کسب‌وکارهای نیمه‌تعطیل

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 کشور درست مانند روزهایی است که هنوز وزارت پست و تلگراف در آن شکل نگرفته بود. فقط یک تریبون برای اطلاع‌رسانی وجود دارد، آن هم رسانه ملی است که بسیاری از شهروندان به آن مراجعه‌ای ندارند. در دو دهه گذشته بارها راه‌های ارتباطی در شرایط حساس قطع شده است؛ چه در سال 1388 که بعد از اعتراضات به نتیجه انتخابات، دولت اینترنت دایل‌آپ را با آن سرعت لاک‌پشتی‌اش محدود کرد و شبکه‌های اجتماعی تازه‌ از راه‌ رسیده‌ای مانند فیس‌بوک و توییتر را فیلتر و بعد هم تماس تلفنی و ارسال پیامک را مسدود کرد، چه در جریان اعتراضات سال 1398 که اینترنت برای نزدیک به 10 روز قطع بود. در جریان جنگ 12روزه تحمیلی اسرائیل به ایران هم باز این اینترنت بود که برای نزدیک به سه روز قطع کامل بود و در سایر روزها هم با اختلال شدید همراه شد. حالا هم با شدت‌گرفتن اعتراضات از 14 روز پیش به افزایش قیمت دلار و شرایط اقتصادی، بعد از اینکه اینترنت دچار اختلال شد، در نهایت پنجشنبه (18 دی) اینترنت به‌طورکامل قطع شد و بعد از آن نوبت به تماس‌های تلفنی و ارسال پیامک رسید. در چهارمین روز قطع‌شدن اینترنت، حتی دسترسی به اینترنت ملی و پلتفرم‌های داخلی هم به سختی امکان‌پذیر است و دسترسی به وب‌سایت‌های داخلی هم به جز با واردکردن دستی آدرس وب‌سایت‌ها ممکن نیست. در این بین کاربرانی که برای برقراری یک ارتباط ساده و جویاشدن از حال عزیزانشان به پیام‌رسان‌های داخلی، روی آورده‌اند، متوجه شده‌اند این پلتفرم‌ها هم که دولت از آنها حمایت‌های میلیاردی کرده، از کار افتاده‌اند. به دنبال این خاموشی دیجیتال، کسب‌وکارهای آنلاین نیز فروششان به صفر رسیده و نمی‌دانند این شرایط و ضررهای پی‌درپی به کسب‌وکارشان تا چه زمانی ادامه دارد.

هم‌زمان با اوج‌گیری اعتراضات اقتصادی از هشتم دی‌ماه، اینترنت ایران وارد وضعیتی نابسامان و ناپایدار شد. اختلال‌های منطقه‌ای، کندی شدید شبکه و ازکارافتادن بخشی از وی‌پی‌ان‌ها باعث شد کاربران روزمره و کسب‌وکارها تجربه‌ای فرسایشی و نامطمئن از اینترنت داشته باشند. طبق اطلاعات رادار کلادفلر در آن زمان، ترافیک اینترنت در ایران نسبت به روزهای عادی با کاهش حدود ۳۵ درصدی روبه‌رو شد. داده‌ها نشان می‌دادند که HTTP و HTTPS نسبت به سایر بخش‌های ترافیک آسیب‌پذیرتر شده‌اند؛ یعنی اینترنت هنوز وصل است، اما وب‌گردی، پیام‌رسان‌ها و اپلیکیشن‌ها با کندی و ناپایداری مداوم مواجه‌اند.

