جنگ و حقوق و توسعه انسانی

بحثی در این نیست که اولویت‌های ملی ناشی از جنگ آن‌قدر اهمیت دارد که بر همه امور هر کشوری اثر می‌گذارد. به تناسب ابعاد و گستره جنگ، مقدار مورد نیاز از منابع کشور در خدمت جنگ قرار می‌گیرد.

گستره و ابعاد جنگی که حکومت عراق به ایران تحمیل کرد، آن‌قدر وسیع بود که در هشت سال دفاع، منابع عظیم انسانی و مادی ایران برای آن صرف شد.‌جنگ موجب وضعیت استثنائی است. برخی قوانین در این دوره عملا معلق می‌شوند. از سوی دیگر تخصیص منابع به اولویت‌های جنگی، توسعه را معلق یا متوقف یا ناقص می‌کند. خرابی‌های ناشی از تجاوز دشمن به بار اضافه‌ای بدل می‌شود که بازسازی آنها صرفا و در بهترین حالت به احیای وضع گذشته می‌انجامد. بازسازی با مصرف منابع، روند توسعه را بیشتر عقب می‌اندازد. شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و انسانی رو به افول می‌گذارند تا جایی که ممکن است به مرزهای غیرقابل بازگشت برسند. تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران، جنگی را به ایران تحمیل کرد که البته با الگوی تجربه‌شده ایران در دفاع هشت‌ساله لااقل تاکنون کاملا متفاوت بوده است. این جنگ نمونه جدیدی از نبرد تکنولوژیک است که طرف‌ها صرفا با استفاده از تسلیحات مدرن اهداف یکدیگر را از هوا، با هواپیما یا موشک و پهپاد هدف قرار می‌دهند و تا این زمان نبرد زمینی شکل نگرفته است. این الگوی جنگی مراکز و تأسیسات نظامی و اقتصادی و حتی جان مقامات ارشد کشور را هدف قرار داده است. چنان‌که در نخستین روز جنگ 40روزه و حمله نامشروع ائتلاف اسرائیل- آمریکا، به شهادت رهبر انقلاب و چندین فرمانده ارشد و زبده نظامی انجامید و پس از آن هم بسیاری تأسیسات نظامی و صنعتی کشور هدف قرار گرفتند. اینک نیز همچنان سایه احتمال تجاوز گسترده دشمن به کشور باقی است. در طول این مدت شرایط اقتصادی کشور مستمرا دچار آسیب شده است. بالارفتن نرخ تورم، افزایش بیکاری، گرانی مواد غذایی، دارو و درمان، مسکن و اجاره مسکن، حمل‌ونقل درون‌شهری، آموزش و کالاهای فرهنگی و نهایتا بالا‌رفتن خط فقر شاخص‌های توسعه انسانی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. حال جای این پرسش است که تمسک به وضعیت جنگی تا چه محدوده‌ای می‌تواند موجب تعلیق حقوقی کشور و روند طبیعی آن شود؟ ‌وضعیت کنونی اقتصاد و جامعه ایران صرفا معلول جنگ تحمیلی نیست. سوءمدیریت اجرائی، قانون‌گذاری ناقص و نادرست، عزل و نصب‌های غیرحرفه‌ای و برآمدن برخی مدیریت‌های بی‌کفایت، فساد و سوءاستفاده از مدیریت، ممانعت از حضور جریان‌های متنوع در مناصب تحت عناوین مختلف از جمله عواملی هستند که کشور را در چند سال اخیر با انواع بحران‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و به ویژه وضعیت بی‌حقوقی و نهایا اتلاف منابع مواجه کرده است. فقط نمونه تراستی‌ها کافی است تا معلوم شود در هزارتوهای پنهان و تصمیم‌های غیرقانونی چه بر سر مهم‌ترین منبع درآمدی کشور یعنی نفت می‌آید. جنگ تحمیلی از یک سو عامل تشدیدکننده بحران‌ها و از سوی دیگر توجیه تازه‌ای برای ادامه و توسعه بی‌حقوقی فراهم آورد. ‌بی‌گمان دفاع در برابر دشمن متجاوز و چاره‌جویی برای تحریم‌ها به عنوان یک امر ملی ضروری و حیاتی است. اما برای نبرد سخت و جان‌فرسای بیشترین جمعیت کشور برای تأمین ساده‌ترین سطح زندگی چه باید کرد؟ امروز ملت ایران درگیر دو جنگ است. یک جنگ جنگی است با دشمن متجاوز خارجی که باید با اراده استوار و هوشمندی و تسلیحات کارآمد با هدف رسیدن به پایان شرافتمندانه به مقابله با او رفت. در این جنگ نظام حکمرانی تنها نیست.‌جنگ دیگر ملت نبردی برای زندگی است که در آن تأمین ساده‌ترین مایحتاج روزمره نیز به دشواری ممکن است. برای اغلب مردم در چنین شرایطی جایی برای دنبال‌کردن ارزش‌های متعالی و روح‌بخش نمی‌ماند. وقتی قیمت خانه و اجاره خانه و اتومبیل و حمل‌ونقل و دارو و درمان و غذا سر به فلک کشیده و تأمین ساده‌ترین و کمترین آنها هم رنجی عظیم در پی دارد، هرچه توان هست، باید برای زنده‌ماندن به کار برود.‌ جنگ با دشمن متجاوز به هر شکل روزی تمام می‌شود. اما تمام‌شدن جنگ زندگی فقط آن‌گاه ممکن است که حداقل با فساد مبارزه سیستماتیک و تمام‌عیار شود، قانون اساسی بر جای خود قرار گیرد، آزادی‌های مشروع و حقوق ملت به اجرا درآید، نظام مدیریتی فرقه‌ای برچیده شود و به آنچه شأن انسان است، برای انسان ایرانی احترام گذاشته شود.