انواع بازی در کودکان 5 تا 7 سال
آزاده سیدمیرزاییجهقی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
پژوهشهای روانشناسی و تربیتی نشان میدهد آغاز رشد خلاقیت و آفرینندگی در کودکان سن آمادگی و پیشدبستانی است. بازی یکی از اعمال روزمره کودک و کوششی است که به همه وجود او بستگی دارد. بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی هر کودک محسوب میشود و مناسبترین راه برای بروز و رشد استعداد او به شمار میرود. در جریان بازی نیروهای ذهنی و جسمی کودک، یعنی دقت، تخیل، نظم و ترتیب، چالاکی و... رشد مییابند و علاوه بر این، بازی راه کسب تجارب اجتماعی کودک است. کودک از راه بازی میتواند به استعدادها، تواناییها، خواستهها، ضعفها و نکات مثبت و منفی خود پی ببرد و بنابراین با شناخت ویژگیهای خود ساخت شخصیتش را تحکیم بخشد. بازیهای مختلفی وجود دارد که کودک با درگیرشدن در همه آنها فرصت یادگیری در زندگی روزمره را مییابد. محققان حداقل شش نوع مختلف از بازی را شناسایی کردهاند:
1- بازیهای انفرادی یا مستقل: هنگامی است که کودک به تنهایی بازی میکند، او در بازیهای انفرادی تمرکز را یاد میگیرد. او با خودش فکر میکند و با ایدههای خلاقانه آشنا شده و به تنظیم احساسات خود میپردازد. همه این موارد، اهمیت زیادی برای یادگیری کودک دارد. بازی مستقل و انفرادی برای کودک امری مهم و طبیعی است.
2- موازیبازی یا بازی موازی: شامل بازی در کنار یک کودک دیگر است اما نه واقعا با بچههای دیگر. در این نوع بازی وقتی شما خوب نگاه کنید، متوجه میشوید با آنکه کودکان در حال بازی با اسباببازیهای خود هستند، هیچگونه تعامل رسمی بین آنها وجود ندارد. این نوع بازی اغلب در کودکان 3-1 سال بسیار رایج است. بازی موازی به کودکان مقررات بازی با همسالان، مشاهده و مهارتاندوزی را میآموزد و راهی برای استقلال کودکان نیز هست.
3- بازی گروهی یا مشارکتی: یک نوع سازمانیافتهتر از بازی است. در این بازی کودک به عنوان بخشی از یک گروه بزرگتر است و در یک بازی جمعی ایفای نقش میکند. هدف از این بازی انجام یک پروژه در طول یک بازی است. در این بازی، برخی از کودکان نقش رهبر و برخی در نقش پیرو هستند.
4- بازیهای مهارتی یا تسلطی: این بازی زمانی رخ میدهد که کودک شروع به یادگیری چیز جدیدی میکند. در این نوع بازی، کودک با استفاده از آزمون و خطا بارها و بارها به تکرار مهارتهای مشابه اقدام میکند تا به تسلط در آن مهارت دست یابد؛ مانند پرتاب یک توپ، دوچرخهسواری، شنا و... .
5- بازیهای حسی ـ حرکتی: بازیهای حسی- حرکتی زمانی رخ میدهد که کودکان از پنج حواس خود و مهارتهای حرکتی استفاده میکنند. این بازیها مستلزم بهکارگیری عضلات و هماهنگی حواس و عضلات است. مانند تلفنبازی، بازی با شن و ماسه، گلبازی، آببازی یا بازی با خاک رس.
6- بازیهای پرانرژی و جستوخیزکردن: این نوع بازیها معمولا همراه با فعالیتهای شدید و پرانرژی است. این نوع بازی معمولا قوانین خاصی ندارد و معمولا همراه با فعالیت جسمانی زیاد و سرعت بالاست؛ مانند کشتیگرفتن و دویدن. این بازیها اغلب با حضور یک همبازی انجام میشود، مانند کشتی با پدر.
