امسال ۱۶۳ میلیون کتاب درسی توزیع میشود / تغییرات کتاب درسی در مقاطع مختلف تحصیلی
معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ثبت سفارش بیش از ۱۲ میلیون دانشآموز، گفت: ۱۶۳ میلیون جلد کتاب درسی توزیع میشود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ثبت سفارش بیش از ۱۲ میلیون دانشآموز، گفت: ۱۶۳ میلیون جلد کتاب درسی توزیع میشود.
حجت الاسلام والمسلمین علی لطیفی درباره توزیع کتب درسی اظهار کرد: فرآیند ثبت سفارش کتابها بهصورت سامانهای انجام میشود و بر اساس آخرین آمار، از مجموع حدود ۱۶ میلیون و چند صد هزار دانشآموز کشور، بیش از ۱۲ میلیون و ۴۸۱ هزار دانشآموز ثبت سفارش کتاب درسی خود را انجام دادهاند.
وی افزود: دانشآموزان ابتدا باید ثبتنام مدرسه خود را قطعی کنند و پس از مشخص شدن مدرسه و تکمیل ثبتنام در سامانه دانشآموزی «سیدا»، ثبت سفارش کتاب درسی و واریز وجه را انجام دهند. پس از آن، کتابها از طریق شبکه گسترده توزیع، از شرکتهای چاپ و نشر کتابهای درسی تا سطح مدارس، در اختیار دانشآموزان قرار میگیرد و پیشبینی میشود تا هفته نخست مهرماه، ثبتنام، ثبت سفارش و توزیع کتاب برای حدود ۹۷ تا ۹۸ درصد دانشآموزان انجام شود.
لطیفی درباره تأخیر در دریافت کتب درسی گفت: بخشی از این تأخیرهایی که هر سال در دریافت کتاب درسی ایجاد میشود، به تأخیر در ثبتنام دانشآموزان و قطعی نشدن ثبتنام آنها در مدرسه بازمیگردد. در برخی موارد حتی تا هفتههای دوم و سوم مهرماه، ثبتنام دانشآموز در مدرسه یا سامانه بهصورت قطعی انجام نشده است و همین موضوع فرآیند ثبت سفارش کتاب را نیز با تأخیر مواجه میکند.
معاون وزیر آموزش و پرورش اضافه کرد: در میانپایهها نیز بیش از ۹۰ درصد دانشآموزان تاکنون سفارش کتابهای درسی خود را ثبت کردهاند و مدرسه محل تحصیل آنها مشخص شده است. پایههای ورودی شامل اول ابتدایی، هفتم دوره اول متوسطه و دهم دوره دوم متوسطه همچنین برخی پایههای جدید مقاطع تحصیلی هستند که فرآیند ثبتنام و ثبت سفارش آنها نیز در حال تکمیل است.
به گفته وی، از مجموع حدود ۱۶۳ میلیون جلد کتاب درسی که برای امسال پیشبینی شده است، سفارش چاپ حدود ۱۵۵ میلیون جلد ثبت شده و تاکنون نزدیک به ۱۲۱ میلیون جلد کتاب در سراسر کشور توزیع شده است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: در حال حاضر کمبود قابل توجهی در کتابهای درسی وجود ندارد و با وجود مشکلاتی که در زمینه تأمین کاغذ و چاپ کتابها ایجاد شد، بخش عمده این مشکلات برطرف شده است. حتی در جریان جنگ و در پی موشکباران، برخی شرکتهای چاپ کتابهای درسی آسیبهای جزئی دیدند و بخشی از کاغذ مورد نیاز نیز به دلیل مشکلات واردات تأمین نشد همچنین برخی منابع تأمین داخلی نتوانستند بهطور کامل به تعهدات خود عمل کنند و در مقطعی کمبود کاغذ وجود داشت، اما این کمبودها تاکنون جبران شده است.