در گام بعدی پن‌شنبه (18 دی) ابتدا رادارهای کلاودفلر نشان داد که از ساعت 15:30 به وقت تهران، بخش بزرگی از ترافیک مبتنی بر پروتکل اینترنت نسخه 6 یا IPv6 به طور ناگهانی دچار افت شده؛ پروتکلی که بخش قابل توجهی از ارتباطات روزمره کاربران، از اینترنت همراه و مرورگرها تا اپلیکیشن‌ها و وی‌پی‌ان‌ها بر پایه آن انجام می‌شود. در نهایت داده‌های نت‌بلاکس حوالی ساعت 9:30 شب به وقت تهران نشان داده که ایران در حال حاضر با اختلال‌های گسترده اینترنت مواجه است. براساس این داده‌ها، اختلال در سطح ملی موجب کندی دسترسی، قطع موقت و محدودشدن انتشار اطلاعات شده و نشانه‌هایی از ناپایداری هماهنگ در زیرساخت‌های ارتباطی کشور قابل مشاهده است. در نهایت هم از ساعت 10 شب 18 دی اینترنت و همچنین تماس تلفنی و ارسال پیامک به‌طورکامل قطع شد. وزارت ارتباطات در بیانیه‌ای که در اختیار «شرق» قرار داد که به دلیل نداشتن اینترنت حتی از نوع ملی، امکان انتشار آن را نداشتیم، اعلام کرده بود که اینترنت براساس دستور مراجع امنیتی ذی‌‌ربط قطع شده و این وزارتخانه در تلاش برای پیگیری رفع این مشکل است، وعده‌ای که بعد از گذشت 48 ساعت و تا زمان انتشار این گزارش به نتیجه‌ای نرسیده است. طبق بررسی‌های «شرق» قطعی گسترده اینترنت و قطع ارتباط موبایل و پیامک در ساعاتی از روز براساس مصوبه شورای عالی امنیت ملی اتخاذ شده است. آن‌طورکه پیگیری‌های «شرق» نشان می‌دهد حتی بسیاری از وزارتخانه‌ها، نهادهای دولتی و نظامی نیز از روز جمعه (19 دی) دسترسی اندکشان به اینترنت قطع شده است. در پیگیری «شرق» از وزارت ارتباطات مدیران این وزارتخانه اعلام می‌کنند که نمی‌دانند این وضعیت تا چه زمانی ادامه دارد و تاکنون نامه‌ای به آنها برای اتصال مجدد اینترنت ارسال نشده است. در تماس «شرق» با برخی فعالان شبکه و اینترنتی، آنها اعلام می‌کنند در حال حاضر تمام پروتکل‌های اینترنتی محدود شده که همین اتفاق هم باعث شده دسترسی به اینترنت داخلی نیز با مشکل مواجه شود.

خسارت میلیاردی به کسب‌وکارها

در شرایط اقتصادی پیچیده ایران که مردم و کسب‌وکارها به‌سختی تلاش می‌کنند ادامه دهند، قطع‌شدن اینترنت و ارسال پیامک، نگرانی و استیصال آنها را چند برابر کرده است. در تماس «شرق» با چندین شرکت استارتاپی بزرگ و کوچک آنها اعلام می‌کنند که در دو روز ابتدایی قطعی اینترنت فروش آنها به صفر رسیده بود و در حال حاضر هم که اینترنت ملی دست و پا شکسته فعال شده آنها توانسته‌اند بخشی از خدمات خود را در اختیار مشتریان بگذارند.

برای نمونه بررسی میزان ثبت سفارش دو پلتفرم بزرگ سوپرمارکت آنلاین کشور نشان می‌دهد که آنها در دو روز گذشته 25 برابر با کاهش ثبت سفارش روبه‌رو بوده‌اند. تاکسی‌های اینترنتی و پیک‌ها از دیگر بخش‌های اکوسیستم اقتصاد دیجیتال هستند که با این قطعی اینترنت دچار خسارت بالایی شده‌اند که این خسارت، هم پلتفرم را هدف قرار داده و هم رانندگانی را که در این بستر‌ها کار می‌کنند. تپسی به «شرق» می‌گوید که هم‌زمان با قطع اینترنت در روز پنجشنبه تا جمعه ظهر که اینترنت ملی در برخی مناطق فعال شده، میزان سفر آنها به صفر رسیده بود. آن‌طورکه تپسی اعلام می‌کند در حال حاضر هرجا که راننده امکان اتصال به دیتای گوشی را داشته باشد، می‌تواند مسافر بگیرد، در غیر این صورت ادامه کار برای او غیرممکن می‌شود و بهترین کار برایش در خانه نشستن است. فروشگاه‌های آنلاین خرید و فروش کالا هم وضعشان بهتر از دیگران نیست. چندین فروشگاه آنلاین در گفت‌وگو با «شرق» اعلام کردند که در دو روز ابتدایی قطع اینترنت امکان ارائه خدمات‌دهی و ارسال سفارش به مشتریانشان را نداشته‌اند. این پلتفرم‌ها اعلام می‌کنند که در کنار قطعی اینترنت که باعث شده ثبت سفارش‌ها به‌درستی انجام نشود، ارسال کالاها به مشتریان هم به‌خاطر شلوغی خیابان‌ها در بسیاری از مواقع لغو و به روز دیگر موکول شده است که همین شرایط باعث شده سفارش‌دهندگان براساس تاریخ مدنظر به کالاهایی که خریداری کرده‌اند نرسند.

تراکنش‌هایی که خاموش شده‌اند

از دیگر بخش‌هایی که از زمان قطع اینترنت و ارسال پیامک با مشکل بزرگی مواجه شده‌اند، شرکت‌های پرداخت‌یاری هستند. برخی از اصلی‌ترین شرکت‌های پرداخت‌یاری در گفت‌وگو با «شرق» اعلام می‌کنند خسارتی که قطعی اینترنت به آنها وارد کرده بیشتر از دوره‌های گذشته است. یکی از مدیران این پرداخت‌یاری به «شرق» می‌گوید تراکنش‌های این پلتفرم به زیر یک درصد رسیده است. او تأکید می‌کند در شرایط حاضر هرچقدر میزان قطعی اینترنت با این شدت بیشتر باشد آنها خسارتشان بیشتر و بیشتر خواهد شد و نمی‌توانند هیچ راه‌حلی برای خروج کسب‌وکارشان از این بحران بدون اتصال اینترنت پیدا کنند.

