بازار در انتظار

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

دو روز پس از قطع اینترنت سراسری، بازار تهران به حالت نیمه‌تعطیل درآمده است. در راسته خیابان جمهوری برخی مغازه‌ها کرکره را بالا کشیده‌اند و توضیح می‌دهند که به آنها توصیه شده است مغازه را باز کنند اما معاملات تعطیل است. در بازار بزرگ تهران هم وضعیت به همین منوال است و در راسته فردوسی، شمار صرافی‌های تعطیل بیشتر از سایر بازارها به چشم می‌آید. صرافی‌ها نرخ دلار و سایر ارزها را روی تابلوهای نمایشگر خود صفر کرده‌اند و توضیح می‌دهند که خرید و فروش ندارند. آنها از گفتن نرخ ارز امتناع می‌کنند و می‌گویند قیمت جدید ندارند.

بازاریان تهران می‌گویند در شرایطی که نرخ ارز بی‌ثبات است، امکان معامله وجود ندارد، چراکه آنها نمی‌توانند به‌ازای جنس فروخته‌شده، کالای انبار را تأمین کنند و دچار کاهش سرمایه و زیان می‌شوند.

شوک دلار به بازار

ورود نرخ دلار به کانال قیمت 140 هزار تومان اعتراضات بازار تهران را رقم زد. بهای هر اسکناس آمریکایی که اندکی پیش از جنگ در کانال قیمت ۷۰ تا ۹۰ هزار تومان نوسان می‌کرد، با شروع جنگ ۱۲‌روزه به کانال قیمت صد هزار تومان برگشت و دوباره پس از جنگ به کانال قیمت ۸۰ هزار تومان برگشت اما این موضوع دوامی نداشت و دوباره دلار از شهریور به کانال صد هزار تومان برگشت و حالا با شیب تندی از ۱۴۰ هزار تومان عبور کرده است.

پیش‌ از‌ این در اواخر اسفند سال ۱۴۰۳ بهای هر قطعه اسکناس دلار در بازار کشور به مرز صد هزار تومان رسید و در مقطع کوتاهی اندکی از صد هزار تومان عبور کرد. ورود دلار به کانال قیمت صد هزار تومان در شرایطی رخ داد که تنش لفظی بین ایران، آمریکا و اسرائیل بالا گرفته بود و زمزمه‌های شکست مذاکرات ایران و ایالات متحده آمریکا از هفته‌ها قبل به گوش می‌رسید. پس از این اتفاق دوباره اخباری منتشر شد، مبنی بر اینکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا خواهان مذاکره با ایران است و میانجیگرها شروع به کار کرده‌اند. برخی رسانه‌ها حتی از احتمال مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا می‌نوشتند و در‌این‌میان تحلیل‌های خبری به این سمت پیش رفت که ترامپ با نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، درباره پرونده هسته‌ای ایران اختلاف نظر اساسی دارد و متمایل به مذاکره است. تحلیل‌هایی که بعدها افشا شد نوعی عملیات فریب روانی از سوی آمریکا و اسرائیل بوده و آنها خود را برای حمله به ایران آماده می‌کردند. قیمت دلار پس از نوروز ۱۴۰۴ اندک‌اندک کاهشی شد و به کانال قیمت ۷۰ هزار تومان برگشت و پس از آن در کانال قیمت ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان نوسان کرد. در سحرگاه روز جمعه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ اما مردم ایران با صدای موشک‌ها و پدافندها از خواب برخاستند و اسرائیل به ایران حمله کرد.