لطیفی درباره قیمت کتابهای درسی افزود: با توجه به تعداد صفحات، حجم و نوع چاپ قیمت کتابها متفاوت است اما بهطور کلی قیمت فعلی کتابهای درسی حدود یکسوم قیمت واقعی آنها در بازار برآورد میشود. بخش عمده هزینه کاغذ مورد استفاده در کتابهای درسی از سوی دولت و در قالب یارانه تأمین میشود؛ به همین دلیل، قیمت کتابهای درسی در مقایسه با کتابهای مشابه در بازار پایینتر است؛ برای نمونه ممکن است یک کتاب درسی رنگی با حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ صفحه، ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان قیمت داشته باشد، در حالی که کتاب مشابه در بازار با قیمتهایی چند برابر این رقم عرضه میشود.
معاون وزیر آموزش و پرورش درباره تغییرات کتاب درسی در مقاطع مختلف تحصیلی، اظهار کرد: اجرای تغییرات برنامه درسی در دوره ابتدایی بهصورت تدریجی در راستای زیست بوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی در حال انجام است.
وی یادآور شد: سال گذشته برنامه درسی پایه اول ابتدایی تغییر کرد و بهصورت آزمایشی در هشت مدرسه به اجرا درآمد. امسال نیز دو اتفاق در این زمینه دنبال میشود؛ نخست اینکه برنامه جدید پایه دوم ابتدایی در همان هشت مدرسه اجرا خواهد شد و دوم اینکه برنامه جدید پایه اول ابتدایی که سال گذشته بهصورت آزمایشی اجرا شد، امسال در ۲۰۰ مدرسه منتخب از سراسر کشور به اجرا درمیآید.
لطیفی توضیح داد: این مدارس از همه استانهای کشور انتخاب شدهاند و قرار است در هر استان، دو منطقه و در هر منطقه نیز دو مدرسه در این طرح حضور داشته باشند تا اجرای برنامه بهصورت تدریجی انجام شود. این روند در سالهای بعد نیز ادامه خواهد داشت و تغییر برنامههای درسی پایههای سوم، چهارم، پنجم و ششم ابتدایی بهصورت متوالی دنبال میشود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش افزود: دلیل اجرای مرحلهای این طرح، پیوستگی محتوای آموزشی در دوره ابتدایی است؛ بهگونهای که نمیتوان برنامه یک پایه را بهطور کامل تغییر داد، اما کتاب پایه بعدی را بر اساس برنامه قبلی ارائه کرد. بر همین اساس، تغییرات پایههای مختلف ابتدایی سال به سال انجام خواهد شد.
وی با اشاره به ارزیابی تغییرات کتب درسی برای پایه اول، گفت: در این زمینه پژوهشی در سطح کشور انجام شد و در هر استان، ۱۰ معلم دوره ابتدایی کتابهای جدید را بررسی و دیدگاههای خود را ارائه کردند و بر اساس نتایج این بررسیها، کلیت تولیدات جدید با استقبال مناسبی از سوی معلمان، والدین و دانشآموزان مواجه شد. بهویژه دانشآموزان از جذابیت کتابها و تغییرات انجامشده در تصویرگری و طراحی آنها استقبال کردند؛ البته مانند هر کار تولیدی، برخی نواقص نیز در اجرای اولیه وجود داشت که یکی از اهداف اجرای آزمایشی محدود، شناسایی همین موارد و اصلاح آنها پیش از اجرای گستردهتر بود.
لطیفی ادامه داد: همزمان، تغییراتی در طراحی و تصویرگری برخی کتابهای درسی نیز انجام شده است. این تغییرات عمدتاً ناظر بر ارتقای جنبههای هنری، زیباییشناختی و جذابیت بصری کتابها بوده و لزوماً به معنای تغییر محتوای آموزشی آنها نیست همچنین در دوره متوسطه اول نیز تنظیم برنامه درسی در حال انجام است و در صورت آماده شدن برنامه، پیشبینی میشود از سال آینده فرآیند تغییر برنامه پایه هفتم آغاز شود.
بازنگری در کتب درسی فنی و حرفهای بر اساس نیازهای بازار کار
معاون وزیر آموزش و پرورش درباره تغییرات کتب درسی در حوزه آموزشهای فنی و حرفهای، گفت: با توجه به تحولات بازار کار و فناوری، تغییراتی در برنامههای درسی در حال انجام است. طی دو سال گذشته مطالعات و پژوهشهایی درباره تحولات بازار کار و مسائل مرتبط با آموزشهای فنی و حرفهای انجام شد و بر اساس نتایج این مطالعات، ضرورت بازنگری در برنامههای درسی این حوزه مورد توجه قرار گرفت.
