گزارش میدانی «شرق» از اولین اثرات افزایش قیمتها بر بازار قوت غالب مردم
چانهها کوچک شدند
شرق: سیاستهای کنترلی برای قیمت نان، همواره کیفیت محصولی را که به مشتری عرضه میشود بهشدت تحتتأثیر قرار میدهد. در شرایطی که قانونگذاران اجازه افزایش قیمت برای نان را صادر نمیکنند، نانوایان هم دستبهکار میشوند و از تمام ترفندهای موجود استفاده میکنند تا از هر پاتیل خمیری که درست میکنند، نان بیشتری تولید کنند و پولی متناسب با نرخ تورم برای خود دستوپا کنند. اگرچه این اقدام نانوایان نوعی کمفروشی است، اما این کمفروشی، کمکم به یک عادت و روال عادی تبدیل شده است. ضعف دستگاههای نظارتی و تقسیمشدن نانواییها به دو دسته آزادپز و دولتی هم مزید بر علت شده است تا نهتنها بازار فروش نان از نظر قیمت آشفته باشد، بلکه آنچه در اختیار مصرفکننده قرار میگیرد، کیفیت کافی نداشته باشد. نانوایان برای آنکه مشتری متوجه کوچکشدن چانه خمیر نان نشود، خمیر را بیش از حد کش میآورند تا اندازه نان در نگاه مصرفکننده کوچک نشود، اما این ترفند باعث میشود نان در تنور بسوزد و هدررفت آن زیاد شود. برخی هم بدون ترس از نظارت، نانهای کوچکتری به مشتری ارائه میکنند و در این میان، این صدای مشتری است که به جایی نمیرسد.
نارضایتی نانوایان از رویه دولت در تعیین بهای قوت غالب مردم را به راحتی از روی ظاهر نانی که تحویل مشتری میدهند، میتوان فهمید. آخرین مصوبه قانونی دولت برای افزایش قیمت نان در شهرستانهای تهران و شمیرانات در 26 آبانماه سال گذشته ابلاغ شد. بر اساس این ابلاغیه، قیمت نان سنگک با وزن چانه ۶۶۷ گرم ۸۰۰ تومان، قیمت نان تافتون با وزن چانه ۲۸۷ گرم ۴۰۰ تومان و قیمت نان لواش با وزن چانه ۱۷۲ گرم ۲۱۰ تومان تعیین شد. همچنین قیمت نان بربری با وزن چانه ۶۰۰ گرم ۶۵۰ تومان از سوی دولت اعلام شد. دولت برای رفاه حال مشتریان و البته افزایش درآمد نانوایان، آپشن دیگری به نام تعرفه نان سفارشی برای نانواییها تعریف کرد. به این مفهوم که افرادی که دوست دارند نانهایی با شکلوشمایل دیگر دریافت کنند یا به عبارتی نانهای سفارشی داشته باشند، میتوانند از طریق مذاکره با نانوا و پرداخت حقالزحمه بیشتر، نان گرانتر تهیه کنند. اگر یک مشتری مایل باشد به نان خود سبزیجات، کنجد بیشتر یا مخلفات دیگر اضافه کند، بسته به انصاف نانوا باید برای چنین نانی بین دوهزار تا پنجهزار تومان پرداخت کند که البته این نرخ با موقعیت جغرافیایی محل استقرار نانوایی
هم ارتباط مستقیم دارد.
دولت همچنین داشتن کنجد روی نان را هم آپشنی اضافه برای نان در نظر گرفته و آن را نوعی سفارشیپزی میداند و به نانوا مجوز میدهد که با اضافهکردن کمی کنجد به نان، هزینه بیشتری از مشتری دریافت کند. همین مصوبه، بلای جان بسیاری از مصرفکنندگان شده است، زیرا یک مشتری برای چند کنجد کوچک باید پول بیشتری پرداخت کند. این در حالی است که شاید مشتری اصلا تمایلی نداشته باشد که این کنجدها روی نانی که مصرف میکند، وجود داشته باشد. یکی از مشتریانی که در صف طولانی نانوایی دولتیپز خسته شده است، در پاسخ به سؤال «شرق» که آیا به میل خود نان کنجدی خریداری میکند، اینگونه پاسخ میدهد: «مجبوریم نون کنجدی بخریم. از هر تنور فقط چهار یا پنجتا نون ساده بیرون میاد. صف هم طولانیه و حوصله بیشترموندن ندارم».
