|

بار دیگر موضوع پیوند فناوری‌های نوآورانه با مسائل مدیریت شهری دررویداد ایران پیشرو و نمایشگاه سیتکس مطرح شد:

شهرداری در جست‌وجوی فناوری؛ فناوری در انتظار مشتری

شهرداری در جست‌وجوی فناوری؛ فناوری در انتظار مشتری

از ربات‌های امدادی و سامانه‌های پایش زیرساخت‌های شهری تا نیمکت‌های هوشمند، قطار ملی مترو و نرم‌افزارهای مدیریت بحران؛ نمایشگاه فناوری‌های شهری سیتکس در چهار روز برگزاری خود، تصویری از ظرفیت‌های فناورانه‌ای ارائه کرد که قرار است بخشی از مسائل تهران را حل کنند. رویدادی که با حضور بیش از ۱۹۰ شرکت، ارسال ۱۲۰۰ طرح و محصول به دبیرخانه و امضای چند تفاهم‌نامه میان شهرداری، نهادهای علمی و مجموعه‌های فناور همراه بود و در کنار معرفی محصولات، وعده‌هایی درباره خرید فناوری، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه زیرساخت‌های نوآوری مطرح شد. با این حال، مسئله اصلی فراتر از تعداد غرفه‌ها، طرح‌های معرفی‌شده و تفاهم‌نامه‌های امضاشده است؛ مسئله اصلی این است که این ظرفیت‌ها تا چه اندازه می‌توانند از فضای نمایشگاهی خارج شوند، به قراردادهای واقعی برسند و در نهایت تغییری در کیفیت زندگی شهروندان ایجاد کنند. سیتکس با چنین وعده‌ای به کار خود پایان داد؛ وعده‌ای که تحقق آن به سازوکارهای اجرایی، تأمین مالی و تغییر رابطه مدیریت شهری با شرکت‌های فناور وابسته است.

 

 

۳۰۰ هکتار از اراضی تهران برای توسعه فناوری ب

علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در مراسم افتتاحیه رویداد ایران پیشرو و نمایشگاه سیتکس، حل مسائل شهری را بدون مشارکت مردم، نخبگان و استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناورانه امکان‌پذیر ندانست. او با اشاره به دریافت مجوز ایجاد پارک علم و فناوری از وزارت علوم اعلام کرد حدود ۳۰۰ هکتار از اراضی و نقاط مناسب تهران برای توسعه زیرساخت‌های علم و فناوری اختصاص یافته است؛ ظرفیتی که به گفته شهردار تهران قرار است زمینه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و مجموعه‌های نوآور را فراهم کند. زاکانی با اشاره به اینکه ۷۷.۷ درصد جمعیت ایران در شهرها زندگی می‌کنند، این میزان را بالاتر از میانگین جهانی عنوان کرد و گفت اداره شهرها با توجه به پیچیدگی مسائل شهری، بدون بهره‌گیری از دانش، فناوری و مشارکت مردم ممکن نیست. آمارهای بخش جمعیت سازمان ملل نیز در گزارش چشم‌انداز شهرنشینی ۲۰۲۵، سهم جمعیت شهری ایران را در حدود ۷۷.۴ درصد برآورد کرده‌اند؛ آماری که اهمیت روزافزون مدیریت مسائل شهرنشینی را نشان می‌دهد.

شهردار تهران در تشریح رویکرد مدیریت شهری گفت که یکی از محورهای مورد توجه، شناسایی نیازهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری شهر و استفاده از توان شرکت‌های نوآور برای پاسخ به این نیازهاست. در این نگاه، شهرداری قرار است فقط نقش حمایتگر یا تسهیلگر را نداشته باشد، بلکه به‌عنوان خریدار محصولات و خدمات فناورانه نیز وارد عمل شود. زاکانی همچنین شکل‌گیری سازمان فناوری‌های نوین و نوآوری شهری در کنار سازمان فناوری اطلاعات شهرداری تهران را در راستای ایجاد دو ظرفیت مکمل برای انتقال نیازهای شهر به جامعه علمی و استفاده از توان آن برای حل مسائل شهری دانست.

