دست‌درازی به میراث فرهنگی
یکی از نشانه‌های تاریخی‌بودن جامعه ایران، میراث فرهنگی بسیار غنی این کشور است که شهرت جهانی دارد. وجود صدها محوطه و سایت و مرکز باستان‌شناسی و کشف ده‌ها هزار قطعه اشیای باستانی، در کنار مجموعه‌های ارزشمندی همچون تخت جمشید، نقش رستم، تخت سلیمان، هگمتانه، ارگ بم، بیستون، قلعه بابک و... در جای‌جای ایران عزیز، همگی نشانه‌هایی از تاریخی‌بودن این کشور و تمدن ایرانی است.
یکی از نشانه‌های تاریخی‌بودن جامعه ایران، میراث فرهنگی بسیار غنی این کشور است که شهرت جهانی دارد. وجود صدها محوطه و سایت و مرکز باستان‌شناسی و کشف ده‌ها هزار قطعه اشیای باستانی، در کنار مجموعه‌های ارزشمندی همچون تخت جمشید، نقش رستم، تخت سلیمان، هگمتانه، ارگ بم، بیستون، قلعه بابک و... در جای‌جای ایران عزیز، همگی نشانه‌هایی از تاریخی‌بودن این کشور و تمدن ایرانی است.
در سده‌های اخیر، با حضور باستان‌شناسان فرنگی، بخشی از میراث غنی تاریخی و باستانی ایرانی سر از موزه‌های معروف جهانی یا مجموعه‌های شخصی در گوشه و کنار جهان در‌آورد و بخشی از این میراث نیز به موزه‌های داخلی سپرده شد. پس از آن، با همت باستان‌شناسان ارجمند ایرانی، بخش‌های بزرگی از میراث ایرانی شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفت. این میراث فرهنگی و تمدنی آن‌چنان غنی است که برای کشف ابعاد پیچیده و نهان آن، همچنان باید بسیار کوشید و ده‌ها و صدها سال و شاید بیشتر وقت لازم است تا بسیاری از جوانب رازهای کشف‌نشده این حوزه مکشوف شده و نور بیشتری بر دانش باستان‌شناسی کشور افکنده شود. کمبود بودجه، نیروی انسانی و امکانات ضروری برای حفاظت از این میراث تمدنی، در جای‌جای ایران یکی از مصائب و دشواری‌های این حوزه است. هرچند کمبود نیروی انسانی، ناچیزی استفاده از فناوری‌های روز برای شناسایی یا حفاظت از میراث باستانی و مشکلات نظارتی و قانونی نیز بر این چالش‌ها افزوده‌اند. در کنار این چالش‌ها، روی‌آوردن گروهی ناآگاه و سودجو و گاه سازمان‌یافته از این وضعیت به حفاری و کاوش غیرقانونی و غیرکارشناسی و در نتیجه غارت بخشی از میراث باستانی ایرانیان، موجب شده تا حوزه میراث با مشکلات بیشتری دست‌وپنجه نرم کند. در این میان، گاه انتشار اخباری دال بر مشارکت احتمالی بخشی از افراد در دست‌درازی به میراث فرهنگی با سوء‌استفاده از از موقعیت خود، بر ابهام‌ها و نگرانی‌ها در این زمینه افزوده است. کارشناسان بارها درباره این وضعیت هشدار داده‌اند، اما صدای آنها شنیده نمی‌شود. یک مقام پیشین وزارت میراث فرهنگی گفته: وقتی یک محموله در فرودگاه امام کشف شد، مشخص شد این هفدهمین محموله‌ای بوده که یک گروه از کشور خارج کرده‌اند و کشف محموله هم ناشی از اختلاف افراد قاچاقچی با هم روی داد.
1. در اینکه وزارت میراث با کمبود نیرو و فقر منابع مالی روبه‌روست، شکی نیست. موضوع میراث فرهنگی در دهه‌های گذشته، با وجود برخی اقدمات اثربخش، سازنده و مثبتی که انجام شده، با کمبود شدید منابع مالی و نیروی انسانی و توجه دیگر قوا مواجه است. چرا میراث فرهنگی در اولویت نظام حکمرانی کشور نبوده و برای تأمین منابع پایدار با هدف حفظ میراث تاریخی ایران‌زمین اقدام چشمگیری نشده است؟ دراین‌باره پرسش‌های دیگری نیز مطرح است و دولت، مجلس و دیگر مسئولان باید پاسخ‌گوی این کم‌توجهی باشند. در حالی که برخی نهادهای فرهنگی از بودجه‌هایی بهره‌مند هستند که برای کشور آورده‌ای درخور ندارد، آیا نباید برای اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی افکار عمومی در این زمینه روشنگری شود و با مستندات کافی و به‌صورت جزئی، گزارش کاملی به افکار عمومی داد؟ و حتی توضیح داد چرا نسبت به میراث فرهنگی در گذشته کم‌مهری‌هایی روی داده و فرصت برای غارتگران میراث فرهنگی مهیا شده تا این میراث گران‌قدر را از کشور غارت و به خارج از کشور منتقل کنند؟ میراث فرهنگی کشور امروزه با چه مخاطرات، آسیب‌ها و مشکلاتی دست‌به‌گریبان است؟در این روزها بیش از هر زمان دیگری میراث فرهنگی برای ملت ایران واجد اهمیت، توجه و مراقبت تلقی می‌شود و سکوت درباره وضعیت موجود یا چالش‌ها یا تخلفات پیامدهای دیگری دارد که باید نسبت به آن اندیشناک بود.
2. بخش دیگری از این نقادی متوجه دستگاه‌های ناظر است. دستگاه‌های انتظامی درباره خروج بار هفدهم محموله از فرودگاه رسمی کشور چه توضیحی دارند؟ چنین اخباری به فرسایش هرچه بیشتر سرمایه اجتماعی و گسترش نارضایتی در کشور مبدل می‌شود؛ حداقل از این منظر کارکردگرایانه نیز به موضوعات حساسی همچون غارت میراث فرهنگی پرداخته نمی‌شود؟ بی‌عملی و سکوت موجب فراموشی موضوع نمی‌شود؛ به انباشت نارضایتی منجر می‌شود. از این نظر هم ضروری است نهادهای مسئول به‌صورت شفاف مهر سکوت را بشکنند و به افکار عمومی درباره این موضوع و مباحث مشابه توضیح دهند اصل ماجرا چیست و این دستگاه‌ها چه برخوردی کرده‌اند و چه نتیجه‌ای از این برخورد به دست آمده است. چرا همچنان افرادی آشکارا و با هویت مشخص و معلوم در فضای مجازی و به‌طور علنی، به تبلیغ گنج‌یاب و نشان‌دادن فیلم حفاری‌های خود دست می‌زنند، بدون آنکه کسی دراین‌باره اقدام اثربخشی انجام دهد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