لطیفی افزود: سال گذشته کتابهای پایه دهم و ساختار کلی برنامههای درسی رشتههای فنی و حرفهای تغییر کرد و امسال نیز تغییر کتابهای پایه یازدهم در دستور کار قرار دارد. سال گذشته ۶۸ عنوان کتاب فنی و حرفهای بهطور اساسی تغییر کرد یا از نو تألیف شد و امسال نیز حدود ۷۱ عنوان کتاب در این حوزه با تغییرات اساسی یا تألیف جدید مواجه خواهد شد.
وی اضافه کرد: در حوزه رشتههای جدید آموزشهای فنی و حرفهای نیز تولید محتوا متناسب با تغییر ساختار رشتهها انجام میشود. هر زمان رشتههای جدید یا ساختار رشتهها تغییر کند، متناسب با آن، کتابهای درسی نیز طراحی و آماده میشوند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: اکنون ۵۰ رشته در شاخه کاردانش، ۱۳ رشته در شاخه فنی و حرفهای و ۲۹ رشته مشترک میان فنی و حرفهای و کاردانش وجود دارد. برای تمامی این رشتهها، کتابهای پایه دهم در سال گذشته آماده شده و کتابهای پایه یازدهم امسال و کتابهای پایه دوازدهم در سال آینده آماده و ارائه خواهد شد.
آموزش هوش مصنوعی در مدارس فراتر از کتابهای درسی دنبال میشود
معاون وزیر آموزش و پرورش درباره دسترسی دانش آموزان به فناوریهای نوین و هوش مصنوعی گفت: توجه به نیازهای دانشآموزان، والدین و معلمان در حوزه فناوریهای نوین و هوش مصنوعی طی دو تا سه سال گذشته در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به تنوع روزافزون فناوریها، موضوع هوش مصنوعی نیز بهعنوان بخشی از آموزش در عصر دیجیتال مورد توجه قرار گرفته، اما این موضوع صرفاً به آموزش هوش مصنوعی محدود نمیشود و در چارچوب گستردهتری تحت عنوان «شایستگیهای دیجیتال» دنبال میشود.
لطیفی افزود: شایستگی دیجیتال مجموعهای از آمادگیها و توانمندیهایی است که دانشآموز برای زندگی در دنیای جدید به آن نیاز دارد؛ از جمله اینکه چه دانش و مهارتهایی باید داشته باشد و چگونه بتواند با ابزارهای فناورانه جدید کار کند؛ بنابراین، هوش مصنوعی تنها یکی از اجزای این حوزه به شمار میرود.
وی اضافه کرد: در همین چارچوب، سال گذشته کتابی با موضوع هوش مصنوعی تدوین و ارائه شد و امسال نیز اصلاحات لازم در آن انجام شده است. این کتاب بهصورت اختیاری ارائه میشود و رشتههای کاردانش که تمایل داشته باشند میتوانند آن را انتخاب کنند. هدف از تدوین این کتاب، آموزش مهمترین مهارتها و ایجاد شناخت پایه دانشآموزان نسبت به هوش مصنوعی است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: همچنین در کتاب «کار و فناوری» پایه ششم و پایه هشتم، یک فصل مستقل به آموزش هوش مصنوعی اختصاص یافته است تا دانشآموزان با مفاهیم و مهارتهای اولیه این فناوری آشنا شوند.
لطیفی ادامه داد: در مجموعه کتابهای درسی، موضوع سواد رسانهای نیز مورد توجه قرار گرفته و امسال در کتاب سواد رسانهای، یک درس مستقل درباره هوش مصنوعی و چالشها و اختلالهایی که ممکن است در تعامل با رسانههای مجازی و ابزارهای هوش مصنوعی ایجاد شود، پیشبینی شده است.
وی افزود: علاوه بر این، تلاش شده است موضوع هوش مصنوعی به شکل تلفیقی در درسهای مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد؛ به این معنا که در هر درس، متناسب با موضوع و حوزه تخصصی آن، کاربردهای هوش مصنوعی و تأثیر این فناوری بر فعالیتهای مرتبط با آن حوزه معرفی شود. برای نمونه، در حوزه زمینشناسی، بخشهایی درباره کاربردهای هوش مصنوعی در فعالیتها و مهارتهای مورد استفاده زمینشناسان به محتوای آموزشی اضافه شده است.
