برکناری «کریم‌خان»، دادستان ارشد دیوان کیفری بین‌المللی؛ نخستین عزل در تاریخ دیوان

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

«کریم خان» دادستان ارشد دیوان کیفری بین‌المللی (ICC)، پس از نزدیک به دو سال از مطرح شدن نخستین اتهامات ادعایی علیه او، سرانجام از سمتش برکنار شد؛ تصمیمی که همزمان با تشدید فشارهای آمریکا برای برچیدن این دیوان و گزارش‌ها درباره نقش‌آفرینی رژیم اسرائیل در این رای گیری صورت گرفت.

حذف کریم خان و برچیدن دیوان

برکناری کریم خان در شرایطی صورت می‌گیرد که این دیوان با چالش‌های بزرگی مواجه است؛ از جمله کارزار دولت ایالات متحده برای «برچیدن» دیوان کیفری بین‌المللی؛ نهادی که برای محاکمه افرادی تاسیس شده است که مسئول ارتکاب بدترین جنایات علیه بشریت هستند.

مجمع کشورهای عضو دیوان کیفری بین‌المللی، نهاد نظارتی این دیوان، در بیانیه‌ای اعلام کرد که کشورهای عضو این دیوان با اکثریت قاطع روز جمعه (۲۴ جولای/ ژوئیه ۲۰۲۶ برابر با دوم مرداد ماه ۱۴۰۵) به برکناری خان، وکیل بریتانیایی، به دلیل «سوءرفتار جدی و نقض جدی وظیفه» رای دادند.

۸۲ کشور از ۱۲۵ کشور عضو این دیوان به برکناری او رای مثبت، ۱۳ کشور رای مخالف و ۱۵ کشور نیز رای ممتنع دادند.

کریم خان ۵۶ ساله، بر اساس گزارش‌ها به سوءرفتار جنسی با یک دستیار زن متهم شده بود؛ اتهاماتی که او به‌طور مستمر رد کرده و وکلای او نیز روند رسیدگی به آنها را مورد انتقاد قرار داده بودند. این دادستان پیشین دیوان کیفری بین‌المللی که انگلیسی بود، در سال ۲۰۲۱ برای یک دوره ۹ ساله انتخاب شد که وظیفه آن تحقیق و محاکمه افراد متهم به جنایات است.

نام او پس از آن در مرکز توجه جهانی قرار گرفت که در سال ۲۰۲۴ خواستار صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و یوآو گالانت، وزیر جنگ سابق این رژیم، به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در غزه شد.

کارزار اسرائیل

اکنون نهاد نظارتی دیوان کیفری بین المللی باید برای انتخاب دادستان جدید انتخابات برگزار کند؛ فردی که احتمالا با تحریم‌های دولت دونالد ترامپ رئیس جمهوری کنونی آمریکا مواجه خواهد شد. دولت آمریکا ،پیش‌تر تحریم‌های مالی و محدودیت‌های سفر را علیه ۱۳ نفر از کارکنان دیوان از جمله کریم خان، اعمال کرده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس می گوید: وکلای کریم خان از روندی که به برکناری او منجر شد انتقاد کردند و گفتند که او از سخن گفتن در جلسه روز جمعه منع شده و مقررات به‌گونه‌ای تغییر داده شده‌اند که به زیان او تمام شده است.

تارنمای اکسیوس نیز به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی گزارش داد که در روزهای اخیر، «گیدئون ساعر»،وزیر امور خارجه اسرائیل و هیأت‌های دیپلماتیک این رژیم در سراسر جهان تلاش کردند تا بیشترین تعداد ممکن از کشورها را برای رای به برکناری کریم خان با خود همراه کنند.

«طیب علی» وکیل خان در بیانیه‌ای گفت: «حذف خان طی فرآیندی تعیین شد که در آن هرگز فرصت عادلانه‌ای برای شنیده شدن اظهاراتش به او داده نشد و این برخلاف نتیجه‌گیری قضات مستقلی بود که کل مدارک را بررسی کردند.»

او گفت که تیم حقوقی خان این تصمیم را «از طریق تمام سازوکارهای قانونی موجود» به چالش خواهد کشید. این تصمیم در شرایطی گرفته شده که این دادگاه بین المللی با فشارهای گسترده‌ای مواجه است.

کارزار آمریکا

«مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد که واشنگتن یک «کارزار گسترده برای از بین بردن تهدید ناشی از دیوان کیفری بین‌المللی علیه حاکمیت آمریکا» آغاز کرده است.

وی گفت که آمریکا از کشورهای عضو خواهد خواست از این نهاد خارج شوند، سازمان‌هایی را که با دیوان همکاری می‌کنند، تحریم خواهد کرد و کارکنان آن را از سفر به ایالات متحده منع خواهد کرد.

او همچنین گفت کشورهایی که «از چتر امنیتی آمریکا بهره‌مند هستند» باید صلاحیت دیوان درباره شهروندان آمریکایی را رد کنند.

دولت ترامپ پیش‌تر در واکنش به حکم‌های بازداشت صادرشده از سوی دیوان علیه مقام‌های ارشد اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در ارتباط با جنگ غزه، و همچنین تحقیقات درباره کارکنان آمریکایی در افغانستان، تحریم‌هایی علیه کریم خان و ۱۲ نفر دیگر از اعضای این دیوان اعمال کرده است.

کارشناسان و تحلیلگران مسایل بین المللی می گویند: ملاحظات سیاسی وارد این موضوع شده‌اند، به‌ویژه از آنجا که این نخستین بار است که یک دادستان علیه یک متحد غربی درخواست حکم بازداشت مطرح کرده است. برکناری کریم خان تاثیر فوری بر حکم‌های بازداشت صادرشده در سال ۲۰۲۴ علیه نتانیاهو و یوآو گالانت، وزیر پیشین جنگ اسرائیل، به اتهام جنایت علیه بشریت نخواهد داشت؛ زیرا این احکام تنها توسط قضات دیوان کیفری بین‌المللی قابل لغو هستند.