آیا نسل زد بی‌تفاوت است؟
نگاهی به کارزارهای دانش‌آموزی و شکل‌های تازه کنشگری مدنی
متولدین ۸۰ به بعد، همان کسانی که به عنوان نسل زد می‌شناسیمشان، نسلی که متهم به بی‌تفاوتی است، هزاران امضا برای تغییر یک تصمیم آموزشی جمع می‌کند، درباره محدودیت دسترسی به یک بازی اینترنتی کارزار می‌نویسد و برای بازگرداندن کانال یک تولیدکننده محتوا ده‌ها هزار نفر را با خود همراه می‌کند. این تصویر با روایتی که از فاصله‌گرفتن نسل جدید از فعالیت‌های اجتماعی و مدنی ساخته‌ایم، چندان همخوان نیست.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
حورا طهرانی، مدرس سواد رسانه‌ای: متولدین ۸۰ به بعد، همان کسانی که به عنوان نسل زد می‌شناسیمشان، نسلی که متهم به بی‌تفاوتی است، هزاران امضا برای تغییر یک تصمیم آموزشی جمع می‌کند، درباره محدودیت دسترسی به یک بازی اینترنتی کارزار می‌نویسد و برای بازگرداندن کانال یک تولیدکننده محتوا ده‌ها هزار نفر را با خود همراه می‌کند. این تصویر با روایتی که از فاصله‌گرفتن نسل جدید از فعالیت‌های اجتماعی و مدنی ساخته‌ایم، چندان همخوان نیست. مدت‌هاست نسل جدید به بی‌توجهی به مسائل عمومی متهم می‌شود، اما مروری بر کارزارهایی که دانش‌آموزان در پلتفرم کارزار نوشته یا امضا کرده‌اند، تصویر متفاوتی از مشارکت آنها نشان می‌دهد.
از کنکور تا عدالت آموزشی
بخش قابل توجهی از کارزارهای دانش‌آموزی به مسائل آموزشی مربوط است؛ از اعتراض به تأثیر معدل در کنکور و تغییر زمان امتحانات تا تأخیر در اعلام نتایج آزمون مدارس استعدادهای درخشان و نمونه دولتی و کاهش ظرفیت پذیرش رشته‌های پزشکی و دندان‌پزشکی. تعداد امضاهای برخی از این کارزارها قابل توجه است. کارزار اعتراض به تأخیر در اعلام نتایج آزمون مدارس استعدادهای درخشان و نمونه‌دولتی بیش از ۱۱ هزار امضا جمع کرده، درخواست جبران کاهش فرصت آمادگی کنکور داوطلبان چهار استان جنوبی بیش از هفت هزار امضا داشته و کارزار جلوگیری از کاهش ظرفیت پذیرش پزشکی و دندان‌پزشکی نیز از چهار هزار امضا عبور کرده است.
وقتی فورتنایت و یوتیوب هم موضوع مطالبه‌گری می‌شوند
در میان این کارزارها، نمونه‌هایی هم وجود دارد که احتمالا برای نسل‌های قبل چندان جدی به نظر نرسد. چندین کارزار درباره مسدودشدن کانال‌ها و صفحات یوتیوب نیما رضایی (نیما تکیدو) نوشته شد. یکی از این کارزارها بیش از ۱۲۵ هزار امضا و دیگری برای بازگرداندن کانال و صفحه او بیش از ۷۱ هزار امضا جمع کرده است. درخواست رفع محدودیت و بهبود مسیر ارتباطی بازی فورتنایت نیز از دیگر نمونه‌هاست. فضای دیجیتال برای نوجوان امروز فقط محل سرگرمی نیست، بلکه بخش مهمی از زندگی و روابط اجتماعی و حتی هویت او در همین فضا شکل می‌گیرد؛ بنابراین محدودیت دسترسی به این فضاها برای او مسئله‌ای جدی است. البته تعداد امضاها به‌تنهایی معیار سنجش کنشگری مدنی نیست و نمی‌توان همه امضاکنندگان را دانش‌آموز یا متعلق به نسل زد دانست. بااین‌حال، این نمونه‌ها نشان می‌دهند دغدغه‌های نسل جدید الزاما با اولویت‌های نسل‌های قبل یکسان نیست. برای شناخت مشارکت آنها نیز نباید و نمی‌توانیم از پیش تعیین کنیم کدام مطالبه ارزش شنیده‌شدن دارد.
