مشتریان خود بر بستر اینترنت جهانی مراوده دارند و حتی در داخل نیز دفاتر مرکزی کارخانهها با مشتریان و نمایندگیهایشان که اکثرا تولیدکننده هستند، از طریق اینترنت ارتباط دارند. این یعنی امروز قطعی اینترنت ضربه بزرگی هم به کسبوکار تجار و هم به شرکتهای تولیدی زده، بدتر اینکه این روزها شب عید است و شرکتها هزینههای سنگینی هم دارند از جمله عیدی و سنوات کارمندانشان و پوشش زیان 15 روز تعطیلی عید نوروز. شرکتها باید بتوانند حقوق فروردینماه را هم در اسفندماه تأمین کنند اما متأسفانه یکباره با قطعی اینترنت گرفتار شده و زیان بزرگی متحمل شدهاند. فقط امیدواریم دولت به داد این کسبوکارها برسد».
او ادامه میدهد: «دولت در بودجه سال آینده 70 درصد منابع درآمدیاش را مالیات از بخش خصوصی قرار داده که همینطور هم مورد اعتراض بود. حالا بخش خصوصی هم باید 10 درصد عوارض بدهد، در حالی که هیچجای دنیا روی فرایند تولید، ارزشافزوده نمیگیرند، هم باید مالیات چنین سنگینی پرداخت کند، هم یکباره اینترنتش هم قطع میشود تا تمام کسبوکارش رسما تعطیل شود. در چنین شرایطی شرکتهای تجاری یا تولیدی چطور سر پا بمانند؟».
او همچنین توضیح میدهد که به علت تحریمها ما با بانکهای جهانی ارتباط نداریم و تجار برای انتقال پول مجبور به استفاده از صرافیها و شرکتهای واسط هستند که این موضوع به خودی خود 20 تا 30 درصد بر هزینههایشان افزوده است. به گفته بنامولایی با قطعی اینترنت در کار انتقال پول این صرافیها و شرکتهای واسط نیز اختلال گسترده ایجاد شده و پرداختیهای تجارت کشور اساسا به هم ریخته است.
معاملهگران بازارهای جهانی قفل شدند
شهیر محمدنیا، کارشناس بازارهای جهانی و متخصص بازار سرمایه نیز در گفتوگو با «شرق» از مصیبتهای قطعی اینترنت برای فعالان بازارها ازجمله بورس ایران میگوید. به گفته او فعالان بازارهای سرمایه در این دو هفته مجبور بودند با راههای پیچیده بهسختی به قیمتهای جهانی دسترسی پیدا کنند اما از همه اخبار و اطلاعاتی که روی این مسیر قیمتی اثرگذار بود، کاملا بیخبر ماندهاند.
او میگوید: «مهمتر از قیمت، عواملی است که روی قیمت اثر دارند اما ما هیچگونه دسترسی به این عوامل نداشتیم. بخش عمده بازار سرمایه ایران یوتیلیتیمحور است و از قیمتهای جهانی اثر میگیرد، پس ما مجبور بودیم هر طور شده این قیمتها را به دست بیاوریم. برای مثال ما از طریق صرافیهای داخلی که قیمتها را با تتر رصد میکردند، با سختی نسبت تتر با اونس جهانی را محاسبه میکردیم تا بتوانیم با قیمت دلار، اونس را مشتق کنیم. این مسئله بهشدت برای ما چالشبرانگیز بود. جا داشت در این شرایط لااقل سازمان بورس یکسری محدودیتها اعمال کند؛ مثلا دامنه نوسان را تغییر بدهد یا تسهیلاتی برای افرادی در نظر بگیرد که با سرمایه مردم معامله میکنند. البته استانداردهای حرفهای ایجاب میکند که دسترسی به اطلاعات یکسان باشد ولی میشد در این شرایط، استثنائی قائل شد برای افرادی که به صورت قانونی و زیر نظر خود سازمان با سرمایه مردم معامله میکنند و به آنان دسترسی محدودی برای رصد برخی سایتها داده میشد. متأسفانه این اتفاق نیفتاد و سرمایه مردم لطمه بدی دید».
محمدنیا توضیح میدهد که در مقطع فعلی وزن بالایی از سبدهای سرمایهگذاری مردم به طلا اختصاص یافته است، از دو عامل مهم مؤثر روی قیمت طلا نیز یکی اونس است که فعالان بازار هیچ اطلاعاتی از اونس و عوامل مؤثر بر آن نداشتهاند؛ یعنی عملا حدود نیمی از پرتفوی مردم در این مدت چشمبسته مدیریت شد. او میگوید: «اگر قرار است برای مدت طولانی دسترسی به اینترنت جهانی قطع شود، لازم است زمینهای فراهم کنند تا به دادههای بازارهای مالی دسترسی پیدا کنیم؛ حتی اگر شده خود سازمان بورس سایتی تهیه کند که در زمان قطعی اطلاعات، اخبار و قیمتهای بازارهای جهانی را استخراج کرده و روی این سایت بارگذاری کند. نمیتوان یکباره سرمایه مردم را به حال خود گذاشت و به آن بیتوجه بود».
