مأموریت تشکیل کابینه به رقیب نتانیاهو رسید، اما موانع ائتلاف پابرجاست
مأموریت دشوار آیزنکوت
فرصتی که ظاهرا گادی آیزنکوت را یک قدم به نخست‌وزیری نزدیک کرده، ممکن است راه ماندن بنیامین نتانیاهو در قدرت را هموارتر کند. اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، نخستین مأموریت تشکیل کابینه پس از انتخابات ۲۷ اکتبر را به گادی آیزنکوت سپرد، اما مخالفت آویگدور لیبرمن با اتکا به احزاب عرب و اختلاف بر سر خدمت سربازی حریدی‌ها، تشکیل دولت را دشوار کرده و فرصتی تازه پیش‌روی نتانیاهو قرار داده است.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
شرق: فرصتی که ظاهرا گادی آیزنکوت را یک قدم به نخست‌وزیری نزدیک کرده، ممکن است راه ماندن بنیامین نتانیاهو در قدرت را هموارتر کند. اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، نخستین مأموریت تشکیل کابینه پس از انتخابات ۲۷ اکتبر را به گادی آیزنکوت سپرد، اما مخالفت آویگدور لیبرمن با اتکا به احزاب عرب و اختلاف بر سر خدمت سربازی حریدی‌ها، تشکیل دولت را دشوار کرده و فرصتی تازه پیش‌روی نتانیاهو قرار داده است. حزب لیکود با کسب ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب کنست شده و مجموعه احزاب همراه بنیامین نتانیاهو ۵۳ کرسی دارند. در مقابل، چهار حزب اصلی مخالفان او فقط ۴۸ کرسی به دست آورده‌اند؛ کمتر از ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت. ۱۹ رأی دیگر که گادی آیزنکوت را در مشورت‌های ریاست‌جمهوری به عدد ۶۷ رسانده، متعلق به فهرست مشترک عربی با ۱۱ کرسی و حزب رعام با هشت کرسی است. همین فاصله و تفاوت میان توصیه به یک نامزد و تعهد به حمایت از کابینه او، سرنوشت مذاکرات را پیچیده کرده است.
حکم رسمی آیزنکوت روز گذشته در اقامتگاه اسحاق هرتزوگ به او سپرده شد. آیزنکوت ابتدا ۲۸ روز برای تشکیل کابینه فرصت دارد و می‌تواند حداکثر ۱۴ روز دیگر درخواست تمدید مهلت کند. اگر پس از ۴۲ روز به توافق نرسد، هرتزوگ بار دیگر با رهبران احزاب مشورت خواهد کرد. هرتزوگ پیش‌تر هشدار داده بود شمار توصیه‌نامه‌ها به‌تنهایی مانع اختلاف‌ها و شروط متقابل احزاب نمی‌شود. گروه‌های پارلمانی صاحب ۶۷ کرسی نام آیزنکوت را پیشنهاد کرده‌اند، درحالی‌که نتانیاهو فقط ۴۶ توصیه‌نامه گرفته است. هفت نماینده حزب فوق ارتدوکس «یهودیت متحد توراتی»، برخلاف همراهی دیرینه با نتانیاهو، از معرفی هر دو نامزد خودداری کرده‌اند. در جبهه مخالفان، ائتلاف «باهم» به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید ۱۲ کرسی، دموکرات‌ها به رهبری یائیر گولان هشت کرسی و حزب «اسرائیل خانه ما» به رهبری آویگدور لیبرمن هفت کرسی دارند. رهبران این احزاب بر کناررفتن نتانیاهو توافق دارند، اما درباره شیوه تشکیل دولت هنوز به تفاهم نرسیده‌اند.
مخالفت لیبرمن با حمایت اعراب
بزرگ‌ترین مخالفت از سوی لیبرمن مطرح شده است و می‌گوید نه به حضور احزاب عرب در ائتلاف رضایت می‌دهد و نه از دولت اقلیتی حمایت می‌کند که بقایش به رأی یا حتی خودداری نمایندگان فهرست مشترک و رعام از مخالفت وابسته باشد. این مخالفت مستقیم پشتوانه ۱۹ کرسی آیزنکوت را هدف می‌گیرد. معرفی او به رئیس‌جمهور از سوی این دو حزب عرب، به معنای موافقت سایر اعضای جبهه مخالف با اتکا به حمایت آنان نیست. لیبرمن برای توضیح مخالفتش به دولت بنت و لاپید اشاره کرده که در سال ۲۰۲۱ تشکیل شد و اندکی بیش از یک سال دوام آورد. او معتقد است دولتی با چنین ترکیبی حتی کمتر دوام می‌آورد و پس از سقوطش نتانیاهو می‌تواند با ۷۰ کرسی به قدرت بازگردد. لیبرمن در هشداری تند، بازگشت احتمالی نتانیاهو را تا مرز تهدید موجودیت اسرائیل توصیف کرده و از «ویرانی معبد سوم» سخن گفته است. از نگاه او، تغییر نخست‌وزیر فقط زمانی ارزش دارد که دولت جایگزین توان ادامه کار داشته باشد. همین نگرانی، لیبرمن را به تجدیدنظر در برخورد با احزاب مذهبی سوق داده است. او که سال‌ها با معافیت سربازی دانشجویان مدارس دینی یهودی و امتیازهای احزاب حریدی مخالفت کرده، اکنون این آمادگی را نشان داده تا درباره قانون خدمت نظامی مصالحه کند. لیبرمن سه شرط را برشمرده است: پایان دوره نتانیاهو، جلوگیری از انتخابات مجدد و تشکیل‌نشدن دولت وابسته به حمایت احزاب عرب. او می‌گوید با توجه به چالش‌های پیش‌روی اسرائیل، منافع ملی باید بر اختلاف‌های گذشته مقدم باشد.