برنامه درسی جامع «شایستگیهای دیجیتال» تدوین میشود
معاون وزیر آموزش و پرورش گفت: تدوین برنامه درسی جامع «شایستگیهای دیجیتال» نیز در دستور کار سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی قرار دارد و پس از تکمیل آن، نقشه جامعی برای مشخص شدن تغییرات مورد نیاز در کتابهای درسی ارائه خواهد شد تا دانشآموزان برای زندگی و فعالیت در دنیای جدید آمادگی بیشتری پیدا کنند.
وی تصریح کرد: در موضوع هوش مصنوعی، آموزش معلمان از اهمیت ویژهای برخوردار است و موضوع صرفاً به کتابهای درسی محدود نمیشود. حتی کتاب نمیتواند نقطه آغاز این تحول باشد و معلم نقش اساسی در این زمینه دارد.در همین راستا، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی طی سالهای اخیر دورههایی را برای معلمان برگزار کرده و بخشهای مختلف وزارت آموزش و پرورش نیز در این زمینه فعالیتهایی را دنبال کردهاند.
لطیفی اظهار کرد: یکی از اقدامات انجامشده، تولید یک بسته آموزشی با عنوان «کلاس شوقانگیز» در سال گذشته بود که با توجه به درخواست و دستور رئیسجمهور و با محوریت تحول در کلاس درس و استفاده از فناوریها و ابزارهای نوین آموزشی تهیه شد. یکی از سه محور اصلی این بسته، آموزش معلمان بود و این بسته بهصورت دوره آموزشی غیرحضوری در اختیار معلمان قرار گرفته و قابل استفاده است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: گاهی اوقات نگاه نمرهمحور بر فضای آموزشی حاکم است و همین موضوع باعث میشود تعلق خاطری که دانشآموز میتواند به کتاب داستان و کتابهای غیردرسی پیدا کند، در کتاب درسی کمتر شکل بگیرد. از سوی دیگر، زمانی که میخواهیم کتاب درسی را برای دانشآموزانی با فرهنگها، ذهنیتها و نگرشهای فکری مختلف تدوین کنیم، با محدودیتهایی مواجه هستیم.
لطیفی درباره اقدامات وزارت آموزش و پرورش برای دانشآموزان با نیازهای ویژه گفت: در حوزه آموزش دانشآموزان با نیازهای ویژه بخشی از کتابها توسط سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی و بخشی دیگر بر عهده سازمان آموزش و پرورش استثنایی است ومتناسب با نوع نیاز آنها، برنامههای آموزشی متفاوتی باید در نظر گرفته شود.
وی ادامه داد: برای نمونه، دانشآموزان دارای آسیب بینایی یا سایر نیازهای ویژه ممکن است به تغییراتی در شیوه ارائه محتوای آموزشی نیاز داشته باشند. در برخی موارد نیز کتابهای درسی با ویژگیهای متناسب با نیاز دانشآموز، از جمله با چاپ درشتتر، تهیه میشود. البته نیازهای این گروه از دانشآموزان محدود به تغییر در کتابهای درسی نیست و بخشهای دیگری از برنامه آموزشی و فعالیتهای تربیتی را نیز شامل میشود.
معاون وزیر آموزش و پرورش اظهار کرد: در مورد دانشآموزان دارای اوتیسم نیز نیازهای آموزشی متفاوتی وجود دارد. برای این دانشآموزان، آموزش مهارتهای پایه زندگی، مهارتهای شغلی ساده و در برخی موارد آموزش رشتههای فنی و حرفهای که بتوانند از طریق آن مهارتی را فرا بگیرند، اهمیت دارد.
چارچوب برنامه درسی مدارس بینالملل تدوین میشود
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش درباره محتوای کتب درسی در مدارس ایرانی خارج از کشور و مدارس بینالملل در داخل کشور گفت: بر اساس اساسنامه جدید، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در زمینه مدارس بینالملل مسئولیت دارد و چارچوب برنامه درسی این مدارس را با مرکز امور بینالملل و مدارس خارج از کشور هماهنگ و تدوین میکند.
