تئاتر در ایران هنوز هم به‌طور کامل به رسمیت شناخته نشده است

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مستند «تئاتر، خانه کوچک من» ساخته ابوذر عزیزی در شصت‌ودومین برنامه از سلسله جلسات نمایش فیلم‌تئاترها، از سری دوم بسته‌‌‌ «مستندهایی درباره‌‌‌ تئاتر ایران» با همکاری مشترک انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه‌‌ تئاتر و سینماتک خانه هنرمندان ایران عصر چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ در سالن استاد ناصری، روی پرده رفت و  نشست نقد و تحلیل آن با اجرای فرزاد فره‌وشی و با حضور کارگردان اثر و مجید کیانیان (مدرس و‌ منتقد تئاتر) برگزار شد. در ابتدای این نشست، فرزاد فره‌وشی با گرامیداشت یاد و خاطره‌ هنرمندان درگذشته حاضر در مستند مانند آتیلا پسیانی و کمال‌الدین شفیعی، به تأثیرگذاری زنده‌یاد رکن‌الدین خسروی در تئاتر ایران برنامه را آغاز کرد. ابوذر عزیزی، کارگردان تئاتر، با اشاره به روند شکل‌گیری مستند «تئاتر، خانه کوچک من» درباره‌ زنده‌یاد رکن‌الدین خسروی بیان کرد: جرقه‌ نخستین ساخت این اثر با لغو یک جشنواره شکل گرفت، اما با آغاز پژوهش، ابعاد گسترده‌ فعالیت‌ها و تأثیرگذاری عمیق خسروی بر چهره‌های سرشناس تئاتر و سینما چنان برایم اهمیت یافت که تصمیم گرفتم مسیر تحقیق و تولید فیلم را ادامه دهم.

مجید کیانیان، منتقد تئاتر، با تمجید از مستند «تئاتر، خانه کوچک من» و ساختار چندوجهی آن در پرداخت به ابعاد شخصیتی و هنری زنده‌یاد رکن‌الدین خسروی بیان کرد: این اثر با پرهیز از قضاوت‌های یک‌جانبه و با بهره‌گیری از رویکردی متوازن در طرح دیدگاه‌های موافق و مخالف، توانسته است سنت فراموش‌شده‌ تمرین، اصالت تئاتر کارگاهی و احترام عمیق به مخاطب را به تصویر بکشد. کارگردان این مستند در پاسخ به نقد مطرح‌شده درباره‌ ساختار اثر بیان کرد: ما متریال آرشیوی فراوانی در اختیار داشتیم که شامل گفت‌وگوها، خوانش مقالات و تعاملات میان هنرجویان پیش و پس از کار می‌شد، اما برای ارائه‌ روایتی منسجم‌تر، ترجیح دادیم بخش‌هایی از این بده‌بستان‌ها را حذف کنیم تا شاکله‌ فیلم پاک‌تر و حرف اصلی با شفافیت بیشتری به مخاطب منتقل شود. کیانیان در ادامه‌ تحلیل ساختار سینمایی این اثر از زاویه‌ای تازه به نقد اثر پرداخت و با اشاره به غلبه‌ وجه محتوایی بر جنبه‌های بصری فیلم گفت: وقتی زبان سینما را برای پرداختن به یک استاد برگزیده‌ای، باید از ظرفیت‌های مختص همین مدیوم بهره ببری؛ مخاطب بلیت خریده و آمده تا اثر را ببیند، نه اینکه پای یک نمایش‌نامه رادیویی یا یک درس‌نامه بنشیند. بنابراین عناصر دنیای دید در چنین آثاری نباید مغفول بمانند. او همچنین با اشاره به محدودیت‌های این اثر و پیشینه‌ علاقه‌ کارگردان از سال ۹۵، یادآور شد همین محدودیت‌ها باعث می‌شود بتوان برای خروج از قاب و دیدن فضای بیرونی، ظرفیت‌های بیشتری را خواستار شد و گفت: اینکه هنرجویان از چه مسیری به کار می‌رسند و چه اتفاقاتی در آن‌سوی قاب رخ می‌دهد، همان چیزی است که در چنین مستندی می‌تواند تجربه تماشاگر را کامل‌تر کند.

ابوذر عزیزی، در پاسخ به نقد کیانیان درباره‌ غلبه‌ کلام بر تصویر در اثر، به فضای حاکم بر سینمای آن دوران اشاره کرد و گفت: در آن مقطع، گفت‌وگو محور اصلی و باب روز کارها بود و من نیز شاید از سر خلاف این جریان، دلم می‌خواست حرف و گفته‌هایم را بزنم؛ به همین دلیل در برخورد با این صحبت‌ها و این کله‌های سخنگو، تلاش کردم اتفاق موردنظر در قالب همین دیالوگ و تکیه بر گفتار شکل بگیرد.

کیانیان در بخش دیگری از صحبت‌هایش با تمجید از مسیر روایی فیلم گفت: نکته‌ مثبت این اثر این است که از خاطره‌گویی صرف درباره‌ استاد فراتر می‌رود و در کنار جمع‌آوری داده‌هایی چون سوابق، تحصیلات و روابط بیرونی، به جایگاه خود استاد و معنای کارش نیز می‌پردازد؛ همین نقطه‌ عزیمت می‌تواند در ادامه به یک پروژه و خروجی بزرگ‌تر درباره‌ این استاد تبدیل شود. این منتقد گفت: ما در حوزه‌هایی نظیر تعزیه نیز با این گرفتاری روبه‌رو هستیم که گاهی فقط به حفظ شکل سنتی آن اکتفا می‌کنیم؛ در حالی که دانشجو و مخاطب امروز می‌خواهد بداند این هنر چگونه به‌روز می‌شود، از چه ظرفیت‌های بین‌رشته‌ای برخوردار است و تغییر مکان آن از فضای بسته به فضای باز چه تحول هویتی و زیست اجتماعی به همراه داشته است.