این کارشناس همچنین خبر میدهد که از چند روز پیش با ایجاد امکان دسترسی قطرهچکانی به اینترنت جهانی، معاملهگران مجبور شدهاند برای دسترسی هزینههای گزافی چند میلیونتومانی بابت فیلترشکن پرداخت کنند. به گفته او با شرایط ایجادشده فروشندگان قیمت فیلترشکنهای قوی مورد نیاز معاملهگران را بالا بردهاند و آنها هم چارهای جز تهیه ندارند، چراکه مجبور هستند برای معامله سرمایه خودشان یا مردم اطلاعات تهیه کنند تا جلوی ضرر بیشتر را بگیرند. محمدنیا میگوید: «اگر برای هر گیگ از ما 10 میلیون تومان هم بگیرند، ما چارهای نداریم جز اینکه پرداخت کنیم اما این از اصول استاندارد به دور است. چون یکی از اصول استاندارد معامله در بازار است که دسترسی همه فعالان به اطلاعات یکسان باشد اما با این وضعیت حتی بعد از قطعی هم دسترسیها یکسان نیست و با تبعیض مواجه است، چون بسیاری ممکن است شرایط خرید و دسترسی به این فیلترشکنها را نداشته باشند».
به گفته او صرافیها هم با مشکلات عدیده پرداخت مواجه شدند و نقل و انتقالات پولشان بهشدت با مشکل مواجه است، ازاینرو فعالان بازارهای جهانی در داخل کشور، ازجمله کسانی که در فارکس فعالیت میکنند هم رسما در مرکز خطر زیان بودهاند، تا جایی که با قطعی ناگهانی ممکن است برخی از آنان تمام سرمایه خود را باخته باشند.
آمار دقیقی از خسارتها وجود ندارد
آمارها درباره زیان این قطعی طولانی و گسترده هنوز شفاف نیست اما تاکنون مراجع مختلف، آمارهای متفاوتی را ارائه کردهاند. برای مثال بهتازگی احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، با اشاره به نبود آمار رسمی درباره خسارات ناشی از اختلال اینترنت در کشور گفته که درحالحاضر هیچگونه برآورد رسمی درباره کل خسارات اقتصادی ناشی از اختلال یا قطعی اینترنت وجود ندارد. با این حال، گزارشهای کارشناسی مستقل و برآوردهای پژوهشگران این معاونت نشان میدهد که هر روز اختلال اینترنتی میتواند زیان میلیاردی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کند. به گفته او اگرچه این رقم بسته به شدت اختلال و نوع محدودیت متغیر است، اما به طور متوسط روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده میشود که بیش از همه در دو حوزه کلیدی خود را نشان دادهاند: تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین.
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی نیز به تجارتنیوز گفته: «در ۱۰ روز گذشته روزانه ۳.۸ همت خسارت به کسبوکارها وارد شده که در مجموع ۴۰ هزار میلیارد تومان میشود».
اما پیشازاین رسانههای دیگر از برآوردهای به مراتب بزرگتری خبر میدادند. ازجمله روزنامه آرمان ملی در مطلبی که در مهر ماه ۱۴۰۱ نوشت، توضیح داد: «معاونت پژوهشی سازمان امور مالیاتی ضریب نفوذ اینترنت را در ایران ۱۱۲ درصد و تعداد کاربران آن را ۹۴ میلیون نفر اعلام کرد. به گفته این معاونت بیش از یک میلیون صفحه فارسی از طریق اینستاگرام کسب درآمد حداقلی دارند و بررسی این گزارش حاکی از آن است که ارزش کل گردش مالی تجارت الکترونیکی در ایران در سال ۹۹ نزدیک به هزارو صد هزار میلیارد تومان بود. حال اگر این رقم را در ۳۶۵ روز سال تقسیم کنیم، نشان میدهد که قطعی اینترنت در ایران روزانه حدود سه هزار میلیارد تومان به کسبوکارهای ایران آسیب وارد میکند. البته اگر تورم سه سال اخیر را در این محاسبات بگنجانیم، طبیعتا این رقم بیش از این هم میشود.
پادرو نیز بازار سالانه اینستاگرام را ۴۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرده. طبق این آمار فقط فروشگاههای اینستاگرامی روزانه حدود ۱۱۰ میلیارد تومان به واسطه قطعشدن اینترنت و فیلترینگ اینستاگرام زیان میدهند.
اتاق بازرگانی هم در تحلیلی، به برآورد زیان ناشی از قطعشدن اینترنت پرداخته است. براساس گزارش معاونت بررسیهای اقتصادی اتاق بازرگانی تهران، با توسعه یک کشور و ظهور یک اکوسیستم آنلاین بالغتر، تأثیرات قطعشدن موقت اینترنت بیشتر میشود، بنابراین تخمین زده میشود که برای یک کشور با اتصال بالا به اینترنت، تأثیر روزانه قطع موقت اینترنت و همه خدمات آن بهطور متوسط ۲۳.۶ میلیون دلار به ازای هر ۱۰ میلیون جمعیت باشد. با سطوح پایینتر دسترسی به اینترنت، متوسط اثرات تولید ناخالص داخلی برآوردشده به ترتیب به ۶.۶ میلیون دلار و ۰.۶ میلیون دلار بهازای هر ۱۰ میلیون جمعیت برای اقتصادهای با اتصال به اینترنت متوسط و پایین میرسد.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
