بهانه ماهواره، هدف استارلینک

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

«اول فکر کردم هلیکوپتر بر فراز آسمان در حال پرواز است، اما همین که صدا نزدیک و نزدیک‌تر شد، فهمیدم چیزهایی بالای سر برج در حال چرخش هستند. چند دقیقه بعد صدای آیفون بلند شد و چندین مأمور سوار بر آسانسور خود را به پشت‌بام رساندند. بدون هیچ توضیحی ماهواره استارلینکی را که برای اعضای ساختمان بود، جمع کردند و بردند. بعد هم از رئیس ساختمان شماره‌ای خواستند تا با او برای گرفتن توضیحات در تماس باشند‌». این روایت یکی از افرادی است که به دنبال اختلال‌ اینترنت، فیلترینگ و قطع اینترنت در شرایط خاص، تصمیم به خرید ماهواره استارلینک به شکل اشتراکی با دیگر همسایگانش گرفته است. او که در غرب تهران زندگی می‌کند، به «شرق» می‌گوید: به‌جز استارلینک، مأموران اگر ماهواره‌ای را هم می‌دیدند، جمع کرده و با خود می‌بردند.

یکی دیگر از افرادی که در شمال شهر زندگی می‌کند و بعد از اعتراضات سال ۱۴۰۱ تصمیم گرفته ماهواره استارلینک بگیرد نیز به «شرق» می‌گوید روز گذشته چندین مأمور به بهانه جمع‌آوری ماهواره‌های محله به ساختمان آنها‌ آمده و ماهواره استارلینک‌شان را هم برده‌اند. او اعلام می‌کند‌ چندین نفر از اعضای خانواده‌اش که در سنندج زندگی می‌کنند و ماهواره استارلینک داشته‌اند‌ نیز با همین تجربه روبه‌رو شده‌اند.

در کنار برخی کاربران که ماهواره استارلینک را خریداری کرده‌اند، برخی شرکت‌های خصوصی بزرگ هم از سه سال گذشته به خاطر داشتن یک اینترنت آزاد برای انجام کارهایشان به سمت خرید ماهواره استارلینک رفته‌اند، اما حالا خبر می‌رسد که نهادهای نظارتی به آنها نیز دستور داده‌اند‌ تا این ماهواره را جمع‌آوری کنند. یکی از کارمندان یک هلدینگ بزرگ به «شرق» می‌گوید که از روز پنجشنبه (۱۸ دی‌)، هم‌زمان با قطع سراسری اینترنت و حتی اینترنت ملی، آنها تا شنبه (۲۰ دی‌)‌ در محل کار خود امکان دسترسی به اینترنت را داشته‌اند، اما در نهایت مدیریت به آنها گفته دستور آمده که باید استارلینک را  جمع کنند.

اختلال به کمک چینی‌ها

حالا نزدیک به یک هفته و ۱۶۸ ساعت است که اینترنت از دسترس ایرانیان خارج شده و اینترنت ملی هم گاهی کار می‌کند و گاهی نه. در این بین، پیام‌رسان‌های داخلی که از دو روز پیش مجوز فعال‌شدن آنها از شورای عالی امنیت ملی رسیده، به شکل محدود کار می‌کنند و در واقع فقط صفحه اول آنها باز می‌شود. پیام‌رسان‌هایی که در یک دهه گذشته برای رشدشان از سوی دولت میلیارد‌ها تومان تسهیلات نقدی و زیرساختی گرفته‌اند، امکان ارسال و دریافت پیام ندارند. مقاماتی که در این بین باید پاسخ‌گو باشند، از شورای اطلاع‌رسانی گرفته تا وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی، در پیگیری «شرق» تنها به یک جمله اکتفا می‌کنند؛ اینکه نمی‌دانند این محدودیت‌ها چه زمانی برداشته می‌شود و تصمیم‌گیری در این زمینه در اختیار دولت نیست. این در حالی است که رئیس شورای عالی امنیت ملی، به‌‌‌عنوان نهادی که دستور قطع اینترنت را داده، مسعود پزشکیان است. در این روزها، تنها افرادی به اینترنت آزاد دسترسی داشته‌اند که از چند سال پیش تا‌کنون توانسته‌اند با وجود قیمت و ریسک بالا، تجهیزات «استارلینک» را خریداری کنند. با‌این‌حال، با شروع دوباره قطع اینترنت به دلیل اعتراضات از ۱۸ دی‌ماه، اینترنت این ماهواره‌ هم دچار اختلال شده است. در کنار آن، در چند روز گذشته پیگیری‌ها و مشاهدات عینی «شرق» نشان می‌دهد ‌گروهی در حال جمع‌آوری ماهواره از محله‌های مختلف هستند و در این بین، کسانی که ماهواره استارلینک داشته باشند نیز شناسایی و تجهیزات آنها توقیف می‌شود.

