بن‌بست در ژنو

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌شرق: دومین روز مذاکرات صلح اوکراین و روسیه در ژنو، با میانجیگری آمریکا فقط پس از حدود دو ساعت به‌طور ناگهانی تمام شد. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، می‌گوید گفت‌وگوها «دشوار» بوده و مسکو عمدا روند مذاکرات را طولانی می‌کند، در‌حالی‌که دونالد ترامپ، کی‌یف را برای امتیاز‌دادن تحت فشار گذاشته است. گفت‌وگوهای ژنو روز سه‌شنبه شروع شد و محور رسمی آن هم رسیدن به چارچوبی برای پایان‌دادن به جنگی بود که نزدیک به چهار سال از آغاز آن گذشته و شهرها و زیرساخت‌های اوکراین را فرسوده کرده است. رویترز نوشت مذاکرات روز دوم فقط حدود دو ساعت طول کشید و بعد طرف روس اعلام کرد گفت‌وگوها پایان یافته است.

یک مقام اوکراینی هم پایان جلسه را تأیید کرد و گفت کل نشست «حدود دو ساعت» بوده است. زلنسکی بلافاصله بعد از این پایان ناگهانی، در ایکس نوشت جلسه‌های روز قبل «دشوار» بوده و روسیه می‌کوشد مذاکراتی را که می‌توانست به مرحله نهایی برسد، عمدا طولانی کند. طرف روس هم همین فضای متشنج را تأیید کرد، اما با زبان خود. رسانه‌های روسی به نقل از یک منبع گفتند گفت‌وگوهای سه‌شنبه «بسیار پرتنش» بوده و حدود شش ساعت در قالب‌های دوجانبه و سه‌جانبه ادامه داشته است. ولادیمیر مدینسکی، مذاکره‌کننده ارشد روسیه، در لابی هتل محل گفت‌وگوها گفت مذاکرات بعدی «به‌زودی» برگزار می‌شود، اما تاریخ مشخصی ارائه نداد. این نشست‌ها در حالی برگزار شد که ترامپ در دو نوبت اخیر، بار مسئولیت موفقیت مذاکرات را روی دوش اوکراین گذاشت. رویترز به نقل از ترامپ نوشت او دوشنبه گفت:‌ «اوکراین بهتر است سریعا به میز مذاکرات بیاید. فقط همین را می‌گویم‌». زلنسکی در گفت‌وگو با آکسیوس این فشار نامتوازن را «غیرمنصفانه» توصیف کرد و گفت امیدوار است این فقط یک تاکتیک باشد، نه تصمیم. گره اصلی، همان گره قدیمی است: کنترل سرزمین در شرق. زلنسکی گفت هر طرحی که اوکراین را مجبور کند از بخش‌هایی از دونباس که هنوز به تصرف روسیه درنیامده، عقب‌نشینی یک‌طرفه کند، در همه‌پرسی ملی از مردم رأی نمی‌گیرد و عملا از همان ابتدا شکست خورده است. او در مقابل، از گزینه «فریزکردن خطوط نبرد» حرف زد و گفت اگر متن توافق به این سمت برود که دو طرف در خط تماس فعلی بمانند، احتمال حمایت مردم بالا می‌رود. این تفاوت ظریف، در سیاست داخلی اوکراین حیاتی است: پذیرش واقعیت میدانی یک چیز است، امضای واگذاری بیشتر چیز دیگر.

ژنو، فشار کاخ سفید و رأی مردم

زلنسکی در همان گفت‌وگو تأکید کرد صلح پایدار نمی‌تواند «برای دادن پیروزی» به ولادیمیر پوتین ایجاد شود. او گفت شاید برای ترامپ ساده‌تر باشد اوکراین را تحت فشار بگذارد تا روسیه را، اما نتیجه چنین رویکردی می‌تواند تضعیف حمایت عمومی در داخل اوکراین باشد. این همان نقطه‌ای است که روز دوم مذاکرات را از روز اول مهم‌تر کرده بود. حتی اگر روی کاغذ چیزی امضا شود، باید در افکار عمومی اوکراین قابل فروش باشد، وگرنه به بحران مشروعیت تبدیل می‌شود. در پشت صحنه، میانجی‌ها تلاش کرده‌اند یک فرمول «فنی» بسازند تا دعوای «حاکمیت» را به‌طور موقت‌ کنار بزنند. در روایت آکسیوس، پیشنهاد این بوده که نیروهای اوکراینی از بخش‌های تحت کنترل خود در دونباس عقب بروند و آن منطقه به یک ناحیه غیرنظامی و «منطقه اقتصادی آزاد» تبدیل شود؛ واشنگتن هم درباره حاکمیت موضع علنی نگرفته است. زلنسکی گفته فقط زمانی حاضر است درباره خروج بحث کند که روسیه هم به همان اندازه عقب بکشد و اوکراین ادعای حاکمیت روسیه بر آن منطقه را نپذیرد. به زبان ساده، «منطقه خالی» بدون تقارن می‌تواند به تله تبدیل شود.

