بولسونارو دور نخست را بالاتر از لولا به پایان رساند؛ سرنوشت انتخابات به دور دوم کشید
شگفتی در برزیل
فلاویو بولسونارو با عملکردی فراتر از نظرسنجی‌ها، دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل را اندکی بالاتر از لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور فعلی، به پایان رساند و رقابت را به دور دوم کشاند؛ نتیجه‌ای که نارضایتی از هزینه زندگی، ناامنی و فساد را به مهم‌ترین متغیرهای نبرد ۲۵ اکتبر تبدیل کرده است.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
شرق: فلاویو بولسونارو با عملکردی فراتر از نظرسنجی‌ها، دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل را اندکی بالاتر از لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور فعلی، به پایان رساند و رقابت را به دور دوم کشاند؛ نتیجه‌ای که نارضایتی از هزینه زندگی، ناامنی و فساد را به مهم‌ترین متغیرهای نبرد ۲۵ اکتبر تبدیل کرده است. با شمارش تقریبا کامل آرا، فلاویو بولسونارو، سناتور محافظه‌کار، حدود ۴۷ درصد آرای معتبر را به دست آورد و لولا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای برزیل، با حدود ۴۵ درصد در جایگاه دوم قرار گرفت. هیچ‌کدام از مرز ۵۰ درصد عبور نکردند و بنابراین تکلیف ریاست‌جمهوری در دور دوم انتخابات در ۲۵ اکتبر مشخص خواهد شد. رویترز نتیجه را عملکردی فراتر از انتظار برای بولسونارو توصیف کرده است؛ نظرسنجی‌های خصوصی پیش از رأی‌گیری عموما لولا را حدود سه واحد درصد جلوتر نشان می‌دادند. این نتیجه از همان ابتدا توازن روانی رقابت را تغییر داد. بولسونارو پس از اعلام نتایج گفت «برزیل تغییر می‌خواهد» و از پایان دوران حزب کارگران سخن گفت. لولا نیز اذعان کرد انتظار داشته در همان دور نخست پیروز شود و اعلام کرد از روز بعد «کارزار تازه‌ای» را آغاز خواهد کرد. فلاویو ۴۵ساله اکنون وارث اصلی جنبش سیاسی پدرش شده است. ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین، به دلیل پرونده تلاش برای کودتا پس از شکست انتخاباتی سال ۲۰۲۲، به ۲۷ سال و سه ماه زندان محکوم و حقوق سیاسی‌اش تعلیق شده است. غیبت او از رقابت، پسرش را به حامل نام و شبکه سیاسی بولسونارو در انتخابات تبدیل کرده است.
هزینه زندگی و امنیت
برتری غیرمنتظره بولسونارو فقط حاصل محبوبیت نام خانوادگی او نیست؛ هزینه زندگی، بدهی خانوارها، جرم و گسترش فعالیت باندهای تبهکار از مهم‌ترین نگرانی‌های رأی‌دهندگان بوده‌اند و کارزار او تلاش کرده همین نارضایتی‌ها را به رأی علیه دولت تبدیل کند. دولت لولا در شاخص‌هایی مانند بیکاری و نابرابری بهبودهایی داشته، اما این ارقام نتوانسته‌اند فشار روزمره قیمت‌ها را از ذهن بخش مهمی از رأی‌دهندگان کنار بزنند. در هفته‌های پایانی، لولا علاوه بر گسترش برنامه‌های رفاهی، پیشنهادهای تازه‌ای برای کاهش بدهی خانوارها مطرح کرد و به سمت ممنوع‌کردن قمار آنلاین رفت. بولسونارو در مقابل، بر هزینه زندگی، نظم مالی و برخورد سخت‌تر با جرم و ناامنی متمرکز شد. شرایط مالی دولت نیز به یکی از نقاط آسیب‌پذیر لولا تبدیل شده است. بدهی عمومی برزیل از ۸۲ درصد تولید ناخالص داخلی عبور و افزایش مخارج، نگرانی درباره وضعیت بودجه را بیشتر کرده است. دولت هم‌زمان پیش‌بینی رشد اقتصادی را برای امسال به دو درصد و برای سال آینده به ۲.۳ درصد کاهش داده است. رئیس‌جمهوری که در دور دوم پیروز شود، فارغ از گرایش سیاسی، با فشار برای ایجاد توازن میان حمایت اجتماعی، رشد اقتصادی و مهار بدهی روبه‌رو خواهد بود. واکنش بازار نیز نشان‌دهنده اهمیت همین تفاوت اقتصادی میان دو نامزد است. عملکرد بهتر از انتظار بولسونارو که مواضع اقتصادی او برای بخش‌هایی از بازار و کسب‌وکار مساعدتر تلقی می‌شود، انتظار برای تقویت بازار سهام و رئال برزیل را افزایش داده است. این واکنش به‌خودی‌خود نتیجه دور دوم را پیش‌بینی نمی‌کند، اما نشان می‌دهد انتخابات فقط نبردی سیاسی و فرهنگی نیست؛ مسیر مالی و اقتصادی دولت آینده نیز در مرکز توجه قرار دارد.
