زمستان سخت صنایع

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: پیش از جنگ، کشور با ناترازی حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز مواجه بود که این عدد چیزی حدود یک‌سوم نیاز بازار داخلی را تشکیل می‌داد، حالا اما نزدیک به ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز کشور در جنگ آسیب دیده و زمستان پیش‌رو را برای صنایع کشور دشوارتر کرده است.

 جنگ و افزایش شکاف ناترازی

ایران مالک دومین ذخایر بزرگ گاز جهان است. براساس آمارهای اوپک از ذخایر گاز کشورها در جهان در سال ۲۰۲۲، سهم ذخایر گاز ایران در این سال به ۱۶ درصد رسید که بعد از روسیه در جایگاه دوم قرار گرفت. ایران با ۳۲ تریلیون مترمکعب ذخایر گاز طبیعی، ۱۶ درصد از کل ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد. بخش زیادی از ذخایر گازی ایران در میدان فراساحلی پارس‌ جنوبی در خلیج فارس متمرکز شده که با قطر مشترک است. مجموع تولید در سال ۲۰۲۰ به ۲۳۴ میلیارد مترمکعب یا میانگین روزانه ۶۴۵ میلیون مترمکعب رسید. با این حال سیاست‌گذاری‌های ناکارآمد حوزه انرژی سبب شده کشور پیش از جنگ گرفتار کسری گاز حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعبی باشد که چیزی حدود یک‌سوم نیاز گاز کشور است. حالا جنگ بر فشار ناترازی گاز دامن زده است و بنا بر گزارش وزارت نفت چیزی حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز در حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران از دست رفته و این موضوع شرایط کسری گاز را برای کشور دشوارتر کرده است. این مسئله سبب شده گازرسانی برای استان‌های شمالی کشور امسال دشوارتر شود؛ چراکه استان‌های شمالی در انتهای شبکه گازرسانی کشور قرار دارند.

در همین زمینه مهرداد لاهوتی، نماینده لاهیجان در مجلس، درباره احتمال قطع برق و گاز به‌ویژه در استان‌های شمالی کشور در فصل سرما و ضرورت برنامه‌ریزی دولت برای مدیریت این شرایط به ایلنا گفته است «ما در سال‌های گذشته هم در زمان اوج مصرف و قبل از جنگ با حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب کسری گاز مواجه بودیم و برای جبران این کسری، از جمله در مقاطعی از ترکمنستان گاز وارد می‌کردیم اما در حال حاضر واردات گاز از ترکمنستان انجام نمی‌شود». او در ادامه گفته است: «این کسری گاز را چگونه مدیریت می‌کردیم؟ معمولا در سرمای شدید برق و گاز واحدهای صنعتی را قطع می‌کردند و برای کسری‌ها گاهی وارد می‌کردند. اتفاقی که امروز رخ داده این است که در جریان جنگ هم حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تأمین گاز را از دست دادیم. بنابراین اگر کسری ۳۰۰ میلیون مترمکعبی در اوج مصرف را با این کاهش ۲۳۰ میلیون مترمکعبی در نظر بگیریم، مجموع فشار بر شبکه به حدود ۵۳۰ میلیون مترمکعب می‌رسد. البته وزارت نفت اعلام کرده است که امکان اضافه‌کردن حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز به مدار وجود دارد و تأکید داشتند این مقدار گاز تا فصل سرما وارد مدار خواهد شد. بنابراین امسال با اضافه‌شدن این میزان، بخشی از کمبود جبران خواهد شد و نسبت به وضعیت موجود، ۱۰۰ میلیون مترمکعب به ظرفیت تأمین اضافه می‌شود که این مقدار به ۴۲۰ میلیون مترمکعب خواهد رسید». او با اشاره به شرایط ویژه استان‌های شمالی در زمستان پیش‌رو درخواست داشته است که سفر به استان‌های شمالی محدود شود.