این اظهارات، یکی از مهم‌ترین وعده‌های مطرح‌شده در سیتکس را شکل می‌دهد: تبدیل شهرداری به بازاری برای محصولات شرکت‌های فناور. وعده‌ای که در صورت تحقق می‌تواند برای شرکت‌هایی که در سال‌های گذشته با دشواری ورود به بازارهای بزرگ و به‌ویژه قراردادهای دولتی مواجه بوده‌اند، اهمیت اقتصادی داشته باشد. با این حال، اختصاص زمین برای ایجاد پارک علم و فناوری یا اعلام آمادگی برای خرید محصولات، به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری بازار نیست. جزئیات زمین‌های اختصاص‌یافته، زمان آماده‌سازی زیرساخت‌ها، سازوکار پذیرش شرکت‌ها و مهم‌تر از همه، میزان بودجه‌ای که برای خرید و اجرای محصولات فناورانه در نظر گرفته شده، از جمله موضوعاتی است که برای ارزیابی این برنامه اهمیت دارد.

 

از ۱۲۰۰ طرح تا حضور بیش از ۱۹۰ شرکت

یکی از محورهای اصلی سیتکس، ایجاد ارتباط میان شرکت‌های فناور و بخش‌های مختلف شهرداری تهران بود. به گفته محسن شفیعی، معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و رقابت‌پذیری شهری سازمان فناوری‌های نوین و نوآوری شهری، حدود ۱۲۰۰ طرح از سوی شرکت‌های دانش‌بنیان، واحدهای فناور و هسته‌های نوآوری به دبیرخانه رویداد ارسال شد و در نهایت

در بخش نمایشگاهی حدود ۷۲ غرفه به شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور اختصاص داده شد و پنج پارک علم و فناوری نیز با ۲۸ شرکت و واحد فناور در رویداد حضور پیدا کردند. همچنین ۷۶ شرکت دانش‌بنیان و واحد فناور مرتبط با معاونت‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌های شهرداری و مجموعه‌هایی از نهادهای دیگر از جمله وزارت دفاع، معاونت علمی ریاست‌جمهوری، بانک ملی و همراه اول در این نمایشگاه حضور داشتند. پایمرد مجموع شرکت‌های حاضر را بیش از ۱۹۰ مجموعه اعلام کرد.

این رویداد در سه محور اصلی حمل‌ونقل، فناوری‌های مالی و فین‌تک و خدمات شهروندی فراخوان داده بود و به گفته مدیرعامل سازمان فناوری‌های نوین، ۲۲۰ شرکت وارد مرحله ارزیابی نهایی شدند. در کنار این محورها، مدیریت بحران، مدیریت پسماند و مدیریت انرژی نیز از موضوعات اولویت‌دار شهرداری برای طرح نیازها و برگزاری نشست‌های تخصصی بودند.

این اعداد، با وجود تفاوت در دامنه و مرحله شمارش، نشان‌دهنده گستردگی تلاش برگزارکنندگان برای گردآوری ظرفیت‌های فناورانه در حوزه مدیریت شهری است.

پایمرد همچنین از برگزاری ۱۵ پنل تخصصی و شش سخنرانی با حضور ۷۴ مهمان در شش محور تاب‌آوری و پایداری شهری، مدیریت انرژی و پسماند، خدمات مالی و فین‌تک، مدیریت ترافیک و لجستیک، زیست‌بوم دیجیتال فناوری و نوآوری شهری و معماری و فناوری‌های شهری خبر داد. در کنار بخش نمایشگاهی، برنامه‌هایی مانند ریورس‌پیچ نیز با هدف طرح مستقیم نیازهای شهرداری و ایجاد ارتباط میان شرکت‌های فناور و مجموعه‌های مدیریت شهری برگزار شد.

ریورس‌پیچ در واقع مدلی متفاوت از ارائه‌های معمول استارتاپی است؛ به جای آنکه شرکت‌ها صرفاً محصولات خود را به سرمایه‌گذاران معرفی کنند، سازمان یا مجموعه متقاضی ابتدا مسئله و نیاز خود را مطرح می‌کند تا شرکت‌های فناور برای ارائه راهکار و محصول مناسب وارد مذاکره شوند. چنین مدلی در صورتی که به خرید محصول و قرارداد اجرایی منتهی شود، می‌تواند فاصله میان نیازهای واقعی شهر و راهکارهای تولیدشده در شرکت‌های دانش‌بنیان را کاهش دهد.