حمله اسرائیل به ایران بهای دلار را دوباره به کانال قیمت صد هزار تومان رساند اما با حادث‌شدن فضای جنگی به کشور بازار ارز تعطیل و اعلام روزانه نرخ دلار بازار آزاد متوقف شد. جنگ ۱۲ روز طول کشید و وقوع آتش‌بس دوباره قیمت دلار را به کانال ۸۰ هزار تومان برگرداند. با این حال نااطمینانی جنگ همچنان بر اقتصاد سایه افکنده و بهای دلار تا اوایل شهریور امسال دوباره به کانال صد هزار تومان رسید و نرخ دلار نه‌تنها در کانال صد هزار تومان تثبیت شد که در این کانال قیمت شروع به پیشروی کرد. بهای دلار در هفتم آذر امسال به ۱۱۴ هزار تومان رسید اما اسکناس آمریکایی به همین نرخ رضایت نداد و در فاصله یک ماه با جهشی چشمگیر از ۱۴۰ هزار تومان عبور کرد و نرخ آن در هشتم دی تا ۱۴۴ هزار تومان بالا رفت‌. افزایش قیمت دلار اعتراض بازاریان تهران را به دنبال داشت و شمار زیادی از بازاریان در واکنش به این نرخ دلار، معاملات را تعطیل کردند و کرکره مغازه‌ها را پایین کشیدند. بازاریان توضیح می‌دهند که آنها از یک منطق کاملا اقتصادی صحبت می‌کنند و با نوسانات مداوم قیمت دلار امکان معامله وجود ندارد، چراکه با فروش هر کالا، جایگزینی آن دشوار است. بسیاری از این بازاریان توضیح می‌دهند که نه‌تنها برنامه‌ریزی برای ثبت سفارش و فروش کالا دشوار شده است که قیمت‌گذاری انواع کالا دشوار شده و تغییرات مداوم قیمت، ریسک معاملات و زیان را به‌شدت افزایش داده است.

برخی دیگر از مغازه‌داران هم توضیح می‌دهند که نه بازکردن مغازه برای آنها عاقلانه است و نه معامله ممکن است و نه تعطیلی آن، چراکه بسیاری از مغازه‌داران در بازار چک دارند و پاس‌کردن این چک‌ها نیازمند درآمد است و برخی دیگر از اجاره‌های گزاف مغازه‌های خود می‌گویند. آنها توضیح می‌دهند که در این شرایط اقتصادی، فعالیت بازار بسیار دشوار است و فشار به بازاریان برای ادامه فعالیت چاره مشکل نیست و دولت باید برای بهبود اقتصاد کشور فکری اساسی کند.

طلافروشان هم توضیح می‌دهند که قیمت طلا در روزهای گذشته کاهشی شده اما این مسئله به‌دلیل افت کم‌سابقه معاملات رخ داده و عرضه نسبت به تقاضا پیشی گرفته است. آنها توضیح می‌دهند که اگر فعالیت بازار عادی شود، قیمت طلا برمی‌گردد و افزایشی می‌شود.

یکی از قنادان راسته جمهوری هم به «شرق» توضیح می‌دهد که فروش شیرینی تقریبا متوقف شده و بسیاری از محصولات این فروشگاه فاسد و دورریز شده است. با این حال به مغازه‌داران گفته شده مغازه خود را فعال نگه دارند اما فروش اقلام کمتر ضروری کاملا متوقف است و بازبودن مغازه جز به معنی هزینه مازاد از جمله نرخ آب، برق، گاز و حقوق کارگر نیست و فروش تقریبا وجود ندارد. در این میان سوپرمارکت‌ها، نانوایی‌ها، میوه‌فروشی‌ها و داروخانه‌ها بیش از سایر فروشگاه‌ها فعال به نظر می‌رسند. صاحبان این مراکز فروش توضیح می‌دهند که توزیع اقلام ضروری‌تر همچنان ادامه دارد. بااین‌حال به‌دلیل کاهش قدرت خرید مردم، میزان فروش اقلام ضروری هم به‌طور قابل ملاحظه کاهش داشته است. برخی سوپرمارکت‌ها می‌گویند که در روزهای گذشته مردم سر قیمت اقلامی مانند تخم مرغ یا ماست در سوپرمارکت‌ها با فروشنده جدال لفظی داشته‌اند و از افزایش یکباره قیمت اقلام ضروری شاکی هستند.

در روزهای گذشته دولت خبر داده است که ارز 28 هزار و 500 تومانی را برای اغلب کالاهای اساسی حذف کرده است و به جای آن به هر نفر یک میلیون تومان یارانه می‌پردازد.

بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مشمولان طرح کالابرگ جدید با شماره دهک‌ها ارتباطی ندارد و تمامی یارانه‌بگیران فعلی، حذف‌شدگان یک سال اخیر، بازنشستگان و کارمندان به‌صورت خودکار مشمول این طرح هستند و نیازی به درخواست و مراجعه به سامانه‌ها نیست، اما سایر افرادی که جزء این گروه‌ها نیستند، برای برخورداری از اعتبار ماهانه یک میلیون تومانی از روز 20 دی فقط با مراجعه به سامانه hemayat.sfara.ir به مدت ۱۵ روز می‌توانند درخواست خود را برای دریافت کالابرگ ثبت کنند.

