خشک‌سالی در ۷۷ درصد ایران

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

سمانه نگاه- دکترای هواشناسی: 
نیما فریدمجتهدی- دکترای آب‌وهواشناسی: 

در فضای رسانه‌های رسمی و غیررسمی که پر از تیترهای هیجانی از ال‌نینو و جدیدا رودخانه اتمسفری شده‌اند، بد نیست نگاهی به شرایط سال آبی گذشته بیاندازیم؛ برای اینکه تنها چیزی که برای مردم این سامان و کشور مهم است، تراز مثبت بارش است؛ حال تأثیر این شرایط متأثر از ال‌نینو باشد یا رودخانه‌های اتمسفری خیالی. سال آبی گذشته، سال به‌نسبت خوبی از لحاظ بارشی بود؛ سالی‌ که علی‌رغم تمام مرارت‌هایی که بر کشور گذشت، شاهد یکی‌ از معدود سال‌های آبی بودیم که در مجموع، نقشه ایران در برخی مناطق سبز بود و خروجی میزان بارش کشور‌ عددی بالاتر از نرمال را نمایش می‌دهد. سال آبی گذشته در پهنه آبی ایران‌ 234 میلی‌متر باران بارید. این بارش منجر به قرارگیری کشور در شرایط نرمال (1 درصد) شد. این مسئله بعد از کاستی‌های مستمر تراز آب در کشور و شرایط بحرانی در بسیاری از مناطق کمک و کاهشی در این مسئله حداقل در برخی مناطق بود؛ هرچند استمرار شرایط خشکی در کشور همچنان ادامه داشته و دارد. شاید کمتر سالی در یک دهه اخیر بوده که رنگ‌های جدول بارش ایران به شکل سبز خودنمایی کند. 12 استان کشور در سال آبی گذشته شرایط بارشی بالاتر از نرمال را تجربه کرده‌اند. بیشترین افزایش بارش بالاتر از نرمال مربوط به استان هرمزگان به میزان 62 درصد است. اتفاق خوب دیگر در استان خراسان جنوبی افتاد؛ این استان نیز رتبه دوم را در افزایش بارش با عدد 48 درصد به خود اختصاص داد. نکته جالب و تأمل‌برانگیز جدول امسال، خشک‌سالی سراسر در استان‌های شمالی کشور، گیلان، مازندران و گلستان بوده‌ است. بیشترین کاهش بارش در ایران در سال آبی گذشته برای استان تهران است. استان تهران با کاهش 41درصدی رتبه اول را در کشور به خود اختصاص داده‌ است؛ این مسئله یکی دیگر از نکات قابل توجه در فهرست کشور است. با اینکه سال آبی ابتدا شرایط بسیار مناسب‌تری در استان‌ها داشت، با گذشت زمان و سیطره تابستان، شرایط در برخی از استان‌ها‌ تبدیل به شرایط ناهنجاری منفی شد.

وضعیت آب‌وهوایی ایران: جنوب مرطوب، شمال خشک

بارش‌های صورت‌گرفته و به‌ویژه شرایط نرمال بارشی کشور در بخش‌های مختلف، ازجمله 12 استان فراهم شد. هرچند اگر به جدول بارشی در انتهای بهار مراجعه می‌شد، تصویری که از شرایط بارشی ایران دیده می‌شد، تصویر کمتر‌دیده‌شده‌ای بود. استان‌های اردبیل، اصفهان، البرز، تهران، چهارمحال‌وبختیاری، خراسان رضوی، سمنان، سیستان‌وبلوچستان، فارس، قزوین، قم، کهگیلویه‌وبویراحمد، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران، مرکزی، همدان و در نهایت ‌یزد، در پایان سال آبی‌ شرایط منفی بارش را تجربه کرده‌اند. بیشترین کاهش بارش متأسفانه مربوط به استان تهران و پایتخت با عدد 41 درصد بود؛ استانی که تمرکز جمعیت، صنایع و اشتغال را شامل می‌شود. در میان استان‌های شمالی که جزء استان‌های کاهشی به شمار می‌روند، استان گیلان با 27 درصد، بیشترین کاهش و گلستان با کاهش مزری 8 درصد، کمترین کاهش را داشته‌ است. در مجموع استان‌های کاهشی هرچند عددها کاهشی است، ولی در مجموع، به ‌دلیل بارش‌های مناسب، میزان کاهش‌ها اندکی کاسته شده‌ است. به‌طوری ‌که کاهش بارش در استان سیستان‌وبلوچستان که بیشتر عددهای بالایی را نمایش می‌داد، کاهشی تا 12 درصد را نمایش می‌دهد. اما ترسالی تا انتهای سال آبی در شمال‌ غرب ایران باقی ماند. هرچند در گوشه آن در اردبیل، احتمالا به‌ دلیل تأثیری که از رژیم خزری دارد نیز شرایط کم‌آبی مشاهده می‌شود. سال آبی خوب به معنای واقعی کلمه را استان‌های جنوبی ایران تجربه کردند؛ خوزستان با 3 درصد، بوشهر با 5.23 درصد و هرمزگان با 5.62 درصد بیشترین افزایش بارش را نسبت به بلندمدت تجربه کردند.

جدول1: اطلاعات پهنه‌ای بارش استان‌ها و کشور از ابتدای سال آبی جاری تا تاریخ ۱۴۰۵/۰۶/۳۱

حوضه‌های آبریز کشور نیز در مجموع امسال در شرایط نرمال قرار گرفت. امسال حوضه آبریز دریاچه ارومیه با 20 درصد افزایش، بهترین شرایط خود را در چند سال اخیر تجربه کرده‌ است. بعد از ارومیه، حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان، با افزایش 12‌درصدی شرایط مطلوبی را تجربه کرد. حوضه‌های آبریز دریای خزر، فلات مرکزی، قره‌قوم و مرزی شرقی به ترتیب از کاهش 8، 19، 5.0 و 16درصدی برخوردار است.

شکل1: نمودار اختلاف درصد تأمین بارش سال آبی جاری نسبت به بلندمدت مشابه تا تاریخ ۱۴۰۵/۰۶/۳۱

درصد مناطق تحت تأثیر خشک‌سالی کشور در جدول شماره 2 به نمایش گذاشته شده است. در این جدول، میزان کل مساحت خشک‌سالی و مساحت مناطق درگیر خشک‌سالی بسیار شدید ارائه شده تا تصویری از وضعیت مناطق مختلف کشور در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. در مجموع 29.77 درصد کشور درگیر خشک‌سالی است. از این میزان، 30.16 درصد درگیر خشک‌سالی خفیف، 50.18 درصد درگیر خشک‌سالی متوسط، 32.22 خشک‌سالی شدید و 18.20 درصد خشک‌سالی بسیار شدید است. همان‌طور که مشاهده می‌شود، در استان‌های اصفهان، تهران، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، سمنان، سیستان‌وبلوچستان، گیلان، مرکزی و یزد‌ عدد مساحت درگیر خشک‌سالی بالای 95 درصد تا نزدیک صد درصد است. نکته قابل توجه در این اسامی، نام استان گیلان است. بیشترین مساحت خشک‌سالی بسیار شدید نیز مربوط به استان سیستان‌وبلوچستان‌ با عدد 63 درصد است.

شکل2: درصد مساحت خشک‌سالی و مساحت خشک‌سالی بسیار شدید استان‌های ایران در سال آبی گذشته تا تاریخ ۱۴۰۵/۰۶/۳۱