اما نکته مهم در این میان، ادامه‌دار بودن این ارتباط‌هاست. امین عبدالله‌زاده، دبیر اجرایی سیتکس، پیش‌تر تأکید کرده بود که تعاملات ایجادشده در ریورس‌پیچ به زمان برگزاری نمایشگاه محدود نمی‌شود و انتظار می‌رود تا ماه‌ها پس از آن نیز ادامه پیدا کند و به هم‌افزایی، عقد قرارداد و توسعه محصولات منجر شود. پایمرد نیز در مراسم اختتامیه از امضای پنج یا شش تفاهم‌نامه دیگر در کنار توافق‌های اصلی خبر داد و گفت قرار است پس از پایان رویداد، نشست‌هایی برای تبدیل آنها به اقدامات عملی برگزار شود.

 

از ربات‌های امدادی تا سامانه‌های پایش زیرساخت

یکی از بخش‌های قابل‌توجه سیتکس، نمایش محصولاتی بود که هرکدام به شکلی با مسائل روزمره یا زیرساختی شهر ارتباط داشتند. برخلاف نمایشگاه‌هایی که بخش عمده محصولات آنها در حوزه تجهیزات عمومی فناوری قرار می‌گیرد، در این رویداد تلاش شده بود راهکارهایی با کاربرد مستقیم در مدیریت شهری به نمایش درآیند؛ از تجهیزات امدادی و پایش وضعیت معابر تا سامانه‌های مدیریت آب، فضای سبز و پسماند.

در بخش زیرساخت‌های شهری، یکی از محصولات معرفی‌شده سامانه‌ای نصب‌شده روی خودرو برای بررسی وضعیت آسفالت و لایه‌های زیرین خیابان بود. این سامانه با جمع‌آوری اطلاعات از سطح و زیرسازی معابر، امکان ارزیابی ضخامت لایه‌ها و شناسایی ناهماهنگی‌های احتمالی در اجرای پروژه‌های عمرانی را فراهم می‌کند. چنین فناوری‌ای علاوه بر کمک به شناسایی نقاط نیازمند تعمیر، می‌تواند در نظارت بر عملکرد پیمانکاران و ارزیابی کیفیت اجرای پروژه‌های شهری نیز کاربرد داشته باشد.

در حوزه مدیریت بحران و آتش‌نشانی نیز ربات‌های امدادی و تجهیزات پروازی مورد توجه قرار گرفتند. ربات آب‌پاش آتش‌نشانی برای فعالیت در موقعیت‌های پرخطر طراحی شده است؛ موقعیت‌هایی که نزدیک شدن نیروهای انسانی به کانون حادثه می‌تواند خطرآفرین باشد. در کنار این تجهیزات، پهپادهای مجهز به دوربین حرارتی نیز برای شناسایی کانون‌های پنهان آتش معرفی شدند.

رحیم قلیچ‌خانی، مسئول پشتیبانی و زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات آتش‌نشانی، با اشاره به کاربرد این پهپادها در عملیات اطفای حریق گفت از آنها در حوادثی مانند آتش‌سوزی جنگل‌های الیت مازندران و بندر شهید رجایی استفاده شده است. به گفته او، این تجهیزات به دلیل برخورداری از حسگرهای پیچیده و دقیق، همچنان از خارج کشور تأمین می‌شوند و در این حوزه نمونه داخلی در اختیار آتش‌نشانی وجود ندارد. این موضوع در کنار معرفی ظرفیت‌های داخلی، یادآور یکی از چالش‌های توسعه فناوری شهری است: فاصله میان توان طراحی و تولید برخی محصولات داخلی با نیازهای تخصصی و عملیاتی دستگاه‌های خدمات‌رسان.

در بخش مدیریت بحران، شبیه‌ساز واقعیت مجازی زلزله نیز برای آموزش شهروندان معرفی شد. این فناوری امکان قرار گرفتن کاربر در محیطی شبیه‌سازی‌شده و مواجهه با شرایط اضطراری را فراهم می‌کند. همچنین سامانه‌هایی برای پایش جریان آب در کانال‌های شهری از طریق پردازش تصویر و شناسایی بالا آمدن سطح آب به نمایش درآمدند؛ ابزارهایی که می‌توانند با تشخیص وضعیت‌های غیرعادی، اطلاعات لازم را در اختیار بخش‌های مسئول قرار دهند.