برخی خبرگزاری‌ها از‌جمله «فارس» که به اینترنت آزاد دسترسی دارند نیز ایجاد اختلال در استارلینک را تأیید کرده‌اند. فارس در خبری به نقل از نت‌بلاکس نوشته ‌که ترافیک استارلینک در ایران طی ساعات اولیه اختلالی که ایجاد شده، از حدود ۳۰ درصد به بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته و در برخی نقاط حساس، تقریبا به صفر رسیده است. در نهایت هم خبرگزاری فارس به نقل از فوربس نوشته است: «ایران اولین کشوری است که توانسته خدمات‌دهی استارلینک را از کار انداخته و دسترسی‌های آن را تا این اندازه دچار اختلال کند‌».

اما چگونه ایران توانسته روی ماهواره استارلینک اختلال ایجاد کند؟ یک کارشناس فنی در گفت‌وگو با «شرق» اعلام می‌کند: ایران توانایی اختلال مستقیم روی فرکانس‌های استارلینک را ندارد و توانسته با کمک چین روی این ماهواره اختلال ایجاد کند. او در این مورد می‌گوید: «تا جایی که اطلاع دارم، چین پیش از این هم یک برنامه آزمایشی اجرا کرد و با کمک هزاران پهپاد توانست با موفقیت اختلال روی استارلینک ایجاد کند و حالا هم در این زمینه ایران برای ایجاد اختلال در استارلینک از دستاوردهای چین استفاده کرده است‌».

این کارشناس تأکید می‌کند که ایران ابزار لازم برای ایجاد اختلال در استارلینک به شکل مستقیم را ندارد و در این زمینه از طریق اختلال گسترده روی GPS می‌تواند اینترنت این ماهواره را کُند کند. او در این مورد توضیح داد: «ایران نمی‌تواند مثلا با پارازیت انداختن جلوی اینترنت‌رسانی این ماهواره را بگیرد؛ تنها راهی که می‌تواند استفاده کند، اختلال گسترده روی GPSهایی است که کار هماهنگی سیگنال‌های زمینی و ماهواره‌ای در آسمان را انجام می‌دهند‌». به گفته او، در این زمینه هم به‌تازگی استارلینک یک به‌روزرسانی ارائه کرده و حالا اختلال در این ماهواره از ۸۰ درصد به ۱۰ درصد رسیده است.

راه‌هایی که محدود می‌شود

استفاده از ماهواره استارلینک از زمانی در ایران فراگیر شد که پاییز ۱۴۰۱ دولت سیزدهم تصمیم به قطع اینترنت گرفت و وقتی اینترنت را متصل کرد که تمام پلتفرم‌ها و سرویس‌های محبوب دنیا که تا آن زمان از تیغ فیلترینگ جان سالم به در برده‌ بودند، فیلتر شده بودند؛ از اینستاگرام، واتس‌اپ و لینکدین بگیر تا گوگل‌پلی، آی‌مسیج، اسکایپ و... .

مهر‌ماه همان سال، در حالی که مردم در تلاش برای گرفتن ارتباط با دنیا بودند، ایلان ماسک‌ برای اولین بار خبر از فعال‌‌شدن اینترنت آسمانی‌اش برای ایران ‌داد. در نهایت هم در دی‌ماه همان سال او در توییتی دیگر مدعی شد‌ تعداد سامانه‌های فعال استارلینک در ایران به ‌صد دستگاه رسیده است.

بلافاصله عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات دولت سیزدهم که چندان دسترسی آزاد و بدون کنترل کاربران ایرانی به اینترنت را دوست نداشت، خبر از تسلیم شکایت جمهوری اسلامی به اتحادیه جهانی ارتباطات راه‌ دور داد و اعلام کرد ‌آنها از این اتحادیه خواسته‌اند‌ استارلینک را وادار به رعایت قوانین سرزمینی کشورها از‌جمله ایران کند. در ادامه باز هم در دوم تیر ۱۴۰۴ ایران با شکایت مجدد از استارلینک به اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU)، اعلام کرد فعالیت بدون مجوز استارلینک در ایران مصداق نقض مقررات ارتباطات رادیویی است. در این شکایت، دولت اعلام کرده استارلینک مجوزهای لازم برای ارائه خدمات در ایران را دریافت نکرده و به همین دلیل فعالیتش غیرقانونی است.

قانونی برای محدودیت بیشتر

‌تلاش‌ها برای ایجاد محدودیت دسترسی کاربران ایرانی به استارلینک در حوزه بین‌المللی، محدود نمانده است. بعد از جنگ ۱۲‌روزه تحمیلی اسرائیل به ایران، از اولین کارهایی که مجلس انجام داد، تصویب کلیات و جزئیات طرح تشدید مجازات جاسوسان و همکاری‌کنندگان با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی با ۹ ماده بود. از‌جمله ماده‌های مهم این طرح، ممنوعیت استفاده از استارلینک بود.

