جهانِ ناآرام؛ از مداخلهگری قدرتها تا چالش اعتراض در ایران
جهان معاصر با الگوی تازهای از بحرانهای سیاسی و اجتماعی مواجه است؛ الگویی که در آن مداخله خارجی، جنگ روایتها و نارضایتیهای داخلی بهصورت همزمان عمل میکنند. تحولات اخیر در آمریکای لاتین و خاورمیانه نشان میدهد قدرتهای بزرگ، بیش از گذشته از ابزارهای نوین برای اعمال نفوذ استفاده میکنند؛ ابزارهایی که خیابان، رسانه و افکار عمومی را به میدان اصلی تقابل تبدیل کردهاند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
جواد شرفخانی - مدرس دانشگاه و فعال سیاسی اصلاحطلب
جهان معاصر با الگوی تازهای از بحرانهای سیاسی و اجتماعی مواجه است؛ الگویی که در آن مداخله خارجی، جنگ روایتها و نارضایتیهای داخلی بهصورت همزمان عمل میکنند. تحولات اخیر در آمریکای لاتین و خاورمیانه نشان میدهد قدرتهای بزرگ، بیش از گذشته از ابزارهای نوین برای اعمال نفوذ استفاده میکنند؛ ابزارهایی که خیابان، رسانه و افکار عمومی را به میدان اصلی تقابل تبدیل کردهاند.
انتقال مادورو؛ عبور از حقوق بینالملل
اقدام ایالات متحده علیه نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، که از سوی برخی ناظران به عنوان ربایش یا تلاشی برای حذف سیاسی او تفسیر شده، نشانهای از فاصلهگرفتن از قواعد پذیرفتهشده حقوق بینالملل است. این رفتار، فراتر از فشار سیاسی یا تحریم اقتصادی، حاکمیت ملی یک کشور را هدف قرار میدهد و میتواند پیام روشنی برای سایر دولتهای مستقل داشته باشد: عدم تبعیت از نظم مطلوب قدرتهای بزرگ، هزینهبر خواهد بود. این نوع مداخلات، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت دستاوردهایی برای طراحان آن داشته باشد، اما میتواند در بلندمدت به بیثباتی مزمن نظام جهانی و تضعیف اصل حاکمیت کشورها منجر شود.
اعتراضات خیابانی در ایران؛ واقعیت اجتماعی یا پروژه سیاسی؟
اعتراضات خیابانی در ایران، همچون هر جامعه دیگری، ریشه در مطالبات واقعی اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی دارد. انکار این مطالبات، نه به نفع مردم است و نه به نفع حاکمیت. با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان داده است این اعتراضات در مواردی از مسیر اصلی خود خارج شده و به بستری برای سوءاستفاده سیاسی و امنیتی تبدیل شدهاند. تخریب اموال عمومی، ایجاد ناامنی، حمله به زیرساختها و تهدید جان شهروندان عادی، نهتنها کمکی به حل مشکلات نمیکند، بلکه اصل اعتراض را نیز از مشروعیت خالی میکند. اعتراض زمانی مؤثر است که هدف آن اصلاح باشد، نه ویرانی زیرساختها.
دخالت دولتهای خارجی؛ پشت پرده ناآرامیها
نقش دولتهای خارجی و نهادهای وابسته به آنها در تشدید ناآرامیها در خاورمیانه و بهویژه ایران، از سوی تحلیلگران مختلف مطرح شده است؛ نقشی که از حمایت رسانهای و عملیات روانی فراتر رفته و در برخی موارد، احتمال حمایتهای سازمانیافته نیز درباره آن مطرح میشود. این مداخلات، معمولا با شعار حمایت از مردم آغاز میشود، اما تجربه کشورهای منطقه نشان داده نتیجه نهایی آن، چیزی جز تأمین منافع خود با استفاده از هر روشی به دنبال نخواهد داشت.
پاسخگویی مسئولان؛ ضرورت عبور از انفعال
نحوه مواجهه مسئولان با اعتراضات، نقشی تعیینکننده در مسیر تحولات دارد. تأخیر در اطلاعرسانی، نبود گفتوگوی مستقیم با مردم و غلبه نگاه صرفا امنیتی، ممکن است زمینههای اعتراض را تشدید کند. پاسخگویی شفاف توسط مسئولین، پذیرش کاستیها و ارائه راهکارهای عملی و انجام اقدامات اصلاحی، میتواند اعتراض را از خیابان به مسیر اصلاحات قانونی و نهادی هدایت کند.
رسانهها؛ بازیگران اصلی جنگ روایتها
در عصر اطلاعات، رسانهها صرفا راوی رویدادها نیستند، بلکه خود بخشی از واقعیت سیاسی محسوب میشوند. برخی رسانههای خارجی با روایتسازی جهتدار، اعتراض و اغتشاش را یکسان جلوه میدهند و خشونت خیابانی و تخریب اموال عمومی را یا توجیه میکنند یا نادیده میگیرند. این رویکرد، آشکارا با اصول حرفهای رسانه در تضاد است. در سوی دیگر، رسانههای داخلی نیز اگر در اطلاعرسانی شفاف، سریع و متوازن عمل نکنند، میدان را به رسانههای معاند واگذار میکنند. رسانه مسئول باید همزمان صدای مطالبات واقعی مردم باشد و مرز روشنی میان اعتراض مدنی و رفتارهای مخرب ترسیم کند.
احزاب و تشکلهای سیاسی؛ حلقه مفقوده کاهش تنشهای خیابانی
یکی از مهمترین راهکارهای کاهش اعتراضات خیابانی، تقویت احزاب و نهادهای واسط سیاسی است. احزاب میتوانند مطالبات اجتماعی را سازماندهی، تعدیل و به مسیر گفتوگوی سیاسی منتقل کنند. در غیاب احزاب کارآمد، جامعه ناچار میشود خیابان را به عنوان تنها ابزار بیان نارضایتی انتخاب کند.
رد اغتشاش و تخریب؛ خط قرمز جامعه
تخریب اموال عمومی، حمله به مراکز خدماتی و ایجاد ناامنی، جایگاهی در مطالبهگری اجتماعی ندارد. این اقدامات مستقیما زندگی روزمره شهروندان، بهویژه مردم عادی را مختل و فشار مضاعفی بر همان مردمی وارد میکند که اعتراض به نام آنها انجام میشود. تفکیک قاطع اعتراض از اغتشاش، شرط بقای هر حرکت اصلاحی میباشد.
جمعبندی
تحولات امروز جهان نشان میدهد اعتراضات اجتماعی، احزاب و نهادهای مدنی، رسانهها و مداخلات خارجی، اجزای یک معادله پیچیدهاند. مدیریت این وضعیت، نه با نادیدهگرفتن اغتشاش و دخالت بیگانگان میسر است و مهمتر از همه این است که با انکار مطالبات مردم نیز امکانپذیر نیست. راه عبور از بحران، در پاسخگویی مسئولانه، رسانه حرفهای، تحزب واقعی و حفظ مرز روشن میان اعتراض و تخریب نهفته است؛ مسیری که هم منافع ملی را حفظ و هم زمینه اصلاحات پایدار را فراهم میکند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
