چرا بورس تهران دوباره جذاب شده است؟

علی اسکندری*

پس از یک دوره طولانی رکود، افت اعتماد عمومی و خروج نقدینگی، بورس تهران در هفته‌ها و ماه‌های اخیر بار دیگر در کانون توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفته است. افزایش ارزش معاملات، رشد تدریجی شاخص کل و بازگشت بخشی از پول حقیقی به بازار نشان می‌دهد نگاه فعالان اقتصادی نسبت به آینده بازار سهام تا حدی در حال تغییر است. این تغییر نگاه البته صرفا ناشی از هیجان کوتاه‌مدت نیست، بلکه ریشه در مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، پولی و حتی سیاسی دارد که باعث شده بورس در مقایسه با سایر بازارها دوباره جذاب‌تر به نظر برسد.
نخستین عامل مهم، «عقب‌ماندگی تاریخی بورس نسبت به سایر بازارهای دارایی» است. در چند سال گذشته، بازارهایی مانند طلا، ارز و مسکن رشدهای سنگینی را تجربه کردند، درحالی‌که بسیاری از سهم‌های بورسی به دلیل فشارهای سیاستی، بی‌اعتمادی عمومی و خروج سرمایه، نتوانستند متناسب با تورم رشد کنند. در نتیجه، اکنون بخش قابل توجهی از شرکت‌های بورسی، به‌ویژه صنایع بزرگ صادرات‌محور، در سطوحی معامله می‌شوند که از منظر ارزش‌گذاری اقتصادی همچنان پایین‌تر از ارزش ذاتی آنها ارزیابی می‌شود. این موضوع به‌‌ویژه در صنایعی مانند پتروشیمی، فلزات اساسی، معدنی‌ها و پالایشی‌ها بیشتر دیده می‌شود؛ صنایعی که درآمد آنها به نرخ ارز وابسته است و با افزایش دلار، سودآوری اسمی آنها نیز رشد می‌کند.
عامل دوم به شرایط کلان اقتصاد ایران بازمی‌گردد. اقتصاد ایران همچنان با تورم مزمن، کاهش ارزش پول ملی و کسری بودجه مواجه است. در چنین فضایی، سرمایه‌گذاران معمولا به سمت دارایی‌هایی حرکت می‌کنند که بتوانند ارزش سرمایه را در برابر تورم حفظ کنند. بورس نیز به دلیل ماهیت دارایی‌محور بسیاری از شرکت‌ها، می‌تواند در بلندمدت نقش پوشش‌دهنده تورم را ایفا کند. به بیان دیگر، وقتی نرخ ارز و سطح عمومی قیمت‌ها افزایش می‌یابد، ارزش دارایی‌ها، موجودی انبار، فروش و سود اسمی بسیاری از شرکت‌های بورسی نیز رشد می‌کند و همین مسئله باعث می‌شود بازار سهام در دوره‌های تورمی جذاب‌تر شود.
از سوی دیگر، بخشی از جذابیت فعلی بورس ناشی از تغییر رفتار سرمایه‌گذاران نسبت به بازارهای موازی است. بازار ارز و طلا پس از جهش‌های سنگین، وارد دوره‌ای از نوسانات فرسایشی شده‌اند و بازار مسکن نیز به دلیل کاهش قدرت خرید و افت نقدشوندگی، دیگر مانند گذشته برای همه سرمایه‌گذاران جذاب نیست. در چنین شرایطی، بخشی از نقدینگی به دنبال بازاری با قابلیت رشد بیشتر و نقدشوندگی بالاتر می‌گردد و بورس تهران می‌تواند این نقش را ایفا کند. به‌ویژه آنکه نسبت به بسیاری از بازارهای موازی، امکان ورود سرمایه‌های خرد به بورس آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر است.
نکته مهم دیگر، انتظارات مربوط به سیاست‌گذاری اقتصادی و پولی است. بسیاری از فعالان بازار معتقدند دولت و بانک مرکزی در شرایط فعلی ناچارند برای جلوگیری از تعمیق رکود اقتصادی و هدایت نقدینگی، از بازار سرمایه حمایت کنند. کاهش نسبی نرخ بهره حقیقی، تلاش برای کنترل شوک‌های ارزی و افزایش نقش بورس در تأمین مالی شرکت‌ها از جمله عواملی است که می‌تواند به نفع بازار سهام عمل کند. علاوه بر این، برخی سرمایه‌گذاران امیدوارند با کاهش تنش‌های سیاسی و بهبود نسبی روابط خارجی، فضای کسب‌وکار و سودآوری شرکت‌ها نیز بهبود پیدا کند.
البته این جذابیت به معنای نبود ریسک در بورس تهران نیست. بازار سهام ایران همچنان به‌شدت تحت تأثیر ریسک‌های سیاسی، تصمیمات ناگهانی سیاست‌گذار، قیمت‌گذاری دستوری و نوسانات نرخ ارز قرار دارد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده‌ بورس تهران می‌تواند در دوره‌های کوتاه با نوسانات شدید و رفتارهای هیجانی مواجه شود. بنابراین، ورود به این بازار همچنان نیازمند تحلیل، مدیریت ریسک و نگاه میان‌مدت و بلندمدت است.
در مجموع، می‌توان گفت بورس تهران در شرایط فعلی به دلیل ترکیبی از «ارزندگی نسبی سهام»، «تورم ساختاری اقتصاد»، «رشد نرخ ارز»، «کاهش جذابیت برخی بازارهای موازی» و «بازگشت تدریجی نقدینگی» دوباره به یکی از گزینه‌های مهم سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. اگرچه مسیر بازار همچنان با نااطمینانی همراه است، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند بورس در حال ورود به مرحله‌ای است که می‌تواند بخشی از عقب‌ماندگی خود نسبت به سایر دارایی‌ها را جبران و بار دیگر نقش مهمی در جذب سرمایه و حفظ ارزش دارایی‌ها ایفا کند.
* مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره شرکت سرمایه‌گذاری باآفرین ابهر نیکو
دکترای مدیریت کسب‌وکار و دانشجوی دکترای اقتصاد