از مطالبه شخصی تا تجربه مشارکت اجتماعی
مطالبه‌گری لزوما با دغدغه‌های بزرگ اجتماعی شروع نمی‌شود؛ بسیاری از این درخواست‌ها از نگرانی‌های شخصی آغاز می‌شوند. گاهی یک مسئله شخصی، وقتی به زبان جمعی بیان می‌شود و دیگران را با خود همراه می‌کند، به تجربه‌ای از مشارکت اجتماعی تبدیل می‌شود. نکته مهم‌تر اینکه برخی دانش‌آموزان فقط کارزارهای موجود را امضا نمی‌کنند، بلکه خودشان نیز مطالبه‌ای را مطرح و کارزار می‌نویسند. این کار به معنای تشخیص یک مسئله، توضیح آن، صورت‌بندی خواسته و تلاش برای جلب همراهی دیگران است. در این فرایند، دانش‌آموز از یک مخاطب صرف به فردی تبدیل می‌شود که در طرح و پیگیری یک مسئله نقش دارد. آشنایی با این شیوه مشارکت می‌تواند تجربه‌های تازه‌تری ایجاد کند. دانش‌آموزی که ابتدا برای پیگیری مسئله‌ای مانند زمان امتحانات یا شرایط کنکور وارد پلتفرم کارزار شده، در ادامه با مطالبات اجتماعی دیگر مواجه می‌شود، آنها را می‌خواند، امضا می‌کند یا برای دوستانش می‌فرستد. حتی ممکن است خودش درباره موضوعی متفاوت از دغدغه اولیه‌اش کارزار بنویسد. البته نمی‌توان این تجربه را به همه دانش‌آموزان تعمیم داد، اما چنین نمونه‌هایی نشان از آن دارد که آشنایی با ابزارهای مطالبه‌گری می‌تواند زمینه گسترش دایره توجه و مشارکت اجتماعی را فراهم کند.
آیا مشارکت را به نسل جدید یاد داده‌ایم؟
اینجا پرسش مهمی مطرح می‌شود: اگر شکل خاصی از مشارکت را در نسل جدید نمی‌بینیم، آیا باید فورا آن را به بی‌تفاوتی نسبت بدهیم؟ یا باید بررسی کنیم چقدر فرصت یادگیری و تجربه مشارکت را برای نوجوانان فراهم کرده‌ایم؟ در مدرسه درباره مسئولیت اجتماعی و حقوق شهروندی صحبت می‌کنیم، اما آیا دانش‌آموزان فرصت تجربه عملی این مفاهیم را دارند؟ آیا می‌توانند درباره تصمیم‌های مدرسه نظر بدهند و خواسته‌هایشان را پیگیری کنند؟ در خانواده نیز چقدر برای شنیدن نظر متفاوت فرزندانمان آمادگی داریم؟ مشارکت مدنی با توصیه و نصیحت شکل نمی‌گیرد. نوجوانان باید فرصت داشته باشند مسئله‌ای را تشخیص دهند، برای آن استدلال بیاورند، دیگران را همراه و نتیجه مطالبه خود را پیگیری کنند. البته فراهم‌کردن ابزار مشارکت هم کافی نیست. اگر مطالبات بارها مطرح شوند و هیچ پاسخی نگیرند، انگیزه مشارکت پایدار نیز تضعیف خواهد شد. نهادهای مسئول باید درباره سرنوشت درخواست‌ها پاسخ‌گو باشند. حتی یک پاسخ منفی اما روشن، بهتر از بی‌خبری است. دانش‌آموزی که کارزار می‌نویسد و دیگران را همراه می‌کند، شاید شبیه تصویر آشنای ما از کنشگر مدنی نباشد، اما این تفاوت به معنای فقدان کنشگری نیست. شاید نسل جدید فقط به شیوه خودش وارد میدان شده باشد؛ شیوه‌ای که پیش از قضاوت درباره آن، باید دیده و جدی گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