در این میان برخی کسب‌وکارهای دیجیتال مشکلاتشان فراتر از دیگر بازیگران این حوزه است. برای نمونه از صبح روز گذشته (20 دی) امکان دسترسی به دیوار برای کاربران وجود نداشت. همین شرایط هم باعث شد تا دیوار در اطلاعیه‌ای‌ اعلام کند که دسترسی به دیوار در برخی اپراتورها به‌طورکامل متوقف شده و این تصمیم از سوی دیوار اتخاذ نشده است. دیوار در اطلاعیه‌ خود اعلام کرده بود: «در شرایطی که برای بسیاری از کاربران این سرویس یکی از معدود راه‌های کاری و ارتباطی باقی‌ مانده است، تداوم این وضعیت می‌تواند به کسب‌وکارهای خرد و زندگی روزمره کاربران آسیب بزند. دیوار متعهد است در صورت ایجاد هرگونه تغییر معنادار در وضعیت دسترسی، اطلاع‌رسانی شفاف را از مسیرهای رسمی انجام دهد».

پیام‌رسان‌های داخلی که هیچ‌وقت کار نمی‌کنند

در کنار از کار افتادن سرویس‌دهی کسب‌وکارهای داخلی به دلیل قطع اینترنت، از طرفی دیگر ارائه خدمات دولت الکترونیک و شهرداری نیز با اختلال و قطعی همراه است. مشاهدات «شرق» نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از سرویس‌های خدمات دولت الکترونیکی امکان ارائه سرویس به مردم را ندارند و این خدمات عملا متوقف شده‌اند. از سوی دیگر خدمات آنلاین شهرداری هم که در شرایط عادی اختلال داشتند، از کار افتاده‌اند.

از همه عجیب‌تر در این اوضاع غیرفعال‌شدن پیام‌رسان‌های بومی است که دولت‌های مختلف برای سرپا نگه‌داشتنشان میلیارد‌ها تومان از آنها حمایت کرده‌اند. در حالی که برخی مقامات از سرویس‌دهی باکیفیت و به‌روز این پیام‌رسان‌ها گفته‌اند و مدعی شده‌اند که این پیام‌رسان‌ها با کاربران میلیونی بهتر از نمونه خارجی خود هستند، حالا این پلتفرم‌ها هم از کار افتاده‌اند. پیام‌رسان‌های بومی همیشه وقتی مورد توجه اکثر کاربران ایرانی قرار می‌گیرند که اینترنت قطع می‌شود، در این قطعی اینترنت اما برعکس گذشته این پیام‌رسان‌ها امکان سرویس‌دهی ندارند. اگر این پیام‌رسان‌ها را روی گوشی خود نصب داشته باشید اتصال در آنها برقرار نمی‌شود و اگر هم بخواهید آنها را نصب کنید پیام تأیید هویت برایتان ارسال نمی‌شود. وزارت ارتباطات در پیگیری «شرق» می‌گوید که با پیگیری که انجام داده توانسته اینترنت ملی را متصل کند و در حال حاضر کسب‌وکارهای کمی دچار مشکل در ارائه سرویس هستند. با این حال برخی کسب‌وکارها این ادعا را رد می‌کنند و می‌گویند دولت ادعا می‌کند پیامک را متصل کرده اما از سوی دیگر پیامک‌های OTTP را بسته است که عملا باعث شده ما امروز هم که سر کار حاضر هستیم، کاری برای انجام نداشته باشیم. به گفته او قطعی اینترنت در حال حاضر فروش آنها را به سفر رسانده و آنها مجبور شده‌اند بخشی از نیروهای خود را به خانه بفرستند. او می‌گوید نمی‌دانند این وضعیت تا کی ادامه دارد و باید چگونه خروج از این شرایط را پیگیری کنند. اینترنت در ایران در دو دهه گذشته بارها به دلایل مختلف قطع شده است و در نهایت تجربه خسارت میلیاردی آن به کسب‌وکارها و مردم باعث نشده دولتمردان هر بار در شرایط حساس در اولین تصمیم برای کنترل بحران‌ها اینترنت را قطع نکنند. به باور کارشناسان تا زمانی که اینترنت به‌عنوان یک حق شهروندی شناخته نشود، چنین تجربه‌هایی دوباره تکرار می‌شود.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.