شهر پرند و تمرکز مخاطرات در نزدیکی تهران
در روزنامه اطلاعات ۲۱ خرداد گزارشی از شهر جدید پرند منتشر شد که از تمرکز «جمعیت سه استان ایران در شهر جدید» خبر میداد. جمعیت در شهر پرند حدود ۴۰۰ هزار نفر برآورد و عنوان شده که قرار است تا دو سال بعد -۱۴۰۷- 200 هزار نفر دیگر در پرند مستقر شوند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در روزنامه اطلاعات ۲۱ خرداد گزارشی از شهر جدید پرند منتشر شد که از تمرکز «جمعیت سه استان ایران در شهر جدید» خبر میداد. جمعیت در شهر پرند حدود ۴۰۰ هزار نفر برآورد و عنوان شده که قرار است تا دو سال بعد -۱۴۰۷- 200 هزار نفر دیگر در پرند مستقر شوند. آمار رسمی سرشماری در ۱۳۹۵ حدود ۹۷ هزار نفر و برآوردهای غیررسمی نشان میدهد که جمعیت پرند با رشد بسیار سریعی مواجه بوده است. این رشد عمدتا ناشی از پروژههای مسکن مهر و مهاجرت به دلیل قیمت نسبتا ارزان مسکن بوده است. در یک گزارش میدانی در سال ۱۳۹۸، اشاره شده که جمعیت پرند در شش ماه دو برابر شده و به ۲۰۰ هزار نفر رسیده بود، در حالی که زیرساختهای شهری برای جمعیتی حدود ۱۰۰ هزار نفر طراحی شده بود. جمعیت پرند بیشتر از مناطق خارج از کلانشهر تهران جذب شدهاند، نه از خود تهران. نزدیک به ۵۰ درصد از ساکنان پرند برای تأمین نیازهای شغلی خود به تهران رفتوآمد میکنند که نشاندهنده وابستگی شدید به پایتخت است. شهر جدید پرند کانون یکی از جدیترین تعارضات میان «توسعه کالبدی شتابان» و «تابآوری منابع آب» در استان تهران است. بارگذاری شدید جمعیتی ناشی از مسکن مهر و طرحهای ملی مسکن -مانند فاز ۷ و محوطههای نهضت ملی مسکن- این شهر را با بحران جدی کمآبی روبهرو کرده است. شهر پرند فاقد هرگونه منبع آب سطحی پایدار در محیط پیرامونی خود است. بخش عمدهای از آب بومی منطقه از چاههای جنوب غرب تهران و دشت رباطکریم تأمین میشود. سنگینی بارگذاری جمعیتی باعث افت سالانه چندمتری تراز آب زیرزمینی، شورشدن تدریجی آب چاهها و افزایش فرونشست زمین در پهنه جنوب غربی استان شده است. در اوج مصرف تابستان، افت فشار شدید و قطعیهای طولانیمدت -گاهی تا ۱۷ تا ۲۴ ساعت در فازهای ۴، ۵ و ۶- رخ میدهد. تکیه بر آب چاهها، کیفیت شیمیایی و شوری آب را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. پرند در پهنهای با متوسط بارندگی کمتر از ۲۰۰ میلیمتر در سال و نرخ تبخیر بالا واقع شده که امکان بازتغذیه طبیعی سفرهها را سلب میکند. تنها بخش نهضت ملی مسکن به حداقل ۱۶۰ لیتر بر ثانیه و فاز ۷ به ۱۳۰ لیتر بر ثانیه دبی آب شرب جدید نیاز دارند. پیشبینی میشود نیاز آبی شهر پرند در افق سالهای آینده بین ۳۳ تا ۴۳ میلیون مترمکعب در سال نوسان کند که تأمین آن خارج از توان اکولوژیک منطقه است. برای جبران این تراز منفی شدید، مدیریت منابع آب به سمت پروژههای انتقال آب بینحوضهای و درونحوضهای رفته است. خط انتقال الغدیر و چاههای احمدآباد، شریان اصلی تأمین آب نیمهپایدار پرند هستند. رینگ الغدیر، آب را از منابع سطحی و مخلوط چاههای باکیفیت منطقه احمدآباد مستوفی و غرب تهران به پرند منتقل میکند. بهرهبرداری از چاههای جدید در حریم بستر رودخانههای غرب تهران مانع از فروپاشی شبکه شده، اما خود فشار مضاعفی بر دشتهای همجوار ایجاد کرده است.