چانههایی که آب رفتند
یکی از نانواییهای بربری که نان خود را کوچکتر از حد معمول به مشتری عرضه میکند، چندی است که به اعتراض مشتریان پاسخ «همین است که هست!» را میدهد. او محمد نام دارد. محمد درباره کوچکترکردن سایز نان مغازهاش به خبرنگار «شرق» میگوید: اگر بخواهم نانم را کش بیاورم که اندازهاش مثل قبل باشد، از وسط میسوزد. گاهی هم بیش از حد برشته میشود. مردم محل اغلب پیرزن و پیرمردهایی هستند که نان برشته دوست ندارند. اگر بخواهم دمای تنور را پایین بیاورم هم، نان خمیرشده باید به دست مردم بدهم». او اضافه میکند: برایم نمیصرفد با وزن قبلی نان تولید کنم. خرج و مخارج زندگی بالا رفته است؛ باوجوداین حقوق منِ نانوا نباید افزایش پیدا کند؟ این نانوا به مشتریانش نان با کنجد را هم تحمیل میکند. اگرچه نانوایی دولتیپز است و باید نان بربری را با قیمت 800 تومان عرضه کند؛ اما نان بدون کنجد را هزار و نان دارای کنجد را هزارو 200 تومان میفروشد. مشتریان میگویند که نانوایی محمد نان بدون کنجد خیلی کم تولید میکند و همه نانهایش کنجددار است تا به مردم گرانتر بفروشد.
از محمد سؤال میکنم واقعا قیمت همین چند کنجد روی نان 200 تومان میشود؟ محمد پاسخ میدهد: «من ارزون حساب میکنم. هر کیلو کنجد را 15 هزار تومان میخرم. اگه درست وزن کنم، بابت همین کنجدها باید بیشتر هم پول بگیرم».
بیژن از ساکنان محله عباسآباد در گفتوگو با «شرق» تأکید میکند: نانواییهای آزادپز از نبود نظارت بر عملکردشان سوءاستفاده میکنند و نان بیکیفیت با قیمت بالا به مشتری تحویل میدهند. او میگوید: دو چهارراه پایینتر قیمت نان 700 تومان با محله ما اختلاف دارد و وقتی دلیل این اختلاف قیمت را سؤال میکنید، پاسخ میشنوید که نان در نانواییهای دولتی و آزادپز دو نرخ متفاوت دارد.
نان سنگک رنگوروپریده
نانواییهای سنگکی به طور خودجوش قیمتها را بالا بردهاند. یک مقام مسئول در حوزه نان که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری فارس درباره افزایش قیمت نان سنگکی میگوید: صادرنکردن مجوز افزایش قیمت نان مشکلات فراوانی را برای نانوایان به وجود آورده است؛ بهطوریکه نانوایان توان تأمین هزینههای تولید را ندارند. او ادامه میدهد: پس از مدتها تلاش برای اخذ مجوز افزایش قیمت نان بالاخره براساس یک تصمیم جمعی بین اتاق اصناف ایران، اتحادیه نانوایان سنگکی و مسئولان وزارت صنعت مقرر شد قیمت نان سنگکی به طور رسمی و بدون اعلام مصوبه از ۸۰۰ به هزار تومان افزایش یابد. حالا بدون آنکه دولت مصوب کرده باشد، در نانواییهای سنگکی دولتی، قیمت هر نان سنگک ساده هزار تومان است. البته این نانواییها هم از آپشن کنجد برای افزایش قیمت نان خود استفاده میکنند. یارقلی یکی از سنگکپزان سنتی که هنوز از کوره سنگی برای پخت نان خود استفاده میکند، به خبرنگار «شرق» میگوید: قیمت همین سنگهایی که مردم از نان جدا نمیکنند و هر روز با نان به خانههای خود میبرند، در یک ماه گذشته 20 درصد افزایش یافته است. مردمی که از نان رنگپریده یارقلی شاکی هستند و
به آن اعتراض میکنند، از سوی این نانوا جواب دریافت میکنند: «آرد تا جان دارد، سبوسش را جدا میکنند تا سبوس را گرانتر به دامداریها بفروشند. آرد بدون سبوس به دست من میرسد. همین نان بدون سبوسی را هم که میپزم، حاصل تجربه و توان خودم است».