یکی دیگر از محصولات این حوزه، سامانه ارزیابی ریسک شهری بود که با استفاده از داده‌های ساختمان‌ها و اطلاعات مربوط به مخاطرات، برای برآورد آسیب‌پذیری محدوده‌های شهری طراحی شده است. مهشاد جمع‌دار، کارشناس ارزیابی خطر شهرداری، درباره این سامانه توضیح داده است که با مدل‌سازی حدود یک میلیون سناریوی احتمالی در بازه زمانی ۵۰ ساله، پیامدهای حوادث و میزان خسارت احتمالی به ساختمان‌ها و زیرساخت‌های شهری ارزیابی می‌شود. به گفته او، این پروژه با همکاری شهرداری تهران و سازمان مدیریت بحران و توسط دانشگاه صنعتی شریف اجرا شده و داده‌های مورد استفاده در آن به‌صورت محرمانه در اختیار شهرداری قرار دارد.

در حوزه فضای سبز نیز دستگاهی برای ارزیابی وضعیت درونی تنه درختان معرفی شد که با کمک حسگرها و تحلیل داده‌ها می‌تواند نشانه‌های آسیب را شناسایی کند. در بخش خدمات شهری، نرم‌افزاری برای برنامه‌ریزی مأموریت بازرسان پسماند و کاهش مراجعات و ارتباطات تکراری با پیمانکاران به نمایش درآمد. سامانه پردازش تصویر برای ارزیابی ظاهری کیفیت میوه‌ها در میادین میوه و تره‌بار و تجهیزات کانتینری تصفیه و شیرین‌سازی آب نیز از دیگر محصولات معرفی‌شده بودند.

در مقیاسی کوچک‌تر، مبلمان هوشمند شهری نیز در نمایشگاه حضور داشت. نیمکت‌هایی مجهز به نمایشگر برای ارائه اطلاعات محیطی و امکان شارژ تلفن همراه، در کنار گلدان‌ها و تیرهای چراغ برق مجهز به نمایشگرهای دیجیتال، بخشی از ایده‌های مطرح‌شده برای توسعه خدمات هوشمند در فضای عمومی بودند. برخی از این تجهیزات برای اجرای آزمایشی در نقاطی از تهران در نظر گرفته شده‌اند، اما معرفی آنها در نمایشگاه به معنای استقرار گسترده یا بهره‌برداری عمومی از این محصولات نیست.

در بخش حمل‌ونقل نیز واگن ملی مترو با اعلام ۸۵ درصد بومی‌سازی به نمایش درآمد. طاها رضایی، از واحد بازرگانی و بازاریابی واگن‌سازی مترو، اعلام کرد تاکنون دو رام از این قطار تحویل شده و رام سوم نیز قرار است در سال جاری وارد چرخه سیر شود. این قطار با عنوان سری ۷۰۰ شناخته می‌شود و در کنار سایر ناوگان مترو تهران قرار است مورد استفاده قرار گیرد.

تنوع محصولات ارائه‌شده در سیتکس نشان می‌دهد فناوری شهری صرفاً به توسعه نرم‌افزارهای خدماتی یا سامانه‌های آنلاین محدود نیست و از تجهیزات سخت‌افزاری و زیرساختی تا تحلیل داده و هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد. با این حال، سطح آمادگی این محصولات برای ورود به شهر یکسان نیست. برخی در مرحله معرفی و ارائه قابلیت‌ها قرار دارند، برخی تجربه استفاده یا اجرای محدود داشته‌اند و برخی دیگر به‌عنوان محصولاتی برای همکاری احتمالی با شهرداری عرضه شده‌اند. بنابراین نمی‌توان صرف حضور یک محصول در نمایشگاه را نشانه استقرار آن در زیرساخت‌های شهری یا حل یک مسئله دانست.

 

مالکیت فکری؛ حلقه‌ای میان تولید فناوری و تجاری‌سازی

در کنار معرفی محصولات، یکی از مهم‌ترین توافق‌های سیتکس به موضوعی مربوط بود که معمولاً در گزارش‌های نمایشگاهی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد: مالکیت فکری و حفاظت از حقوق فناوران. سازمان فناوری‌های نوین و نوآوری شهری شهرداری تهران و مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری تفاهم‌نامه‌ای برای توسعه تعاملات فناورانه در حوزه مالکیت فکری فناوری‌های شهری امضا کردند.

