در کنفرانس اقلیمی آنتالیا چه گذشت؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

کنفرانس اقلیمی سازمان ملل متحدد -کوپ ۳۱‌‌- از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ در آنتالیای ترکیه برگزار می‌شود. شعار اصلی آن «کوپ-اجرا» است. هدف این نشست، تبدیل وعده‌های قبلی به اقدامات واقعی و قابل اندازه‌گیری است.

در افتتاحیه این کوپ، گوترش، دبیرکل سازمان ملل، گفت سوخت‌های فسیلی مانند دایناسورها باید منقرض شوند. برای این اجلاس سه محور اصلی ‌در نظر گرفته شده است: اول اجرای سریع‌تر و قوی‌تر برنامه‌های ملی کاهش انتشار (NDC)، دوم تأمین مالی اقلیمی؛ کشورهای ثروتمند باید تا سال ۲۰۳۵ سالانه حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار و در سطح جهانی ۱.۳ تریلیون دلار به کشورهای در حال توسعه کمک کنند‌ و سوم تقویت سازگاری و تاب‌آوری جوامع آسیب‌پذیر در برابر سیل، خشک‌سالی، موج گرما و ناامنی غذایی. ترکیه ریاست کنفرانس را بر عهده دارد و استرالیا ریاست مذاکرات را. ترکیه 10 اولویت اجرائی تعیین کرده است که شامل برق‌رسانی سبز، شهرهای تاب‌آور، امنیت غذایی، سلامت و آموزش جوانان می‌شود. تمرکز ویژه روی «ابتکار تاب‌آوری سلامت آنتالیا» برای مقابله با امواج گرما و بیماری‌های ناشی از تغییرات اقلیمی است. کوپ ۳۱ دیگر به دنبال توافق‌های جدید تاریخی نیست؛ هدف آن نظارت بر اجرا و فشار برای عمل به تعهدات مالی است. بزرگ‌ترین پرسش این است که آیا کشورهای ثروتمند به وعده‌های مالی خود عمل می‌کنند و آیا کشورها NDCهای قوی‌تری ارائه می‌دهند تا افزایش دما کندتر شود؟ از اجلاس اقلیم مهم پاریس ۲۰۱۵ تا آنتالیا ۲۰۲۶، هم علم و هم جنبش‌های اقلیمی تغییر کرده‌اند. علم امروز می‌گوید هدف ۱.۵ درجه عملا از دست رفته و جهان وارد دوره «فراتر‌رفتن» شده است. تمرکز به فناوری‌های حذف کربن از جو (CDR) منتقل شده است. مدل‌های اقلیمی دقیق‌تر شده‌اند، اما تصویر آینده تلخ‌تر است. جنبش‌های اقلیمی از امید به توافق جهانی، به واقع‌گرایی و تمرکز روی مبارزات محلی رسیده‌اند. رشد راست افراطی و خصومت با فعالان، بسیاری از گروه‌ها را به سمت دفاع از شرایط زندگی روزمره و سازماندهی پایدار سوق داده است. ‌پس از شروع دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ و در دو سال اخیر، دولت ترامپ و نیروهای راست افراطی بزرگ‌ترین عقب‌نشینی سیاسی از اقدام اقلیمی را ایجاد کرده‌اند. آمریکا از توافق پاریس و حتی چارچوب سازمان ملل خارج شد، صدها مقرره محیط‌زیستی را لغو کرد، مشوق‌های انرژی پاک را تضعیف کرد و تولید نفت و گاز را گسترش داد. این سیاست‌ها می‌تواند آمریکا را از صدها گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر محروم کند و انتشار گازهای گلخانه‌ای را برای سال‌ها بالاتر نگه دارد. این روند فقط به آمریکا محدود نیست؛ فشارهای راست‌گرایانه در اروپا و جاهای دیگر نیز اراده سیاسی برای اقدام اقلیمی را ضعیف کرده است. نتیجه، کاهش منابع مالی سازگاری و افزایش آسیب‌پذیری جوامع در برابر بحران‌های اقلیمی است. تاب‌آوری که یکی از محورهای اصلی COP31 است، اکنون با خصومت سیاسی و اولویت‌دهی به سوخت‌های فسیلی روبه‌روست. 