وی ادامه داد: در همین راستا، جدول برنامه درسی به تفکیک تمامی پایهها آماده شده و اخیرا برای مرکز ارسال شده است. بر اساس این چارچوب، برنامه درسی کلی مشخص میشود و سپس تعیین خواهد شد که مدارس در هر پایه و برای هر عنوان درسی، امکان استفاده از چه کتابهایی را دارند.
لطیفی افزود: پس از مشخص شدن این چارچوب، مرکز امور بینالملل باید متناسب با آن، کتابهای مورد استفاده در هر دوره تحصیلی و پایه را مشخص و برای مدارس ابلاغ کند. این موضوع هم مدارس ایرانی خارج از کشور و هم مدارس بینالملل داخل کشور را شامل میشود که تعداد آنها در حال حاضر حدود هشت تا ۹ مدرسه است.
وی خاطرنشان کرد: برخی از این کتابها احتمالاً توسط مرکز امور بینالملل و مدارس خارج از کشور تولید خواهد شد و بخشی دیگر نیز از میان کتابهای بینالمللی موجود و معتبر انتخاب و با اعمال تغییرات و بومیسازی متناسب با شرایط کشور مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
معاون وزیر آموزش و پرورش تصریح کرد: با وجود اینکه چارچوب اصلی برنامه درسی مدارس بینالملل، برنامه درسی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود؛ اما مدارس میتوانند در برخی عناوین درسی، با توجه به اقتضائات خاص خود، از کتابهای بینالمللی معتبر و استاندارد نیز استفاده کنند، مشروط بر اینکه الزامات مربوط به بومیسازی و چارچوبهای تعیینشده رعایت شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش با تشریح تغییرات انجامشده در کتابهای درسی پس از تحولات اخیر، گفت: برای بررسی این موضوع، پیشنهاد شده است کمیته مشترکی تشکیل شود تا اقدامات انجامشده را بررسی و درباره تغییرات مورد نیاز تصمیمگیری کند. واقعیت این است که در بیرون از مجموعه آموزش و پرورش، انتظاراتی وجود دارد که به محض وقوع یک اتفاق، تغییرات فوری در کتابهای درسی اعمال شود، اما اگر تغییرات بدون بررسی کارشناسی کافی و بدون طی شدن فرآیند لازم انجام شود، ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
وی افزود: بر همین اساس، معتقدیم تغییرات اینچنینی باید به اندازه کافی بررسی و کارشناسی شود تا تصمیمهای اتخاذشده پخته و قابل دفاع باشد. با این حال، برای سال تحصیلی جاری، برخی اقدامات فوری انجام شد.
لطیفی اظهار کرد: یکی از این اقدامات، اعمال تغییر در تعدادی از کتابهای درسی بود که هنوز وارد فرآیند چاپ سپاری نشده بودند و موضوع آنها با تحولات اخیر مرتبط بود. برای نمونه، در برخی کتابهای مطالعات اجتماعی، مطالبی درباره فرآیند انتخاب رهبری همچنین برخی دستاوردهای دوره رهبری قائد شهید امت اضافه شد همچنین تغییراتی نیز در یکی از کتابهای تاریخ اعمال شد.
معاون وزیر آموزش و پرورش اضافه کرد: پس از جنگ تحمیلی سوم، طرح دیگری نیز در کتابهای درسی اجرا شد که بر اساس آن، در پشت جلد حدود ۳۰ عنوان کتاب درسی که هنوز به چاپ نرسیده بودند، تصاویری با موضوعی واحد قرار گرفت. محور این طرح، «عزتمندی و اقتدار ایران» و «ایران عزیز» بود.
وی ادامه داد: در این طرح، جملاتی از رهبر شهید منتشر شد و هدف از این اقدام، تقویت حس هویت و افتخار ملی همچنین ایجاد و تقویت احساس اقتدار و عزت ملی بود؛ بنابراین، تغییراتی در پشت جلد کتابهای درسی امسال انجام شده و در حال انجام است اما این تغییرات محدود و در چارچوب فرآیندهای کارشناسی بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