لواش و تافتون نازکتر از قبل
نانوایان دولتیپز لواش و تافتون هم قیمت نان خود را افزایش دادهاند. یکی از نانواییهای تافتونپز هر دو نان تافتون را به قیمت هزار تومان به همراه یک نایلون به مشتری عرضه میکند. البته بدون دریافت نایلون هم قیمت نان تغییری نمیکند. نانوا در پاسخ به سؤال «شرق» درباره دلیل این گرانفروشی میگوید: پول خرد نداریم. دو تا نان به قیمت هزار تومان میفروشیم که مشکل پول خرد حل شود.
این در حالی است که براساس مصوبه دولت قیمت هر یک نان تافتون با وزن چانه ۲۸۷ گرم باید ۴۰۰ تومان باشد. نان لواش فروشیها هم از این قاعده کلی مستنثا نیستند. نانهای آنها نازکتر و خمیرتر شده است و مشتریانی که از کیفیت بد نان به ستوه آمدهاند، بر این باورند که هر بار فروشندگان از قیمت نان ناراضی هستند، کیفیت کارشان به شدت افت میکند و دود این رفتار به چشم مصرفکننده و مردم میرود.
شرق: سیاستهای کنترلی برای قیمت نان، همواره کیفیت محصولی را که به مشتری عرضه میشود بهشدت تحتتأثیر قرار میدهد. در شرایطی که قانونگذاران اجازه افزایش قیمت برای نان را صادر نمیکنند، نانوایان هم دستبهکار میشوند و از تمام ترفندهای موجود استفاده میکنند تا از هر پاتیل خمیری که درست میکنند، نان بیشتری تولید کنند و پولی متناسب با نرخ تورم برای خود دستوپا کنند. اگرچه این اقدام نانوایان نوعی کمفروشی است، اما این کمفروشی، کمکم به یک عادت و روال عادی تبدیل شده است. ضعف دستگاههای نظارتی و تقسیمشدن نانواییها به دو دسته آزادپز و دولتی هم مزید بر علت شده است تا نهتنها بازار فروش نان از نظر قیمت آشفته باشد، بلکه آنچه در اختیار مصرفکننده قرار میگیرد، کیفیت کافی نداشته باشد. نانوایان برای آنکه مشتری متوجه کوچکشدن چانه خمیر نان نشود، خمیر را بیش از حد کش میآورند تا اندازه نان در نگاه مصرفکننده کوچک نشود، اما این ترفند باعث میشود نان در تنور بسوزد و هدررفت آن زیاد شود. برخی هم بدون ترس از نظارت، نانهای کوچکتری به مشتری ارائه میکنند و در این میان، این صدای مشتری است که به جایی نمیرسد.
