شلیک به کشورهای عربی؛ مشروع یا نامشروع؟
شلیک جمهوری اسلامی ایران به سوی پایگاهها و اماکن تجمع نیروهای نظامی و امنیتی آمریکایی و احتمالا اسرائیلی و... در کشورهای پیرامون، آیا از منظر حقوق و عرف بینالملل، غیرمشروع و بهمنزله نقض «حاکمیت ملی» آنهاست؟ این پرسش درواقع مبنای اصلی اعتراض کشورهای هدف شلیک برای احضار سفرای جمهوری اسلامی است. اول باید بدانیم قلمرو حاکمیت ملی یک کشور کجاست؟ بدون آنکه نیازی به ارجاع به منابع علمی و تخصصی باشد، تا اینقدر، همگان میدانند که قلمرو حاکمیت ملی یک کشور، اعم از آبی، خاکی و هوایی، قلمروی است که در کنترل سیاسی، امنیتی و نظامی کشور مذکور است و به همین دلیل، همانطور که برابر هر خطری که از بیرون متوجه آن شود حق دفاع دارد، متقابلا در برابر هر خطری هم که از داخل مرزهای آن متوجه بیرون شود، مسئولیت دارد.
مصطفی نصیری
شلیک جمهوری اسلامی ایران به سوی پایگاهها و اماکن تجمع نیروهای نظامی و امنیتی آمریکایی و احتمالا اسرائیلی و... در کشورهای پیرامون، آیا از منظر حقوق و عرف بینالملل، غیرمشروع و بهمنزله نقض «حاکمیت ملی» آنهاست؟ این پرسش درواقع مبنای اصلی اعتراض کشورهای هدف شلیک برای احضار سفرای جمهوری اسلامی است. اول باید بدانیم قلمرو حاکمیت ملی یک کشور کجاست؟ بدون آنکه نیازی به ارجاع به منابع علمی و تخصصی باشد، تا اینقدر، همگان میدانند که قلمرو حاکمیت ملی یک کشور، اعم از آبی، خاکی و هوایی، قلمروی است که در کنترل سیاسی، امنیتی و نظامی کشور مذکور است و به همین دلیل، همانطور که برابر هر خطری که از بیرون متوجه آن شود حق دفاع دارد، متقابلا در برابر هر خطری هم که از داخل مرزهای آن متوجه بیرون شود، مسئولیت دارد.
شاید بتوان پذیرفت که کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس در برابر آنچه در داخل محدوده پایگاههای آمریکا و بقیه کشورها میگذرد، مدخلیتی ندارند و در نتیجه مسئولیتی نیز ندارند؛ زیرا پذیرفتیم که کنترلی بر محدوده پایگاههای یادشده ندارند. در همین راستا، بارها در تشریفات استقبال از شخصیتهای خارجی در این کشورها دیدهایم که رئیسجمهورهای آمریکا در این پایگاهها، به عنوان میزبان، ملوک فخیمه عربی را به حضور پذیرفتهاند، نه عکس آن. اما واقعیت این است که این پایگاهها بخش کوچکی در درون قلمرو خاکی و آبی این کشورها هستند و در نهایت آنچه از مرزهای آبی و خاکی و کل فضای هوایی کشورهای مذکور خارج میشود، از محدوده کنترلی آنهاست، نه از محدوده پایگاههای آمریکایی. اگر آمریکا از درون پایگاه خود به کشوری شلیک کند یا در محدوده زمینی، آبی و هوایی آنها اقدام به هر نوع عملیات اطلاعاتی، جاسوسی و... بکند، مسئولیت با آنهاست؛ زیرا آثار آن اقدامات محدود به درون مرزهایشان نیست. پس باید بپذیرند که در برابر همه آن اقدامات پاسخگو هستند. اما اگر اینگونه استدلال کنند که آنها به نقاط خروجی مرزهای هوایی، آبی و خاکی خود کنترلی ندارند، در این صورت باید بپذیرند شلیکهای نیروهای مسلح ایران به سوی قلمرو حاکمیت ملی آنها، بهمثابه نقض حاکمیت ملی آنها نیست؛ زیرا حاکمیت ملی آنها قبلا نقض شده است. پرسشی که ملوک فخیمه این کشورهای همسایه باید پاسخ بدهند، این است: اگر کنترلی بر مرزهای سهگانه خود نداشتند، چرا قبل از جنگ متعهد شدند که اجازه استفاده از قلمرو سرزمینی و هوایی خود را به هیچ نیرویی نخواهند داد؟ و اگر کنترلی دارند و میتوانند مانع استفاده آمریکا از قلمروشان برای نقض حاکمیت ایران و ملت ایران شوند، چرا جلوگیری نمیکنند؟ واقعیت این است که همه میدانند این ملوک بزرگ و بزرگوار، واقعا ارادهای در برابر فرماندهان پایگاههای خارجی در داخل کشورشان ندارند. اما اعتراف به این واقعیت، برای همراهی با مبانی استدلالی آنها نیست، بلکه میخواهیم به آنها بگوییم از چیزی به نام نقض قلمرو حاکمیت ملی حرف نزنند؛ زیرا در جایی که یک امر با تعدد دلایل و عوامل مواجه میشود، جایگاه عامل امنیتی در یک سلسلهمراتب طولی، در بالاترین رده و رتبه قرار میگیرد. همانطور که انتظار دارند مرزهای آنها محترم شمرده شود، در برابر نقض مرزهای دیگران از سوی آب، خاک و فضای دیگران نیز مسئولیت دارند. سقوط جنگندههای اف-۱۵ آمریکایی در خاک کویت و کشتهشدن سربازهای آمریکایی در نقاطی بیرون از پایگاههایشان، گویای واقعیتی است که باید عواقب آن را بپذیرند.
و اما نتیجهگیری:
نخست، کشورهاییکه امنیت خود را به پیمانکاران خارجی واگذار کردهاند، نمیتوانند در اموری که به امنیت مربوط میشود، نظری بدهند و ادعایی بکنند؛ زیرا هر ادعایی همراه با مسئولیت است که آنها ندارند یا نمیخواهند بپذیرند. دوم، آنچه درباره جایگاه مسئله امنیت در نتیجهگیری اول گفته شد، درباره ایران هم صادق است؛ یعنی ایران در آنچه امنیتش را نقض میکند، از هیچ قاعده و قانون بینالمللی پیروی نمیکند که البته چنین قاعده و قانونی نیز وجود ندارد. این پاسخ یک ایرانی به اعتراض وزارتهای خارجه کشورهای دوست و برادر عربی است که سفرای جمهوری اسلامی ایران در پایتختهایشان را احضار و اعتراض میکنند. و اما توصیه همین ایرانی: بزرگمنشی تاریخی ایرانیان را پاس بدارید که میکوشند فقط آمریکاییها را مورد هدف قرار دهند. پس اشتباه یکی از شما کافی است تا شلیکهای ایران، بهصورت کور به سمت شهرها و مراکز استحصال نفتیتان باشد. مباد آن روز.
آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