رأی اعتراضی
یکی از کلیدهای فهم نتیجه دور نخست، «رأی اعتراضی» است. بولسونارو پیش از انتخابات گفته بود روی رأی کسانی حساب می‌کند که شاید نامزد دیگری را ترجیح دهند، اما مهم‌ترین هدفشان جلوگیری از ادامه دولت لولاست. برخی از رأی‌دهندگان نیز به رویترز گفته‌اند با وجود اینکه بولسونارو گزینه نخست آنها نبوده، برای کنار‌زدن حزب کارگران به او رأی داده‌اند. همین موضوع برای دور دوم دو پیام متفاوت دارد. رافائل فاوتی، تحلیلگر سیاسی، معتقد است آرای اعتراضی می‌تواند موقعیت فعلی بولسونارو را توضیح دهد، اما هم‌زمان ممکن است سقف رشد او را محدود کند؛ زیرا بخشی از آرایی که معمولا یک نامزد در فاصله دو دور از نامزدهای حذف‌شده جذب می‌کند، از همین حالا به سبد او منتقل شده است. لولا در مقابل باید بخشی از رأی‌دهندگانی را که از دولت ناراضی‌اند ولی الزاما خود را در اردوگاه بولسونارو نمی‌بینند، دوباره متقاعد کند. کارزار او اکنون بیش از پیش ناچار است از دفاع کلی از کارنامه دولت عبور کند و به نگرانی‌های ملموس درباره قیمت‌ها، امنیت و فساد پاسخ دهد.
ترامپ و مسئله حاکمیت برزیل
روابط با آمریکا نیز از موضوع فرعی سیاست خارجی به یکی از خطوط اصلی انتخابات تبدیل شده است. بولسونارو نزدیکی سیاسی خود به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را مزیتی برای ترمیم مناسبات واشینگتن و برازیلیا معرفی کرده و بر روابط نزدیک‌تر اقتصادی و سیاسی با آمریکا تأکید دارد. لولا در سوی مقابل، فشارهای دولت ترامپ بر برزیل را به مسئله حاکمیت ملی گره زده است. تعرفه‌های آمریکا علیه صادرات برزیل، اختلاف‌های واشینگتن با برخی مقام‌های قضائی این کشور و نگرانی از مداخله خارجی، فضای کارزار را سنگین‌تر کرده‌اند. ترامپ به‌طور رسمی از هیچ نامزدی حمایت نکرده، اما فلاویو بولسونارو را در کاخ سفید پذیرفته و از او تمجید کرده است. آمریکا نیز ادعاهای مربوط به مداخله در انتخابات برزیل را رد کرده است. نگرانی درباره نفوذ خارجی در کنار پرونده‌های فساد عملا بخش مهمی از مناظره سیاست‌گذاری را به حاشیه برد. هر دو نامزد اصلی نیز از حضور در مناظره‌های بزرگ تلویزیونی خودداری کردند و در نتیجه کارزار بیش از آنکه بر برنامه‌های تفصیلی اقتصادی و اجتماعی متمرکز شود، زیر سایه اتهام‌ها و تقابل سیاسی قرار گرفت. پرونده بانک ورشکسته «بانکومستر» نیز بر فضای انتخابات سایه انداخته است. مدیر سابق بانک به اتهام مشارکت در یک طرح کلاهبرداری چند میلیارد دلاری بازداشت شده؛ اتهامی که او رد می‌کند. تحقیقات پلیس فدرال ارتباط او با چند چهره سیاسی را بررسی کرده و فلاویو بولسونارو نیز در ارتباط با ظن پول‌شویی مورد تحقیق قرار گرفته است. بولسونارو هرگونه تخلف را رد کرده است.
بزرگ‌ترین آزمون موج راست
نتیجه برزیل فقط در داخل این کشور معنا ندارد. طی چند سال اخیر مجموعه‌ای از انتخابات در آمریکای لاتین به پیروزی احزاب و نامزدهای راست یا میانه‌‌راست انجامیده است. خاویر میلی در آرژانتین با وعده کاهش شدید هزینه‌های دولت و اصلاحات بازارمحور به قدرت رسید، خوزه آنتونیو کاست در شیلی با کارزاری متمرکز بر جرم و مهاجرت پیروز شد و دانیل نوبوآ در اکوادور با تأکید بر مبارزه با باندهای مواد مخدر دوباره انتخاب شد. تغییرات مشابهی نیز در چند کشور دیگر منطقه رخ داده است. برزیل به دلیل جمعیت، اندازه اقتصاد و وزن دیپلماتیک خود بسیار بزرگ‌تر از آن است که این روند بدون نتیجه انتخاباتش ارزیابی شود. پیروزی لولا یکی از مهم‌ترین دولت‌های چپ منطقه را حفظ خواهد کرد؛ پیروزی بولسونارو، در مقابل، بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین را به مجموعه دولت‌های محافظه‌کار و نزدیک‌تر به دولت ترامپ اضافه می‌کند.
دور دوم؛ تغییر یا تداوم
دور نخست یک واقعیت مهم را روشن کرد: انتخابات دیگر رقابتی نیست که لولا با مزیت طبیعی مقام ریاست‌جمهوری وارد مرحله نهایی آن شود. بولسونارو توانسته هم پایگاه محافظه‌کار پدرش و هم بخشی از رأی اعتراضی علیه دولت را بسیج کند و حتی از پیش‌بینی نظرسنجی‌ها جلوتر برود.
اما دور دوم قواعد متفاوتی دارد. بولسونارو باید نشان دهد آرای دور نخست سقف حمایت او نبوده و می‌تواند رأی‌دهندگان نامزدهای حذف‌شده را نیز جذب کند. لولا نیز باید ثابت کند نارضایتی از هزینه زندگی و ناامنی هنوز به تصمیم قطعی برای کنار‌گذاشتن او تبدیل نشده است. بنابراین نبرد ۲۵ اکتبر بیش از تقابل دو چهره یا دو خانواده سیاسی خواهد بود. رأی‌دهندگان باید میان تداوم دولت لولا با سیاست‌های اجتماعی گسترده‌تر و تأکید بر استقلال از فشار واشینگتن و بازگشت جریان بولسونارو با تأکید بیشتر بر امنیت، انضباط مالی و نزدیکی به آمریکا انتخاب کنند. نتیجه دور نخست نشان داد هیچ‌کدام نمی‌تواند پیروزی را بدیهی بداند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