بر اساس این توافق که به امضای سعید سرکار، رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی معاونت علمی، و بهزاد پایمرد، مدیرعامل سازمان فناوری‌های نوین و نوآوری شهری شهرداری تهران رسید، هزینه ثبت و حفاظت از اختراعات شهری در دفاتر معتبر خارجی و در چارچوب معاهده همکاری ثبت اختراع (PCT) به‌صورت مشترک تأمین می‌شود. بر این اساس، ۵۰ درصد هزینه‌ها را شهرداری تهران و ۵۰ درصد دیگر را معاونت علمی برعهده می‌گیرند.

تسهیل تجاری‌سازی اختراعات، استفاده عملیاتی از نوآوری‌های شهری و برگزاری برنامه‌های آموزشی در حوزه مالکیت فکری نیز از دیگر محورهای این همکاری است. حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، در حاشیه بازدید از نمایشگاه با اشاره به این توافق، حفظ حقوق معنوی فناوران و گسترش حمایت از ثبت بین‌المللی اختراعات شهری را از اهداف آن عنوان کرد و ابراز امیدواری کرد نتایج اجرایی همکاری از سال آینده در تهران بیشتر نمایان شود.

اهمیت این توافق از آن جهت است که تولید یک فناوری، به‌تنهایی به معنای امکان تجاری‌سازی و بهره‌برداری اقتصادی از آن نیست. شرکت‌ها و فناوران برای عرضه محصول خود، به‌ویژه در بازارهای رقابتی و بین‌المللی، به سازوکارهای روشن ثبت اختراع، حفاظت از دانش فنی و تعیین حقوق بهره‌برداری نیاز دارند. در پروژه‌های شهری نیز مسئله مالکیت محصول و حقوق طرفین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌خصوص زمانی که یک فناوری با مشارکت شهرداری، دانشگاه و شرکت خصوصی توسعه پیدا می‌کند.

با این حال، اجرای این تفاهم‌نامه تنها به تأمین بخشی از هزینه‌های ثبت اختراع محدود نمی‌شود. چگونگی تعیین مالکیت فناوری‌های مشترک، حفظ حقوق شرکت تولیدکننده، امکان صدور مجوز بهره‌برداری و مسیر ورود اختراع به بازار نیز از موضوعاتی است که باید در مرحله اجرا روشن شود. دو تفاهم‌نامه دیگر شهرداری با انجمن مدیریت فناوری کشور و دانشگاه شهید چمران اهواز نیز با هدف توسعه زیست‌بوم نوآوری شهری و همکاری در ترویج فناوری شهری امضا شدند؛ توافق‌هایی که جزئیات اجرایی و میزان تعهدات طرفین در آنها برای ارزیابی نتایج اهمیت دارد.

 

از ایده‌های دانش‌آموزی تا استارتاپ‌استودیوی شهری

سیتکس تنها به شرکت‌های دارای محصول و فناوری آماده اختصاص نداشت. بخشی از برنامه‌های جانبی این رویداد به شناسایی ایده‌های دانش‌آموزان و دانشجویان و ایجاد مسیرهایی برای پرورش آنها مربوط می‌شد. در این چارچوب، رویداد «بذر طلایی» با هدف شناسایی ایده‌های نوآورانه در حوزه مسائل شهری برگزار شد.

به گفته پایمرد، حدود ۷۵۰ ایده به دبیرخانه این رویداد ارسال شد که پس از رقابت در مناطق و دانشگاه‌ها، هشت تیم دانشجویی و ۱۰ تیم دانش‌آموزی به مرحله نهایی راه یافتند. این آمار در گزارش اولیه روز نخست، حدود ۴۰۰ طرح اعلام شده بود؛ بنابراین آمار نهایی اعلام‌شده در اختتامیه مبنای گزارش قرار می‌گیرد. رقابت نهایی این تیم‌ها در جریان نمایشگاه برگزار شد و برای برگزیدگان جوایز و تسهیلاتی در نظر گرفته شده بود.

بر اساس اعلام برگزارکنندگان، در رقابت بذر طلایی، برای رتبه‌های اول تا سوم هر حوزه به‌ترتیب سه، دو و یک میلیارد تومان جایزه نقدی و ۱۰، هفت و پنج میلیارد تومان تسهیلات پیش‌بینی شده بود. هدف اعلام‌شده از این حمایت‌ها، کمک به تجاری‌سازی ایده‌ها و فراهم کردن امکان استفاده از محصولات در حل مسائل شهری بود.

