علل و عوامل وقوع قتل در شهر تهران
سرگرد الهام ناصری.دکترای علوم تربیتی اداره برآورد معاونت اجتماعی فاتب
اداره برآورد اجتماعی و افکارسنجی معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ در گزارشی اجتماعی_تحلیلی به بررسی علل و عوامل وقوع قتل و تأثیر آن بر امنیت اجتماعی در شهر تهران پرداخته است.
قتل از جمله جرائمی است که تأثیر مخرب شدیدی بر روحیه افراد دارد و احساس ناامنی را به جامعه القا میکند. حال چنانچه بر اثر وقوع قتل در درون خانواده، دامنه این احساس ناامنی به درون خانواده کشیده شود، احساس ناامنی بهصورت مسئله جدی نمود پیدا خواهد کرد زیرا افراد، خانواده را مأمنی برای خود میدانند و برای فرار از مشکلات روزمره به آن پناه میآورند اما وقتی این محل را نیز غیرقابل اعتماد مییابند، مسئله شکل حادتری پیدا خواهد کرد و اعتماد که پایه و اساس بسیاری از روابط بشری است، از دست میرود و باعث بروز بحران و تنش در جامعه خواهد شد. از سوی دیگر، در چنین محیط متشنجی خانواده در انجام کارکردهای خود بهعنوان نهاد پایه دچار اختلال و بحران خواهد شد و یکی از مهمترین کارکردهای آن یعنی تربیت و آمادهسازی فرزندان برای زندگی آینده انجام نخواهد پذیرفت که بهنوبه خود باعث بروز مشکلاتی برای جامعه خواهد شد؛ از جمله این مشکلات به بروز و افزایش خشونت میتوان اشاره کرد که هزینههای سنگینی از جنبههای مختلف بر جوامع تحمیل خواهد کرد.
نظم و امنیت جزء ناگزیر و ضروری زندگی است و برقراری آن یکی از وظایف اصلی دولت، بلکه اصلیترین کار یک حکومت است. امنیت محقق نمیشود مگر با شناسایی عواملی که مخل امنیت جامعه هستند که یکی از این عوامل قتل است و شهر تهران بهعنوان پایتخت و شرایط و موقعیت ژئوپلیتیکی خاص خود در معرض این آسیب قرار دارد.
امروزه جامعهشناسان با رویکردی نوین، رفتارهای انحرافی مانند ارتکاب به قتل را کشمکشی بین فرد و جامعه قلمداد میکنند. ارتکاب به قتل بهعنوان مسئلهای اجتماعی تأثیر نامطلوبی روی امنیت و در پی آن افزایش ثبات منافع ملی، همواره مدنظر رهبران سیاسی و مردم جامعه است. بنابراین ضروری است اقدامات گوناگونی به عمل آید. در این پژوهش علمی قتل بهعنوان یک رفتار جنایی است که به نوعی انگیزه آدمکشی ارادی و عمدی اشاره دارد که سبب میشود یک انسان منطقی شخص دیگری را به قتل برساند.
در این پژوهش همچنین انواع قتل بررسی شده است که عبارتاند از ۱-قتلهای ناموسی
۲-قتلهای بینطایفهای ۳_قتلهای انتقامی ۴-قتلهای خانوادگی و ۵-قتلهای سریالی یا برنامهریزیشده.
ارائه آمار پلیس آگاهی تهران بزرگ میتواند تعیینکننده میزان قتل در سالهای مورد بررسی باشد که در این گزارش نیز بهتفصیل بیان شده است. طبق تحقیقات، امروزه مهمترین عامل در وقوع قتل در تهران بزرگ عواملی همچون رقابتهای عشقی، باورهای غلط خانوادگی، سوءبرداشت زن و مرد از یکدیگر، افت شاخصهای اخلاقی، مصرف مواد مخدر، نزاع و درگیریهای فردی و جمعی، سرقت، ضعف اقدامات آموزشی و عدم آگاهسازی خانوادهها در زمینه آسیبهای اجتماعی، ضعف همکاری ادارات و نهادهای علمی _آموزشی، ضعف اقدامات فرهنگی و اجتماعی، کمتوجهی خانوادهها به نیازهای اعضای خانواده، ضعف در جامعهپذیرکردن افراد از سوی خانواده و ضعف در ایجاد توسعه مهارتهای اجتماعی است.