نارضایتی نانوایان از رویه دولت در تعیین بهای قوت غالب مردم را به راحتی از روی ظاهر نانی که تحویل مشتری میدهند، میتوان فهمید. آخرین مصوبه قانونی دولت برای افزایش قیمت نان در شهرستانهای تهران و شمیرانات در 26 آبانماه سال گذشته ابلاغ شد. بر اساس این ابلاغیه، قیمت نان سنگک با وزن چانه ۶۶۷ گرم ۸۰۰ تومان، قیمت نان تافتون با وزن چانه ۲۸۷ گرم ۴۰۰ تومان و قیمت نان لواش با وزن چانه ۱۷۲ گرم ۲۱۰ تومان تعیین شد. همچنین قیمت نان بربری با وزن چانه ۶۰۰ گرم ۶۵۰ تومان از سوی دولت اعلام شد. دولت برای رفاه حال مشتریان و البته افزایش درآمد نانوایان، آپشن دیگری به نام تعرفه نان سفارشی برای نانواییها تعریف کرد. به این مفهوم که افرادی که دوست دارند نانهایی با شکلوشمایل دیگر دریافت کنند یا به عبارتی نانهای سفارشی داشته باشند، میتوانند از طریق مذاکره با نانوا و پرداخت حقالزحمه بیشتر، نان گرانتر تهیه کنند. اگر یک مشتری مایل باشد به نان خود سبزیجات، کنجد بیشتر یا مخلفات دیگر اضافه کند، بسته به انصاف نانوا باید برای چنین نانی بین دوهزار تا پنجهزار تومان پرداخت کند که البته این نرخ با موقعیت جغرافیایی محل استقرار نانوایی
هم ارتباط مستقیم دارد.
دولت همچنین داشتن کنجد روی نان را هم آپشنی اضافه برای نان در نظر گرفته و آن را نوعی سفارشیپزی میداند و به نانوا مجوز میدهد که با اضافهکردن کمی کنجد به نان، هزینه بیشتری از مشتری دریافت کند. همین مصوبه، بلای جان بسیاری از مصرفکنندگان شده است، زیرا یک مشتری برای چند کنجد کوچک باید پول بیشتری پرداخت کند. این در حالی است که شاید مشتری اصلا تمایلی نداشته باشد که این کنجدها روی نانی که مصرف میکند، وجود داشته باشد. یکی از مشتریانی که در صف طولانی نانوایی دولتیپز خسته شده است، در پاسخ به سؤال «شرق» که آیا به میل خود نان کنجدی خریداری میکند، اینگونه پاسخ میدهد: «مجبوریم نون کنجدی بخریم. از هر تنور فقط چهار یا پنجتا نون ساده بیرون میاد. صف هم طولانیه و حوصله بیشترموندن ندارم».
چانههایی که آب رفتند
یکی از نانواییهای بربری که نان خود را کوچکتر از حد معمول به مشتری عرضه میکند، چندی است که به اعتراض مشتریان پاسخ «همین است که هست!» را میدهد. او محمد نام دارد. محمد درباره کوچکترکردن سایز نان مغازهاش به خبرنگار «شرق» میگوید: اگر بخواهم نانم را کش بیاورم که اندازهاش مثل قبل باشد، از وسط میسوزد. گاهی هم بیش از حد برشته میشود. مردم محل اغلب پیرزن و پیرمردهایی هستند که نان برشته دوست ندارند. اگر بخواهم دمای تنور را پایین بیاورم هم، نان خمیرشده باید به دست مردم بدهم». او اضافه میکند: برایم نمیصرفد با وزن قبلی نان تولید کنم. خرج و مخارج زندگی بالا رفته است؛ باوجوداین حقوق منِ نانوا نباید افزایش پیدا کند؟ این نانوا به مشتریانش نان با کنجد را هم تحمیل میکند. اگرچه نانوایی دولتیپز است و باید نان بربری را با قیمت 800 تومان عرضه کند؛ اما نان بدون کنجد را هزار و نان دارای کنجد را هزارو 200 تومان میفروشد. مشتریان میگویند که نانوایی محمد نان بدون کنجد خیلی کم تولید میکند و همه نانهایش کنجددار است تا به مردم گرانتر بفروشد.