 خسارت بزرگ ناترازی

مسئله اما فقط تأمین گاز منازل و نیاز بخش خانگی نیست که حالا صنایع کشور از کسری گاز خسارات بزرگی متحمل شده‌اند و در واقع خسارت اصلی ناترازی گاز به تولید کشور و کوچک‌شدن کیک اقتصاد و کاهش رفاه عمومی است. براساس اعلام وزارت صنعت، معدن و تجارت و اتاق بازرگانی ایران، هر روز قطعی گاز صنایع بین مبلغی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار فرصت ازدست‌رفته برای کشور به‌همراه دارد. در نتیجه محاسبه عدم‌النفع این تعداد روز‌هایی که صنایع با محدودیت گاز مواجه بوده‌اند، حداقل ۱۱.۱ میلیارد دلار و حداکثر ۱۸.۵ میلیارد دلار برآورد شده است. براساس این گزارش‌ها صنعت پتروشیمی که در بخش صادرات کشور حضور فعالی دارد، روزانه عددی بین ۳۰ تا ۶۰ میلیون دلار به دلیل کمبود گاز متضرر شده‌اند و در سال ۱۴۰۳ بیش از ۲.۲ میلیارد دلار خسارت به این صنعت وارد کرده است. همچنین صنعت فولاد، یکی دیگر از صنایعی است که وابستگی بالایی به مصرف گاز دارد. قطعی گاز در این صنعت، روزانه حدود ۵۰ میلیون دلار خسارت به همراه دارد و کارخانه‌های سیمان و سایر صنایع معدنی نیز از جمله بخش‌های وابسته به گاز است. جایگزین‌کردن گاز با مازوت، افزون بر آلودگی بیشتر هوا، با افزایش هزینه‌های تولید، منجر به افزایش قیمت محصولات نهایی نیز شده است. هزینه‌های اضافی ناشی از جایگزینی سوخت در این صنایع، روزانه تا ۲۰۰ میلیارد تومان تخمین زده شده است. این ناترازی و قطعی گاز همچنین اثرات کلان اقتصادی از جمله ازدست‌رفتن فرصت‌های صادراتی، کاهش رشد اقتصادی، افزایش قیمت کالا‌های اساسی و افزایش هزینه‌های سوخت جایگزین را هم به دنبال دارد. ناترازی گاز صنایع در شرایطی است که برخی صنایع کشور ارزش‌افزوده بالایی از گاز مصرفی تولید می‌کنند. براساس گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران «در سال ۱۴۰۰، صنعت پتروشیمی با مصرف روزانه ۶۶ میلیون مترمکعب گاز، فقط ۹ درصد از گاز کشور را استفاده کرده است». گذشته از این، یک درصد کاهش در تأمین انرژی می‌تواند رشد اقتصادی را تا ۰.۵ درصد کاهش دهد.

 احتمال محدودیت گاز صنایع تا پایان سال

به‌تازگی رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، از احتمال قطعی گاز صنایع در فصل سرما خبر داده و به جماران گفته است: «قطعی گاز و برق بخش صنعتی تا پایان سال ادامه خواهد داشت». رضا علیزاده، رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس هم در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ به تابناک توضیح داده است: «موضوع کمبود انرژی، یکی از مشکلات جدی کشور است و امروز دیگر نمی‌توان آن را کتمان کرد. بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور در جریان بمباران آسیب دیده و از مدار خارج شده، بخشی نیز مربوط به افت راندمان نیروگاه‌هاست و از سوی دیگر، افزایش مصرف انرژی نیز سال‌به‌سال ادامه دارد. بنابراین مجموعه این عوامل باعث شده با کمبود انرژی مواجه باشیم».

او در ادامه گفته است: «برای واحدهای بزرگ صنعتی تکالیفی در نظر گرفته شده تا بخشی از نیاز انرژی خود را از طریق سرمایه‌گذاری در این حوزه تأمین کنند. واحدهای بزرگ صنعتی و فولادی نیز اقداماتی را در این زمینه انجام داده‌اند، اما با وجود این اقدامات، مشکل همچنان وجود دارد و در ماه‌های آینده نیز با مشکل قطعی گاز مواجه خواهیم بود. در جریان بمباران، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت گاز کشور را از دست داده بودیم. با تلاش مجموعه صنعت گاز، وزارت نفت و شرکت ملی گاز، بخش قابل توجهی از این ظرفیت دوباره به مدار بازگشته است». او در ادامه گفته است: «برای برخی واحدهایی که مصرف انرژی بسیار بالایی دارند، تکلیف شده است که انرژی مورد نیاز خود را از بورس انرژی تأمین کنند. البته این واحدها نسبت به قیمت‌ها اعتراض دارند و معتقدند هزینه انرژی در بورس بالاست. اینها راهکارهای متعددی برای مدیریت بهتر وضعیت موجود است، اما اگر بخواهیم مشکل ناترازی انرژی به‌صورت اساسی برطرف شود، راهکار این است که کمبود گاز مدیریت و جبران شود، واحدهای آسیب‌دیده به مدار بازگردند، نیروگاه‌هایی که راندمان آنها کاهش پیدا کرده بازسازی شوند و نیروگاه‌های جدید نیز احداث شود. از سوی دیگر، واحدهای تولیدی ما باید سیستم‌ها و تجهیزات خود را به‌روز کنند تا مصرف انرژی آنها متعادل‌تر شود. متأسفانه تجهیزات و ماشین‌آلات بسیاری از واحدهای تولیدی به‌روز نیست و به همین دلیل مصرف انرژی آنها نیز بالاست. این بخش نیز باید اصلاح شود».

 عارضه وابستگی تولید برق به گاز

ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. در حال حاضر نزدیک به یک‌سوم گاز کشور در نیروگاه‌های برق مصرف می‌شود. حجم غالب نیروگاه‌های برق کشور با سوخت گاز یا بخار کار می‌کنند و چیزی حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد نیروگاه‌ها برقابی هستند. در این میان سهم تولید برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر بسیار اندک است. وابستگی شدید نیروگاه‌های برق به سوخت گاز سبب شده است تولید برق هم تحت تأثیر قرار بگیرد و برق خانگی گاه سهمیه‌بندی شده و برق صنایع قطع شود. گذشته از اینکه حالا افزایش کسری گاز احتمال قطع برق در زمستان پیش‌رو را مطرح می‌کند؛ صنایع کشور هم بار دیگر هم از ناحیه کسری گاز و هم از ناحیه کسری برق زیر فشار مضاعف قرار می‌گیرند‌.