هشدار سیل از بالادست تهران

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هشدار داد: ۱۱ حوضه آبریز شمال تهران می‌توانند در بارش‌های شدید به کانون سیلاب ناگهانی تبدیل شوند.

همزمان با آغاز پاییز و مطرح شدن احتمال بارش‌های شدید، علی بیت‌اللهی نسبت به خطر سیلاب در روددره‌های مشرف به تهران هشدار داده و می‌گوید ساخت‌وساز و گم‌شدن مسیر برخی آبراهه‌ها در بافت شهری، می‌تواند خطر را در نقاطی از غرب، شمال و مرکز تهران افزایش دهد.

تهران در دامنه جنوبی البرز ساخته شده و روددره‌هایی که از ارتفاعات شمالی به سمت شهر سرازیر می‌شوند، بخشی از ساختار طبیعی آن هستند؛ مسیرهایی که در روزهای عادی ممکن است کمتر دیده شوند اما در زمان بارش‌های شدید می‌توانند حجم زیادی از رواناب را در مدت کوتاهی به داخل شهر منتقل کنند.

 علی بیت‌اللهی با اشاره به احتمال وقوع بارش‌های شدید در فصل پیش رو، نسبت به آمادگی تهران برای سیلاب‌های ناگهانی هشدار داده و تأکید کرده است که ویژگی‌های طبیعی ارتفاعات شمال شهر در کنار توسعه کالبدی تهران، خطر سیل را به یکی از مخاطرات جدی پایتخت تبدیل کرده است.

او با مرور سابقه سیلاب‌های تهران نوشته است که در سیل سال ۱۳۳۳ محدوده فرحزاد با تخریب گسترده روبه‌رو شد و براساس برخی برآوردها حدود دو هزار نفر جان باختند. یک سال بعد نیز محدوده کن درگیر سیل شد و بنا بر برخی اسناد بیش از ۴۰۰ هکتار زمین کشاورزی و باغ آسیب دید. سیل سال ۱۳۶۶ در تجریش، گلابدره و دربند یکی دیگر از رخدادهای بزرگ ثبت‌شده در تهران است که به گفته بیت‌اللهی حدود ۳۰۰ کشته برجای گذاشت. پس از آن نیز در سال‌های ۱۳۷۴، ۱۳۸۹ و ۱۳۹۱ سیلاب و آب‌گرفتگی در بخش‌هایی از پایتخت گزارش شده است.

۱۱ حوضه بالای سر تهران

براساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی بیت‌اللهی، ۱۱ حوضه آبریز از شمال‌غرب تا شمال‌شرق مشرف به تهران قرار دارند. وسعت این حوضه‌ها از حدود هفت تا ۲۲۰ کیلومتر مربع متغیر است. وردیج با ۵۷ کیلومتر مربع، کن با ۲۲۰ کیلومتر مربع، گلوتنکه با ۱۷ کیلومتر مربع، فرحزاد با ۳۰ کیلومتر مربع، درکه با ۳۶ کیلومتر مربع، ولنجک با ۹ کیلومتر مربع، دربند و گلابدره با ۳۹ کیلومتر مربع، حصارک با ۱۱ کیلومتر مربع، جمشیدیه با ۹ کیلومتر مربع، دارآباد و تنگه یورد با ۲۹ کیلومتر مربع و سوهانک با هفت کیلومتر مربع مهم‌ترین حوضه‌های آبریز ارتفاعات شمالی تهران هستند.

بیت‌اللهی برای نشان دادن ابعاد خطر، این حوضه‌ها را با حوضه سیلاب پنجم فروردین ۱۳۹۸ شیراز مقایسه کرده است؛ سیلی که در محدوده دروازه قرآن ۲۱ کشته برجای گذاشت. وسعت حوضه آبریز آن سیلاب حدود ۲۳ کیلومتر مربع بود؛ در حالی که به گفته او مساحت شش حوضه مشرف به شمال تهران از حوضه سیل شیراز بیشتر است.

