چالشهای مدیریت منابع آب ایران در سال 1405
در سه دهه گذشته اغلب ایران درگیر خشکسالی یا حداقل تنش کمآبی قابل توجه در کشاورزی بوده است. اگر برای وضعیت بحرانی آب پهنههای این سرزمین پهناور نیاز به ذکر مثالی باشد، آنچه بر دریاچه ارومیه گذشته، شاهد این مدعاست. به طوری که در سال آبی گذشته (1403-1404) این دریاچه برای اولین بار در تاریخ اکولوژیک خود به مرز خشکی کامل رسید. بنابراین کلان بحران آب، مسئلهای فراگیر و از دغدغههای مهم زیستمحیطی در کشوری با جغرافیای ایران است که از آن گریزی نیست.
فرشاد قوشچی . روزنامهنگار و دانشیار دانشگاه
در سه دهه گذشته اغلب ایران درگیر خشکسالی یا حداقل تنش کمآبی قابل توجه در کشاورزی بوده است. اگر برای وضعیت بحرانی آب پهنههای این سرزمین پهناور نیاز به ذکر مثالی باشد، آنچه بر دریاچه ارومیه گذشته، شاهد این مدعاست. به طوری که در سال آبی گذشته (1403-1404) این دریاچه برای اولین بار در تاریخ اکولوژیک خود به مرز خشکی کامل رسید. بنابراین کلان بحران آب، مسئلهای فراگیر و از دغدغههای مهم زیستمحیطی در کشوری با جغرافیای ایران است که از آن گریزی نیست. شاید فقط با اندکی ترسالی و نزولات بیشتر گاهی صورتمسئله کمرنگ شده و بارقههای امیدی پیدا شود. مانند آنچه در سال آبی جاری اتفاق افتاده است که البته آن هم بدون برنامهریزی اصولی راه به جایی نمیبرد. اما بسیار اهمیت دارد که از چنین روزنههایی استفاده شود و زمان از دست نرود. امسال وضعیت بارندگیها بهخصوص در زمستان و بهار نسبتا مطلوب بوده و تا حدی به افزایش ذخایر منابع آب زیرزمینی و سطحی منجر شده است. گزارشها از وضعیت پُرشدگی برخی سدها و از جمله همین دریاچه ارومیه هم حاکی از صحت این موضوع است؛ با وجود این، فرصت مذکور در سیاستگذاری و اجرا چندان مورد اهتمام مسئولان مربوطه نبوده و هیچ برنامهای حتی به صورت کوتاهمدت در شرایط مدیریت اضطراری و بحران ارائه نشده است تا بتوان از این وضعیت آبی مقداری مناسب اما گذرا بهرهای برد. اساسا در این شرایط چه تدابیری از سوی وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش و حفظ ذخایر زیرزمینی و سطحی آب اتخاذ شده است؟ راهکارهای وزارتین و به ویژه وزارت نیرو در ارتباط با نگهداری و تزریق منایع حاصل از نزولات جوی چیست و تضمین قابلیت اجرایی آن بر عهده چه مرجع یا مراجعی است؟
مطابق آمار شرکت مدیریت منابع آب میزان ورودی مخازن کل کشور از ابتدای سال آبی جاری (مهرماه 1404) تا 15 خرداد 1405 نسبت به مدت مشابه سال گذشته 76 درصد افزایش یافته است. میانگین ریزشهای جوی کشور نیز معادل 233 میلیمتر بوده که نسبت به رقم 138 میلیمتر سال قبل افزایشی تقریبا برابر با 60 درصد را نشان میدهد. حال با توجه به آمار رسمی مذکور و اینکه پیشبینی شده در پاییز و زمستان 1405، کشور با احتمال شکلگیری یک النینوی متوسط تا پرقدرت روبهرو باشد و میزان بارشها فرانرمال شود لازم است تدابیر و راهبردهای دولت در اصلاح ساختار نظام مدیریت بهرهبرداری آب هرچند به طور مقطعی اعلام شود. البته راهکارهایی نیز وجود دارد که به تناسب تأمین هزینههای مالی، سرمایهگذاری و از همه مهمتر توان اجرایی و مدیریتی میتوان نسبت به آنها اقدام کرد. پیشنهادهایی از قبیل:
1- سرمایهگذاری در جهت حفظ منابع آبی و کنترل رواناب و سیلابها
2- تناسب سدسازی و سازههای آبی با پتانسیل آبی کشور
3- کنترل اضافهبرداشتها از منابع زیرزمینی و سطحی آب و اخذ تعرفههای سنگین و ابلاغ جرایم مربوطه
4-تعریف اصولی و ضابطهمند رابطه بین میزان و مصرف آب در ارتباط با وزارتخانههای تابعه و تعیین دقیق حقوق قانونی هریک از وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی
5- تعیین قیمت مؤثر استفاده از آب در جهت افزایش کارایی؛ با وجود این تبعات حاصل از خشکسالی برای سالهای آتی تعدیل خواهد شد و در صورت وقوع خشکسالی اثرات منفی آن بر زیستبوم ایران کمتر میشود.
6- تعیین دقیق و صحیح حقابههای بهرهبرداران و واگذاری آن به تشکلهای کشاورزی به همراه امور بهرهبرداری و نگهداری منابع آب.