استفاده از دیدگاه جامعهشناسان و کارشناسان زبده نیروی انتظامی، بررسی نقاط قوت و ضعف، تهدیدها و فرصتها و پیشنهادات پیشگیرانه و مؤثر همگی در راستای کاهش علل و عوامل وقوع قتل در شهر تهران از نقطه قوت این پژوهش علمی است که میتواند راه را برای دیگر پژوهشها هموار و چراغ راه تحقیقهای دیگر باشد.
نتایج بهدستآمده از مصاحبه با متهمان در این گزارش نشان میدهد هر کدام از عوامل تا چه میزان در وقوع این جرم مؤثر است. عوامل اجتماعی ۲۹ درصد، عوامل فرهنگی ۱۵ درصد، عوامل اقتصادی ۱۳ درصد، عوامل روانشناختی ۳۸ درصد و عوامل انتظامی و امنیتی پنج درصد است که نشان میدهد عوامل روانشناختی (اختلالات خلقی و شخصیتی) بیشترین تأثیر را در گرایش افراد به وقوع قتل دارد.
با توجه به یافتههای این گزارش، اکثر مقتولان مذکر و در سن جوانی و میانسالی هستند و علل اصلی قتلها روانشناختی است. در ضمن روشهای مختلف قتل و انگیزههای آن با عوامل روانشناختی و اجتماعی ارتباط بیشتری دارد. بنابراین توصیه میشود مسئولان جامعه به وظایف خود در قبال افراد مستعد عمل کرده و با رفع کمبودهای مادی و معنوی زمینه و عوامل ارتکاب بزه را محو و نابود کنند.
اداره برآورد اجتماعی و افکارسنجی معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ در گزارشی اجتماعی_تحلیلی به بررسی علل و عوامل وقوع قتل و تأثیر آن بر امنیت اجتماعی در شهر تهران پرداخته است.
قتل از جمله جرائمی است که تأثیر مخرب شدیدی بر روحیه افراد دارد و احساس ناامنی را به جامعه القا میکند. حال چنانچه بر اثر وقوع قتل در درون خانواده، دامنه این احساس ناامنی به درون خانواده کشیده شود، احساس ناامنی بهصورت مسئله جدی نمود پیدا خواهد کرد زیرا افراد، خانواده را مأمنی برای خود میدانند و برای فرار از مشکلات روزمره به آن پناه میآورند اما وقتی این محل را نیز غیرقابل اعتماد مییابند، مسئله شکل حادتری پیدا خواهد کرد و اعتماد که پایه و اساس بسیاری از روابط بشری است، از دست میرود و باعث بروز بحران و تنش در جامعه خواهد شد. از سوی دیگر، در چنین محیط متشنجی خانواده در انجام کارکردهای خود بهعنوان نهاد پایه دچار اختلال و بحران خواهد شد و یکی از مهمترین کارکردهای آن یعنی تربیت و آمادهسازی فرزندان برای زندگی آینده انجام نخواهد پذیرفت که بهنوبه خود باعث بروز مشکلاتی برای جامعه خواهد شد؛ از جمله این مشکلات به بروز و افزایش خشونت میتوان اشاره کرد که هزینههای سنگینی از جنبههای مختلف بر جوامع تحمیل خواهد کرد.