از محمد سؤال میکنم واقعا قیمت همین چند کنجد روی نان 200 تومان میشود؟ محمد پاسخ میدهد: «من ارزون حساب میکنم. هر کیلو کنجد را 15 هزار تومان میخرم. اگه درست وزن کنم، بابت همین کنجدها باید بیشتر هم پول بگیرم».
بیژن از ساکنان محله عباسآباد در گفتوگو با «شرق» تأکید میکند: نانواییهای آزادپز از نبود نظارت بر عملکردشان سوءاستفاده میکنند و نان بیکیفیت با قیمت بالا به مشتری تحویل میدهند. او میگوید: دو چهارراه پایینتر قیمت نان 700 تومان با محله ما اختلاف دارد و وقتی دلیل این اختلاف قیمت را سؤال میکنید، پاسخ میشنوید که نان در نانواییهای دولتی و آزادپز دو نرخ متفاوت دارد.
نان سنگک رنگوروپریده
نانواییهای سنگکی به طور خودجوش قیمتها را بالا بردهاند. یک مقام مسئول در حوزه نان که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری فارس درباره افزایش قیمت نان سنگکی میگوید: صادرنکردن مجوز افزایش قیمت نان مشکلات فراوانی را برای نانوایان به وجود آورده است؛ بهطوریکه نانوایان توان تأمین هزینههای تولید را ندارند. او ادامه میدهد: پس از مدتها تلاش برای اخذ مجوز افزایش قیمت نان بالاخره براساس یک تصمیم جمعی بین اتاق اصناف ایران، اتحادیه نانوایان سنگکی و مسئولان وزارت صنعت مقرر شد قیمت نان سنگکی به طور رسمی و بدون اعلام مصوبه از ۸۰۰ به هزار تومان افزایش یابد. حالا بدون آنکه دولت مصوب کرده باشد، در نانواییهای سنگکی دولتی، قیمت هر نان سنگک ساده هزار تومان است. البته این نانواییها هم از آپشن کنجد برای افزایش قیمت نان خود استفاده میکنند. یارقلی یکی از سنگکپزان سنتی که هنوز از کوره سنگی برای پخت نان خود استفاده میکند، به خبرنگار «شرق» میگوید: قیمت همین سنگهایی که مردم از نان جدا نمیکنند و هر روز با نان به خانههای خود میبرند، در یک ماه گذشته 20 درصد افزایش یافته است. مردمی که از نان رنگپریده یارقلی شاکی هستند و
به آن اعتراض میکنند، از سوی این نانوا جواب دریافت میکنند: «آرد تا جان دارد، سبوسش را جدا میکنند تا سبوس را گرانتر به دامداریها بفروشند. آرد بدون سبوس به دست من میرسد. همین نان بدون سبوسی را هم که میپزم، حاصل تجربه و توان خودم است».
لواش و تافتون نازکتر از قبل
نانوایان دولتیپز لواش و تافتون هم قیمت نان خود را افزایش دادهاند. یکی از نانواییهای تافتونپز هر دو نان تافتون را به قیمت هزار تومان به همراه یک نایلون به مشتری عرضه میکند. البته بدون دریافت نایلون هم قیمت نان تغییری نمیکند. نانوا در پاسخ به سؤال «شرق» درباره دلیل این گرانفروشی میگوید: پول خرد نداریم. دو تا نان به قیمت هزار تومان میفروشیم که مشکل پول خرد حل شود.
این در حالی است که براساس مصوبه دولت قیمت هر یک نان تافتون با وزن چانه ۲۸۷ گرم باید ۴۰۰ تومان باشد. نان لواش فروشیها هم از این قاعده کلی مستنثا نیستند. نانهای آنها نازکتر و خمیرتر شده است و مشتریانی که از کیفیت بد نان به ستوه آمدهاند، بر این باورند که هر بار فروشندگان از قیمت نان ناراضی هستند، کیفیت کارشان به شدت افت میکند و دود این رفتار به چشم مصرفکننده و مردم میرود.