از وردیج تا فرودگاه مهرآباد

در غرب تهران، حوضه وردیج یکی از مسیرهای مهم ورود رواناب از ارتفاعات به محدوده شهری است. در امتداد این مسیر پل‌ها و دوربرگردان‌های بزرگراه خرازی، بلوار سراوان، پل دانش، مسیر متروی تهران ـ کرج، بزرگراه تهران ـ کرج، بزرگراه لشکری و جاده قدیم کرج قرار گرفته‌اند. بیت‌اللهی تقاطع آبراهه وردیج با بزرگراه فتح را از نقاط حساس این مسیر معرفی کرده است.

در حوضه کن نیز رود کن از غرب تهران عبور می‌کند و مسیر آن در ادامه تا محدوده دریاچه نمک قم امتداد دارد. براساس این بررسی، بخش غربی باند فرودگاه مهرآباد و تأسیسات واقع در حاشیه غربی فرودگاه از مهم‌ترین عناصر شهری قرارگرفته در مسیر این حوضه هستند.

فرحزاد؛ مسیر سیلاب تا صادقیه

روددره فرحزاد پس از عبور از محدوده‌های شمالی وارد بافت متراکم تهران می‌شود و مسیر آن از محدوده بوستان نهج‌البلاغه به سمت بخش‌های جنوبی ادامه پیدا می‌کند. بیت‌اللهی نوشته است که مسیر سیلاب در ادامه به شمال فلکه صادقیه، خیابان سازمان آب و محدوده تقاطع با بزرگراه اشرفی اصفهانی می‌رسد اما به دلیل تراکم ساخت‌وساز و مستحدثات شهری، ادامه طبیعی مسیر آبراهه در نقشه به‌روشنی قابل تشخیص نیست. از نظر او محدوده صادقیه و اطراف آن یکی از مهم‌ترین نقاط در معرض اثر سیلاب این حوضه است.

بازار گیشا روی مسیر یک روددره

حوضه درکه با وسعت ۳۶ کیلومتر مربع یکی دیگر از حوضه‌های دارای ظرفیت بالای تولید رواناب در شمال تهران است. مسیر این روددره پس از عبور از غرب بزرگراه چمران با تغییر جهت وارد محدوده کوی نصر می‌شود. به گفته بیت‌اللهی در بخشی از این مسیر بازارچه‌ای در گیشا ساخته شده و همین محدوده را به یکی از نقاط نیازمند توجه در ارزیابی خطر سیلاب تبدیل کرده است.

وضعیت در حوضه‌های دربند ـ گلابدره و دارآباد پیچیده‌تر است. توسعه شهری و ساخت‌وساز باعث شده ردگیری مسیر طبیعی آبراهه‌ها در بخش‌هایی از شهر دشوار شود. بزرگراه امام علی در امتداد بخشی از مسیر آبراهه دارآباد قرار دارد و در حوضه دربند ـ گلابدره نیز مسیر آب در بخش‌هایی مستقیماً به بافت ساخته‌شده شهر می‌رسد و ادامه آن در میان مستحدثات شهری محو می‌شود.

هشدار قبل از رسیدن سیلاب

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی برای کاهش خطر سیل تهران دو اقدام را در اولویت قرار داده است؛ نخست آموزش عمومی درباره رفتار صحیح در زمان سیلاب و دوم راه‌اندازی سامانه‌های هشدار میدانی در حوضه‌های آبریز شمال تهران. این سامانه‌ها می‌توانند با اندازه‌گیری شدت بارش و حجم رواناب در بالادست، پیش از رسیدن جریان سیلاب به نقاط پرجمعیت شهری هشدار صادر کنند.

مسئله تهران فقط احتمال یک بارش شدید نیست؛ بخش مهم خطر به مسیری بازمی‌گردد که آب باید پس از بارندگی طی کند. در شهری که برخی روددره‌ها زیر خیابان، بزرگراه، بازار و ساخت‌وسازهای متراکم ناپدید شده‌اند، شناخت دوباره مسیر آب می‌تواند بخشی از برنامه پیشگیری از سیل باشد.