پژوهشهای روانشناسی و تربیتی نشان میدهد آغاز رشد خلاقیت و آفرینندگی در کودکان سن آمادگی و پیشدبستانی است. بازی یکی از اعمال روزمره کودک و کوششی است که به همه وجود او بستگی دارد. بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی هر کودک محسوب میشود و مناسبترین راه برای بروز و رشد استعداد او به شمار میرود. در جریان بازی نیروهای ذهنی و جسمی کودک، یعنی دقت، تخیل، نظم و ترتیب، چالاکی و... رشد مییابند و علاوه بر این، بازی راه کسب تجارب اجتماعی کودک است. کودک از راه بازی میتواند به استعدادها، تواناییها، خواستهها، ضعفها و نکات مثبت و منفی خود پی ببرد و بنابراین با شناخت ویژگیهای خود ساخت شخصیتش را تحکیم بخشد. بازیهای مختلفی وجود دارد که کودک با درگیرشدن در همه آنها فرصت یادگیری در زندگی روزمره را مییابد. محققان حداقل شش نوع مختلف از بازی را شناسایی کردهاند:
1- بازیهای انفرادی یا مستقل: هنگامی است که کودک به تنهایی بازی میکند، او در بازیهای انفرادی تمرکز را یاد میگیرد. او با خودش فکر میکند و با ایدههای خلاقانه آشنا شده و به تنظیم احساسات خود میپردازد. همه این موارد، اهمیت زیادی برای یادگیری کودک دارد. بازی مستقل و انفرادی برای کودک امری مهم و طبیعی است.
2- موازیبازی یا بازی موازی: شامل بازی در کنار یک کودک دیگر است اما نه واقعا با بچههای دیگر. در این نوع بازی وقتی شما خوب نگاه کنید، متوجه میشوید با آنکه کودکان در حال بازی با اسباببازیهای خود هستند، هیچگونه تعامل رسمی بین آنها وجود ندارد. این نوع بازی اغلب در کودکان 3-1 سال بسیار رایج است. بازی موازی به کودکان مقررات بازی با همسالان، مشاهده و مهارتاندوزی را میآموزد و راهی برای استقلال کودکان نیز هست.
3- بازی گروهی یا مشارکتی: یک نوع سازمانیافتهتر از بازی است. در این بازی کودک به عنوان بخشی از یک گروه بزرگتر است و در یک بازی جمعی ایفای نقش میکند. هدف از این بازی انجام یک پروژه در طول یک بازی است. در این بازی، برخی از کودکان نقش رهبر و برخی در نقش پیرو هستند.
4- بازیهای مهارتی یا تسلطی: این بازی زمانی رخ میدهد که کودک شروع به یادگیری چیز جدیدی میکند. در این نوع بازی، کودک با استفاده از آزمون و خطا بارها و بارها به تکرار مهارتهای مشابه اقدام میکند تا به تسلط در آن مهارت دست یابد؛ مانند پرتاب یک توپ، دوچرخهسواری، شنا و... .
5- بازیهای حسی ـ حرکتی: بازیهای حسی- حرکتی زمانی رخ میدهد که کودکان از پنج حواس خود و مهارتهای حرکتی استفاده میکنند. این بازیها مستلزم بهکارگیری عضلات و هماهنگی حواس و عضلات است. مانند تلفنبازی، بازی با شن و ماسه، گلبازی، آببازی یا بازی با خاک رس.
6- بازیهای پرانرژی و جستوخیزکردن: این نوع بازیها معمولا همراه با فعالیتهای شدید و پرانرژی است. این نوع بازی معمولا قوانین خاصی ندارد و معمولا همراه با فعالیت جسمانی زیاد و سرعت بالاست؛ مانند کشتیگرفتن و دویدن. این بازیها اغلب با حضور یک همبازی انجام میشود، مانند کشتی با پدر.