دکتر مسعود پزشکیان در سخنرانی ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در اجلاس رهبران، موضع ایران را روشن کرد. او گفت نمی‌توان از آینده زمین حرف زد و هم‌زمان چشم بر جنگ‌هایی بست که خاک، آب، هوا و زندگی انسان را نابود می‌کنند. پزشکیان اعلام کرد حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، آسیب‌های سنگین محیط‌زیستی ایجاد کرده‌؛ حمله به تأسیسات عسلویه حدود ۵۰۰ هزار تن آلاینده و حمله به انبارهای سوخت اطراف تهران حدود یک میلیون تن دی‌اکسید کربن آزاد کرده است. او این را تناقض آشکار خواند و خواستار ایجاد سازوکارهای مستندسازی آسیب‌های جنگ و جبران خسارت شد. او همچنین گفت ایران با وجود تحریم‌ها، ظرفیت انرژی تجدیدپذیر خود را از هزارو ‌۲۵۰ مگاوات به بیش از شش‌هزارو ‌۱۵۰ مگاوات رسانده و امسال بیش از ۴.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت برق پاک تولید کرده که از انتشار حدود ۲.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن جلوگیری کرده است. پیام اصلی او این بود: صلح پیش‌شرط حفاظت از محیط‌ زیست است و حفاظت از محیط‌ زیست پیش‌شرط صلح پایدار. جنگ‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ که با نقش محوری ترامپ و نتانیاهو پیش رفتند، به‌ویژه تجاوز نظامی به ایران و تداوم جنگ غزه، آسیب‌های محیط‌زیستی گسترده‌ای بر جای گذاشته‌اند. آتش‌سوزی‌های طولانی‌مدت تأسیسات سوختی، آلودگی هوا، خاک و آب‌ و تخریب زیرساخت‌ها، پیامدهایی نسل‌به‌نسل ایجاد کرده است. در غزه نیز تخریب سیستم آب، ورود حجم عظیم فاضلاب به دریا و انتشار صدها هزار تن دی‌اکسید کربن از بمباران‌ها، محیط زیست را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده است. این جنگ‌ها نه‌تنها انتشار مستقیم گازهای گلخانه‌ای را افزایش داده‌اند، بلکه منابع مالی و توجه سیاسی را از اقدام اقلیمی منحرف کرده‌اند. کنفرانس در شرایطی برگزار می‌شود که سه چالش بزرگ پیش‌روی آن قرار دارد: عقب‌نشینی سیاسی دولت ترامپ و راست افراطی، نیاز به پیوند‌دادن مسئولیت جنگ با عدالت اقلیمی -موضع ایران- و آسیب‌های واقعی محیط‌زیستی جنگ‌های اخیر. موفقیت این اجلاس نه‌تنها به اجرای تعهدات مالی و برنامه‌های کاهش انتشار، بلکه به توانایی جهان برای جدی‌گرفتن پیوند میان صلح و اقلیم بستگی دارد. خاورمیانه و غرب آسیا با اقلیم خشک و نیمه‌خشک، کمبود آب، زمین‌های بیابانی وسیع، منابع خورشیدی فراوان‌ و در برخی کشورها زیرساخت صنعت نفت و گاز می‌تواند برای به‌کارگیری بعضی روش‌های «حذف کربن» اقدام کند. روش‌های مبتنی بر طبیعت -جنگل‌کاری و افزایش کربن خاک- بالاترین قابلیت اجرائی این روش‌ها هم‌اکنون در مقیاس واقعی در حال اجرا هستند. در ایران پروژه «ترسیب کربن» از سال‌ها پیش در مناطق خشک و نیمه‌خشک اجرا می‌شود. این پروژه در بیش از ۱۹ استان گسترش یافته، میلیون‌ها هکتار را پوشش می‌دهد و بر اساس مشارکت جوامع محلی کار می‌کند. کاشت گونه‌هایی مثل تاغ در مناطق بیابانی، نتایج مثبتی در افزایش پوشش گیاهی و ذخیره کربن خاک نشان داده است. این روش‌ها نیاز به فناوری پیچیده ندارد، هزینه آن نسبتا پایین‌ و با شرایط خشک سازگار است. کربن آبی (احیا و کاشت مانگرو) -عملیاتی و در حال گسترش جنگل‌های مانگرو در سواحل خلیج فارس و دریای سرخ وجود دارند و پروژه‌های احیا فعال هستند.