طبق این ماده، استفاده، حمل، نگهداری، خرید، فروش، وارد‌کردن یا در اختیار گذاشتن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی فاقد مجوز، مانند استارلینک، ممنوع اعلام شد‌ و مجازات حبس تعزیری درجه ۶ یعنی شش ماه تا سه سال حبس برای آن در نظر گرفته شد‌. طبق این قانون به تصویب رسیده، استفاده از ابزاری مانند استارلینک، اختلال در امنیت کشور تلقی شده و تنها در صورت داشتن مجوز و رعایت ملاحظات امنیتی و دفاعی مجاز خواهد بود. از سوی دیگر، هر نوع فعالیت مرتبط با تأمین، تولید، توزیع و واردات بیش از ۱۰ دستگاه از تجهیزات ارتباطی اینترنتی فاقد مجوز، مانند استارلینک، با نیت مقابله با نظام، مشمول مجازات حبس تعزیری درجه ۴ یا پنج تا ۱۰ سال حبس می‌شود. با‌این‌حال، در حالی که در ماده ۵ این قانون به لزوم گرفتن مجوز برای استفاده از ابزارهای الکترونیکی از‌جمله استارلینک اشاره شده، اما درباره فرایند صدور مجوز در این زمینه توضیحی داده نشده است.

با توجه به نداشتن اینترنت، چه در روزنامه و چه در خانه، به‌عنوان خبرنگار نمی‌توانم با قطعیت در این گزارش اعلام کنم که آیا این قانون تأیید شورای نگهبان را گرفته و ابلاغ شده است یا خیر؛ با‌این‌حال یک حقوق‌دان در گفت‌وگو با «شرق» اعلام می‌کند ‌تهیه قانونی که در آن یک وسیله ارتباطی که امکان ارتباط با دیگران را در هر جایی فراهم می‌کند، منطقی نیست.

به گفته او همچنین ممنوع‌کردن استفاده از ابزاری مانند استارلینک در قانونی با عنوان «تشدید مجازات جاسوسان و همکاری‌کنندگان با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» همخوانی ندارد. او تأکید می‌کند: در نظر گرفتن این بند از قانون بیشتر از اینکه جنبه قانونی و حقوقی داشته باشد، جنبه امنیتی دارد تا زمانی که اینترنت به صورت سراسری در کشور قطع است، دارندگان استارلینک امکان ارتباط با دنیا و رصد اخبار را نداشته باشند. او تأکید می‌کند که این بند از قانون «تشدید مجازات جاسوسان و همکاری‌کنندگان با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» برخلاف حقوق شهروندی است.

دست‌های کوتاه از فناوری روز

در چند سال گذشته تلاش‌های زیادی برای جلوگیری از ورود استارلینک به کشور شده است که در نهایت همان‌طور که یکی از گزارش‌های مرکز پژوهش‌ها می‌گوید، این تلاش‌ها بدون نتیجه مانده است.

همچنین گزارش‌های بین‌المللی و داخلی نیز نشان می‌دهد‌ تعداد کاربران استارلینک در کشور به صدها نفر می‌رسد. سال گذشته فوربس اعلام کرد‌ تعداد کاربران استارلینک در ایران به ۲۰ هزار نفر می‌رسد. چند ماه بعد، یعنی در دی ۱۴۰۳، انجمن تجارت الکترونیک در گزارش فصلی خود در مورد وضعیت اینترنت اعلام کرد‌ ترافیک استارلینک در ایران از ابتدای سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ برابر شده است. همچنین طبق بررسی‌های این انجمن، ۳۰ هزار اشتراک استارلینک در کشور فعال هستند که بیش از صد هزار کاربر از آن استفاده می‌کنند. به‌تازگی کلافلر اعلام کرده بود‌ تعداد کاربران استارلینک در دنیا به ۹ میلیون نفر می‌رسد.

هرچند حالا گوگل مسدود است و جست‌وجوگرهای ایرانی نیز که برایشان میلیارد‌ها تومان از سوی دولت هزینه شده، کار نمی‌کنند، اما در روزهایی که به اینترنت دسترسی داشتیم، عکس‌هایی از جاگرفتن ماهواره‌های استارلینک در برج‌ها و خانه‌های مختلف در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده بود. تا قبل از جنگ ۱۲‌روزه ایران و اسرائیل، قیمت تهیه تجهیزات برای دسترسی به اینترنت استارلینک چیزی در حدود۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان بود، اما بعد از جنگ با توجه به نوسانات قیمت و افزایش تقاضا، قیمت آن چند برابر شد. طبق برخی گزارش‌ها، تا چند ماه پیش خرید تجهیزات دریافت اینترنت ماهواره‌ای استارلینک که قیمت رسمی آن ۵۰۰ تا ۶۰۰ دلار است، برای کاربران ایرانی، اگر فروشنده مطمئن و منصفی پیدا می‌کردند، تا نزدیک هزارو ‌۳۰۰ دلار آب می‌خورد؛ با‌این‌حال برخی اعلام می‌کنند که برای خرید تجهیزات این اینترنت ماهواره‌ای تا بیش از دو هزار دلار هم  هزینه کرده‌اند.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.