طرح میانمدت و بلندمدت وزارت نیرو، متصلکردن کامل مخازن پرند به خط انتقال قمر بنیهاشم شهر تهران است تا سهمیهای از آب سدهای پیرامونی پایتخت -مانند سدهای کرج، طالقان و ماملو پس از بازچرخانی و تبادل- به این شهر اقماری اختصاص یابد. اما چالش اساسی اینجاست که خود کلانشهر تهران نیز با تراز منفی آب شرب و تخلیه مخازن سدها در سالهای خشکسالی اخیر مواجه است. بهرهبرداری کامل از تصفیهخانههای فاضلاب شهری پرند و استفاده از پساب -رده کیفی بالا- برای صنایع مجاور و فضای سبز شهری موجب میشود تا صددرصد آب شرب ورودی صرفا به مصارف خانگی برسد. در شهری که فاقد رودخانه دائمی است، پساب تولیدی تنها منبع آب «تجدیدپذیر و بومی» محسوب میشود که دبی آن متناسب با رشد جمعیت افزایش مییابد.
در شمال پرند، پهنه گسله رباطکریم با راستای شمال غرب-جنوب شرق که از مجاورت رباطکریم عبور میکند، با سازوکار آن عمدتا فشارشی و راستالغز، توان لرزهزایی با بزرگای ۶.۵ دارد. گسل پرند در محدوده کالبدی شهر جدید پرند نیز با مشخصاتی مشابه و توان لرزهزایی ۶.۰ شناسایی شده است. بخشهایی از فازهای توسعهیافته پرند -فازهای ۴، ۵ و ۶- که بر روی رسوبات کمتراکمتر بنا شدهاند، در صورت وقوع زلزله، به دلیل تشدید شدت و شتاب، شتاب بیشتری را تجربه خواهند کرد. سازههای بلندمرتبه برجهای مسکونی مسکن مهر و نهضت ملی در پرند روی خاکهای نرم در معرض جابهجاییهای بیشتر، بهویژه در طبقات بالاتر هستند.
پدیده فرونشست زمین در محدوده پرند مستقیما به دلیل تخلیه آبخوانهای محلی و تغییر در مکانیک سنگ و خاک منطقه در حال وقوع است. پمپاژ بیرویه آب توسط چاههای عمیق باعث کاهش شدید فشار منفذی، انتقال بار به اسکلت خاک و افزایش تنش مؤثر بین ذرات خاک میشود. این موضوع به تحکیم غیرقابل برگشت با خروج آب درون لایههای ریزدانه و فشردهشدن ساختار خاک میشود.
این کاهش حجم در مقیاس بزرگ، خود را به صورت فرونشست در سطح زمین نشان میدهد. در پهنههای اوج، فرونشست بین ۱۵ تا ۲۲ سانتیمتر در سال در محدوده رباطکریم و پرند ثبت شده است. بیشترین میزان فرونشست در مزارع کشاورزی اطراف رباطکریم و زونهای نزدیک به چاههای تأمین آب شرب-صنعتی رخ میدهد، اما مخروط فرونشست به سمت زیرساختهای شهری پرند نیز در حال گسترش است. ایجاد ترکهای طویل و شکافهای سطحی به دلیل ناهمگنبودن ضخامت لایههای رسوبی و تغییرات نرخ فرونشست در دشت موحب پدیده فرونشست نامتقارن شده است. این امر منجر به ایجاد گسیختگیهای کششی، ترکهای عمیق در سطح زمین و فروچالهها شده که خطوط انتقال آب، لولههای گاز، خطوط ریلی، متروی تهران-پرند و پیسازهها را به تدریج تحت تأثر قرار میدهد. کاهش ابدی ظرفیت ذخیرهسازی آبخوان موجب میشود که حتی اگر در سالهای آینده بارندگی شدید رخ دهد یا آب به سفرهها تزریق شود، خاک دیگر فضای خالی برای ذخیرهسازی آب نخواهد داشت. باربرداری هیدرولیکی با تخلیه میلیاردها تن آب و متعاقب آن فرونشست زمین، توزیع بار عمودی روی پوسته را تغییر میدهد. این تغییر تنش میتواند روی گسلهای رباطکریم و پرند اثر گذاشته و با کاهش تنش نرمال روی صفحه گسل، فرایند فعالشدن یا ریزلرزهخیزی آنها را تسریع کند.
ممنوعیت مطلق حفر چاههای عمیق جدید در دشت رباطکریم موجب خواهد شد تا میدان فشار منفذی خاک به ثبات نسبی برسد. در درازمدت نیز هر نوع افزایش بار جمعیتی در پرند، با تشدید آسیبهای پیشگفته همراه خواهد شد.