نظم و امنیت جزء ناگزیر و ضروری زندگی است و برقراری آن یکی از وظایف اصلی دولت، بلکه اصلیترین کار یک حکومت است. امنیت محقق نمیشود مگر با شناسایی عواملی که مخل امنیت جامعه هستند که یکی از این عوامل قتل است و شهر تهران بهعنوان پایتخت و شرایط و موقعیت ژئوپلیتیکی خاص خود در معرض این آسیب قرار دارد.
امروزه جامعهشناسان با رویکردی نوین، رفتارهای انحرافی مانند ارتکاب به قتل را کشمکشی بین فرد و جامعه قلمداد میکنند. ارتکاب به قتل بهعنوان مسئلهای اجتماعی تأثیر نامطلوبی روی امنیت و در پی آن افزایش ثبات منافع ملی، همواره مدنظر رهبران سیاسی و مردم جامعه است. بنابراین ضروری است اقدامات گوناگونی به عمل آید. در این پژوهش علمی قتل بهعنوان یک رفتار جنایی است که به نوعی انگیزه آدمکشی ارادی و عمدی اشاره دارد که سبب میشود یک انسان منطقی شخص دیگری را به قتل برساند.
در این پژوهش همچنین انواع قتل بررسی شده است که عبارتاند از ۱-قتلهای ناموسی
۲-قتلهای بینطایفهای ۳_قتلهای انتقامی ۴-قتلهای خانوادگی و ۵-قتلهای سریالی یا برنامهریزیشده.
ارائه آمار پلیس آگاهی تهران بزرگ میتواند تعیینکننده میزان قتل در سالهای مورد بررسی باشد که در این گزارش نیز بهتفصیل بیان شده است. طبق تحقیقات، امروزه مهمترین عامل در وقوع قتل در تهران بزرگ عواملی همچون رقابتهای عشقی، باورهای غلط خانوادگی، سوءبرداشت زن و مرد از یکدیگر، افت شاخصهای اخلاقی، مصرف مواد مخدر، نزاع و درگیریهای فردی و جمعی، سرقت، ضعف اقدامات آموزشی و عدم آگاهسازی خانوادهها در زمینه آسیبهای اجتماعی، ضعف همکاری ادارات و نهادهای علمی _آموزشی، ضعف اقدامات فرهنگی و اجتماعی، کمتوجهی خانوادهها به نیازهای اعضای خانواده، ضعف در جامعهپذیرکردن افراد از سوی خانواده و ضعف در ایجاد توسعه مهارتهای اجتماعی است.
استفاده از دیدگاه جامعهشناسان و کارشناسان زبده نیروی انتظامی، بررسی نقاط قوت و ضعف، تهدیدها و فرصتها و پیشنهادات پیشگیرانه و مؤثر همگی در راستای کاهش علل و عوامل وقوع قتل در شهر تهران از نقطه قوت این پژوهش علمی است که میتواند راه را برای دیگر پژوهشها هموار و چراغ راه تحقیقهای دیگر باشد.
نتایج بهدستآمده از مصاحبه با متهمان در این گزارش نشان میدهد هر کدام از عوامل تا چه میزان در وقوع این جرم مؤثر است. عوامل اجتماعی ۲۹ درصد، عوامل فرهنگی ۱۵ درصد، عوامل اقتصادی ۱۳ درصد، عوامل روانشناختی ۳۸ درصد و عوامل انتظامی و امنیتی پنج درصد است که نشان میدهد عوامل روانشناختی (اختلالات خلقی و شخصیتی) بیشترین تأثیر را در گرایش افراد به وقوع قتل دارد.
با توجه به یافتههای این گزارش، اکثر مقتولان مذکر و در سن جوانی و میانسالی هستند و علل اصلی قتلها روانشناختی است. در ضمن روشهای مختلف قتل و انگیزههای آن با عوامل روانشناختی و اجتماعی ارتباط بیشتری دارد. بنابراین توصیه میشود مسئولان جامعه به وظایف خود در قبال افراد مستعد عمل کرده و با رفع کمبودهای مادی و معنوی زمینه و عوامل ارتکاب بزه را محو و نابود کنند.