در کنار این رقابت، سازمان فناوری‌های نوین از افتتاح استارتاپ‌استودیوی طراحی رفتار و بازارسازی شهری خبر داد. همچنین هکاتون یک‌روزه بازی‌سازی و طراحی رفتار شهری با حضور ۱۵ تیم در مرحله نهایی برگزار شد. این برنامه‌ها قرار است زمینه‌ای برای پیوند دادن ایده‌های اولیه با نیازهای واقعی شهر و شکل‌گیری تیم‌های نوآور فراهم کنند.

با این حال، تجربه رویدادهای ایده‌محور نشان می‌دهد که جایزه و انتخاب طرح برتر تنها نخستین مرحله از مسیر تبدیل ایده به کسب‌وکار است. دسترسی به منتورینگ تخصصی، سرمایه اولیه، زیرساخت آزمایش، مشتری و امکان اجرای پایلوت، عواملی هستند که می‌توانند سرنوشت چنین ایده‌هایی را مشخص کنند. از همین رو، میزان موفقیت بذر طلایی و استارتاپ‌استودیوی شهری را باید نه فقط با تعداد ایده‌های دریافت‌شده یا تیم‌های برگزیده، بلکه با تعداد طرح‌هایی سنجید که در ادامه به محصول، شرکت و خدمت قابل استفاده تبدیل می‌شوند.

photo_2026-11-21_18-52-48 (2)

 

از نمایش دستاوردها تا شکل‌گیری بازار فناوری شهری

یکی از ادعاهای اصلی برگزارکنندگان سیتکس، فراتر رفتن از معرفی محصولات و ایجاد ارتباط میان شرکت‌های فناور و بخش‌های مختلف شهرداری بود. این رویکرد در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان، حتی پس از توسعه محصول و عبور از مرحله تحقیق و تولید، برای ورود به بازار با چالش‌هایی مواجه‌اند. بازار خدمات شهری نیز به دلیل گستردگی نیازها و حجم پروژه‌ها می‌تواند یکی از بازارهای مهم برای این شرکت‌ها باشد؛ البته به شرط آنکه ارتباط میان تولیدکننده فناوری و نهاد متقاضی به قرارداد و خرید واقعی منتهی شود.

در این میان، نقش شهرداری به‌عنوان خریدار فناوری اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر مدیریت شهری بتواند نیازهای خود را به‌صورت شفاف تعریف کند، شرایط رقابت میان شرکت‌ها را فراهم آورد و برای خرید محصولات موفق بودجه مشخصی اختصاص دهد، نمایشگاه‌هایی مانند سیتکس می‌توانند از یک رویداد معرفی دستاوردها به بستری برای توسعه بازار فناوری تبدیل شوند. در غیر این صورت، بخش مهمی از ظرفیت ایجادشده در حد ارائه محصول، مذاکره و امضای تفاهم‌نامه باقی خواهد ماند.

اظهارات پایمرد در مراسم اختتامیه نیز نشان می‌دهد برگزارکنندگان به این مسئله توجه دارند. او با اشاره به تفاهم‌نامه‌های منعقدشده با معاونت علمی ریاست‌جمهوری، انجمن مدیریت فناوری کشور و دانشگاه شهید چمران و همچنین پنج یا شش تفاهم‌نامه دیگر، تأکید کرد قرار است پس از پایان رویداد نشست‌هایی برای پیگیری آنها برگزار شود تا این توافق‌ها صرفاً جنبه تشریفاتی نداشته باشند و به اقدامات عملی منجر شوند. این تأکید، در واقع یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی سیتکس در ماه‌های آینده خواهد بود.

از سوی دیگر، تفاهم‌نامه‌ها و همکاری‌های میان نهادهای مختلف زمانی می‌توانند به توسعه زیست‌بوم نوآوری شهری کمک کنند که وظایف و تعهدات هر طرف، منابع مالی، زمان‌بندی و شاخص‌های ارزیابی آنها مشخص باشد. برای مثال، در حوزه مالکیت فکری، تأمین هزینه ثبت بین‌المللی اختراعات می‌تواند بخشی از موانع شرکت‌ها را برطرف کند؛ اما در حوزه تجاری‌سازی، دسترسی به مشتری، امکان اجرای آزمایشی و قرارداد خرید اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این دو مسیر مکمل یکدیگرند، اما جایگزین هم نمی‌شوند.