از سوی دیگر، رستم عمروف، رئیس هیئت اوکراینی، گفت تمرکز گفت‌وگوهای سه‌شنبه بر «مسائل عملی و سازوکار تصمیم‌های احتمالی» بوده است؛ بدون اینکه جزئیات بیشتری بدهد. همین عبارت‌های کلی، خود یک نشانه است؛ وقتی فاصله سیاسی زیاد است، طرف‌ها از واژه‌های کلی و مبهم استفاده می‌کنند تا شکست را علنی نکنند. بازار اما واکنش نشان داد؛ به گزارش رویترز، اوراق قرضه دولتی اوکراین در معاملات صبح اروپا تا حدود یک‌و‌نه‌دهم سنت در هر دلار افت کرد؛ یعنی ریسک بالا رفت و امید به جهش بزرگ پایین آمد.

عامل زمان هم سنگین‌تر از همیشه است. این نشست‌ها چند روز مانده به چهارمین سالگرد تهاجم تمام‌عیار روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ برگزار شد؛ جنگی که صدها هزار کشته بر‌جا گذاشته، میلیون‌ها نفر را آواره‌ و شهرها و روستاهای اوکراین را ویران کرده است. روسیه می‌گوید غیرنظامیان را هدف نمی‌گیرد، اما ادامه حملات به زیرساخت‌های انرژی در زمستان سخت، برای افکار عمومی اوکراین «تجربه ملموس جنگ» است، نه یک بحث روی کاغذ.

بن‌بست سرزمین و جنگ زیرساخت

دو دور گفت‌وگوی قبلی در ابوظبی هم به نتیجه بزرگ نرسید و علت همان بود؛ اختلاف بر سر سرزمین. طبق روایت رویترز، دو دور مذاکرات ابوظبی بدون «پیشرفت عمده» پایان یافت؛ چون دو طرف بر سر مسائلی مثل کنترل قلمرو در شرق اوکراین همچنان دور از هم بودند. روسیه حدود یک‌پنجم قلمرو ملی اوکراین را در اشغال دارد؛ از کریمه تا بخش‌هایی از دونباس و در هفته‌های اخیر هم با حمله به تأسیسات انرژی، صدها هزار نفر را در زمستان بدون گرمایش و برق گذاشته است. این یعنی مسکو هم‌زمان روی میز مذاکره و روی شبکه برق بازی می‌کند.

در چنین شرایطی، هر طرح صلحی یک آزمون اجرائی دارد. چه کسی تضمین می‌دهد خط تماس واقعا فریز می‌شود و فردا دوباره با یک موج پهپاد و موشک از هم نمی‌پاشد؟ متن ارائه‌شده به شکل کامل وارد جزئیات تضمین امنیتی نمی‌شود، اما همین خلأ خودش پیام دارد. وقتی گفت‌وگوها ناگهان دو‌ساعته تمام می‌شود و هم‌زمان حملات به زیرساخت‌ها ادامه دارد، طرف اوکراینی طبیعی است که هر عقب‌نشینی را «ریسک بازگشت حمله» ببیند، نه «گام اعتمادساز».

خواسته‌های روسیه نیز طبق همین روایت، هنوز سنگین است. مسکو می‌خواهد اوکراین از مسیر عضویت در ناتو کنار بکشد و درباره اندازه ارتش و سیاست‌های داخلی امتیاز بدهد. مهم‌تر از همه، روسیه می‌خواهد اوکراین از چهار منطقه‌ای که روسیه اشغال کرده است اما کامل کنترل نمی‌کند، عقب‌نشینی کند. برای کی‌یف، این یعنی توافقی که نه‌فقط مرز، بلکه آینده استقلال و توان دفاعی را محدود می‌کند. نتیجه روز دوم چنین توافقی قابل پیش‌بینی است. اگر تضمین سخت نداشته باشد، به یک آتش‌بس شکننده تبدیل می‌شود که فقط زمان می‌خرد.

در این میان، توپ داخل زمین ترامپ هم هست. وقتی رئیس‌جمهور آمریکا علنا «اوکراین» را خطاب قرار می‌دهد و نه «روسیه» را، کرملین انگیزه بیشتری پیدا می‌کند که با بازی‌کردن با زمان، هزینه سیاسی را ‌گردن کی‌یف بیندازد. زلنسکی دقیقا از همین می‌ترسد؛ اینکه مجبور شود نتیجه‌ای را به مردم بفروشد که «داستان ناموفق» به نظر برسد. بنابراین، حرف او درباره همه‌پرسی فقط یک ابزار حقوقی نیست؛ یک ابزار بقاست.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.