با این حال مصرف‌کنندگان معتقد هستند افزایش قیمت‌ها تنها به کالاهای اساسی محدود نبوده و بهای دلار حتی حق ویزیت پزشکان و اجاره مسکن را تحت تأثیر قرار داده و معیشت را بسیار دشوار کرده است. شوک قیمت دلار در روز هشتم دی منجر به تغییر رئیس بانک مرکزی شد. در هفتم دی 1401، محمدرضا فرزین شبانه جایگزین علی صالح‌آبادی در ساختمان شیشه‌ای میرداماد شد. قیمت دلار در فاصله مدیریت صالح‌آبادی بر بانک مرکزی حدود دو برابر شد و در هشتم دی 1404 ماجرا عینا تکرار شد و بهای دلار از حدود 43 هزار تومان زمان شروع سکان‌داری فرزین بر بانک مرکزی به حدود 140 هزار تومان رسیده است. این اتفاق در شرایطی افتاد که محمدرضا فرزین خود وارث اتفاقی مشابه بود و شبانه جایگزین علی صالح‌آبادی، رئیس پیشین بانک مرکزی شد؛ آن‌هم درست زمانی که شوک دلار دو بار خبرساز شده بود. زمانی که صالح‌آبادی در ساختمان شیشه‌ای میرداماد مستقر شد، قیمت دلار در بازار آزاد برابر با ۲۸‌هزار‌و ۸۰ تومان بود و نرخ یورو نیز در بازار آزاد ۳۲‌هزار‌و ۴۹۵ تومان بود. همچنین قیمت سکه تمام‌بهار طرح جدید ‌11‌میلیون‌و ۷۷۰ هزار تومان و ‌سکه تمام‌بهار طرح قدیم ‌11میلیون‌و ۵۵۰ تومان خرید و فروش می‌شد. اما یک شوک ناگهانی قیمت دلار و به دنبال آن طلا سبب شد او از کرسی ریاست بانک مرکزی پس زده شود.

در روزی که او از بانک مرکزی خداحافظی کرد، یعنی هفتم دی‌ماه 1401 بهای هر قطعه اسکناس دلار در بازار آزاد ۴۳‌هزار‌و ۱۲۰ تومان شده بود و بهای یورو نیز به ۴۶‌هزار‌و صد تومان می‌رسید. همچنین بهای هر قطعه سکه تمام‌بهار آزادی طرح جدید در روز پایانی فعالیت صالح‌آبادی برابر با ۲۲‌میلیون‌و 200 هزار تومان بود. قیمت سکه طرح قدیم نیز به ۲۰‌میلیون‌و 70 هزار تومان رسید. حالا اما درست در حوالی همان تاریخ، یعنی هشتم دی 1404 ماجرا تکرار شده است. محمدرضا فرزین که دلار را با نرخ 43 هزار تومان تحویل گرفته بود، در شرایطی از بانک مرکزی می‌رود که بهای دلار از 140 هزار تومان عبور کرده است.

با‌این‌حال بسیاری از اقتصاددانان معتقد‌ند ‌تقلیل مسئله سقوط ارزش پول ملی به بانک مرکزی نادرست است و این مسئله ریشه ساختاری دارد. شوک دلار این‌بار اعتراض بازاریان را به دنبال داشته ‌و ترکش آن به لایحه بودجه سال 1405 هم خورده است و کمیسیون تلفیق مجلس در اتفاقی کم‌سابقه کلیات لایحه بودجه 1405 را رد و دولت را مجبور به اصلاح برخی بندهای بودجه از جمله ردیف حقوق و دستمزد کرد. دولت در لایحه بودجه 1405 پیشنهاد کرده بود که میزان افزایش حقوق کارمندان و بازنشستگان 20 درصد باشد که با پیشنهاد مجلس بنا شده است که میزان افزایش حقوق سال آینده به‌صورت پلکانی بین 20 تا 43 درصد باشد و بیشترین افزایش حقوق شامل کسانی شود که دریافتی پایین‌تری دارند.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.