 

مسئله رساندن فناوری به به زندگی شهروندان است

سیتکس را می‌توان تلاشی برای نزدیک کردن دو مجموعه دانست که به یکدیگر نیاز دارند: از یک طرف مدیریت شهری با مجموعه‌ای از مسائل پیچیده در حوزه حمل‌ونقل، انرژی، محیط زیست، مدیریت بحران و خدمات عمومی روبه‌روست و از طرف دیگر شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان محصولاتی در اختیار دارند که بخشی از این مسائل را هدف گرفته‌اند. نمایشگاه چهارروزه ایران پیشرو و سیتکس تلاش کرد این دو طرف را در یک فضای مشترک قرار دهد و زمینه آشنایی، مذاکره و همکاری میان آنها را فراهم کند.

از اختصاص حدود ۳۰۰ هکتار زمین برای توسعه پارک‌های علم و فناوری تا حمایت مشترک از ثبت بین‌المللی اختراعات، برگزاری رقابت بذر طلایی و معرفی محصولات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، مجموعه‌ای از برنامه‌ها در این رویداد مطرح شد که در صورت اجرا می‌توانند به تقویت ظرفیت فناوری شهری کمک کنند. همچنین حضور بیش از ۱۹۰ شرکت و ارسال ۱۲۰۰ طرح و محصول نشان می‌دهد ظرفیت قابل توجهی برای ورود شرکت‌های فناور به این حوزه وجود دارد.

با این حال، نباید میان نمایش فناوری و به‌کارگیری آن در شهر فاصله موجود را نادیده گرفت. محصولی که در نمایشگاه معرفی می‌شود، برای ورود به چرخه خدمات شهری باید از مراحل مختلفی عبور کند؛ از ارزیابی فنی و اقتصادی و بررسی سازگاری با زیرساخت‌های موجود تا تأمین مالی، اجرای آزمایشی، عقد قرارداد و توسعه در مقیاس شهری. در برخی حوزه‌ها مانند مدیریت بحران و حمل‌ونقل نیز قابلیت اطمینان و عملکرد فناوری در شرایط واقعی اهمیت ویژه‌ای دارد. بنابراین، معرفی محصولات متنوع به‌تنهایی نمی‌تواند نشان‌دهنده میزان آمادگی شهر برای استفاده از آنها باشد.

از سوی دیگر، اختصاص زمین به پارک علم و فناوری، حمایت از ثبت اختراع و ایجاد استارتاپ‌استودیو زمانی به نتیجه می‌رسد که به شکل‌گیری شرکت‌های پایدار و بازار قابل اتکا برای محصولات آنها کمک کند. شرکت دانش‌بنیان برای ادامه فعالیت تنها به فضای استقرار یا حمایت اولیه نیاز ندارد؛ بلکه باید بداند محصولش مشتری دارد، امکان ورود به پروژه‌های شهری برایش فراهم است و در صورت موفقیت در اجرای آزمایشی، مسیر مشخصی برای توسعه و فروش آن وجود خواهد داشت.

در نهایت، سیتکس با مجموعه‌ای از ایده‌ها، محصولات، تفاهم‌نامه‌ها و وعده‌های حمایتی به کار خود پایان داد؛ رویدادی که می‌تواند نقطه شروع ارتباط گسترده‌تر میان مدیریت شهری و زیست‌بوم فناوری باشد. اما ارزیابی واقعی آن نه با تعداد غرفه‌ها، شرکت‌کنندگان یا تفاهم‌نامه‌های امضاشده، بلکه با آنچه پس از خاموش شدن چراغ‌های نمایشگاه اتفاق می‌افتد، ممکن خواهد شد: چند محصول وارد چرخه خدمات شهری می‌شوند، چه تعداد قرارداد با شرکت‌های فناور منعقد می‌شود، چه میزان سرمایه به تجاری‌سازی اختصاص می‌یابد و در نهایت کدام‌یک از مشکلات شهروندان با این فناوری‌ها کاهش پیدا می‌کند. به باور کارشناسان فناوری شهری زمانی از یک وعده به دستاورد تبدیل می‌شود که شهر فقط محل نمایش آن نباشد؛ بلکه به بازار، میدان آزمایش و مصرف‌کننده واقعی آن نیز تبدیل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.