گره سربازی
چرخش لیبرمن راه مذاکره با «یهودیت متحد توراتی» را گشوده است. یاکوف آشر، از رهبران این حزب، از انعطاف او استقبال کرده، اما می‌گوید هنوز پیشنهاد مشخصی دریافت نکرده و هر توافقی باید به تأیید مقام‌های مذهبی حزب برسد. اختلاف اصلی بر سر سربازی اجباری است: احزاب فوق ارتدوکس خواهان تضمین وضعیت دانشجویان مدارس دینی‌اند، درحالی‌که آیزنکوت و شماری از شرکایش گسترش خدمت نظامی، ملی یا مدنی را مطالبه می‌کنند. حتی اگر هفت کرسی یهودیت متحد توراتی به جمع ۴۸ کرسی ائتلاف اصلی آیزنکوت افزوده شود، حاصل فقط ۵۵ کرسی خواهد بود. رسیدن به اکثریت مطلق بدون احزاب عرب به جلب حمایت نمایندگان دیگری نیاز دارد. حزب شاس، با شش کرسی، از نتانیاهو حمایت کرده و اعلام کرده حاضر نیست در دولتی با حضور لیبرمن شرکت کند. به این ترتیب، هر مصالحه احتمالی با یک حزب مذهبی لزوما راه را برای همکاری دیگر احزاب حریدی باز نمی‌کند. در خود جبهه مخالفان نیز مصالحه هزینه سیاسی دارد. آمیت سگال، تحلیلگر اسرائیلی، هشدار داده نزدیک‌شدن لیبرمن به احزاب حریدی ممکن است بخشی از رأی‌دهندگان سکولارش را از او دور کند. یائیر گولان، رهبر دموکرات‌ها، برای مذاکره با این احزاب اعلام آمادگی کرده، اما خواستار افزایش مشارکت حریدی‌ها در سربازی و احترام آنان به شیوه زندگی سکولار شده است. او تأکید کرده مردم باید بتوانند روزهای شنبه در شهرهای خود قهوه بنوشند و از حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند؛ خواسته‌هایی که با حساسیت احزاب مذهبی افراطی روبه‌رو است.
تقابل آیزنکوت و نتانیاهو
آیزنکوت پس از دریافت خبر مأموریتش گفت زمان تشکیل «دولت اضطراری ملی» فرا رسیده و مذاکرات اولیه با شرکای سیاسی پیشرفت داشته است. او چهار اصل را مبنای دولت پیشنهادی قرار داده است: «پذیرش اسرائیل به عنوان کشور یهودی و دموکراتیک، پایبندی به ارزش‌های اعلامیه استقلال، خدمت همگانی نظامی یا ملی و مدنی و به رسمیت شناختن حماس به عنوان سازمان تروریستی همراه با تعهد به برچیدن توان نظامی و حکومتی آن». این شروطی است که احزاب عرب حاضر به پذیرش آن نیستند. آیزنکوت گفته نمایندگان دیگر احزاب نیز در صورت پذیرش این اصول می‌توانند به دولت بپیوندند. او وضعیت را «اضطراری و خطرناک» توصیف و دولت کنونی را متهم کرده دموکراسی اسرائیل را تهدید می‌کند. به گفته آیزنکوت، ادامه بی‌ثباتی سیاسی، چالش‌های امنیتی و دیپلماتیک را عمیق‌تر خواهد کرد. نتانیاهو که تا تشکیل دولت تازه همچنان نخست‌وزیر موقت است، پیش از اعلام تصمیم هرتزوگ در پیامی ویدئویی از احزاب موسوم به «بلوک تغییر» خواست با ائتلاف کنونی او دولت وحدت ملی بسازند. او با اشاره به مخالفت‌های درونی جبهه مقابل، خود را آماده همکاری با احزاب ملی‌گرا و صهیونیست معرفی کرد و مدعی شد «دولتی وابسته به حامیان حماس، با حماس نخواهد جنگید» و هشدار داد چنین ساختاری اسرائیل را با بحران‌هایی مشابه و حتی بدتر از تحولات این روزهای اروپا روبه‌رو می‌کند. پاسخ حزب یاشار نشان داد اختلاف بر سر رهبری دولت همچنان پابرجاست. این حزب نتانیاهو را به ایجاد تفرقه و پایبندنماندن به توافق‌های گذشته متهم کرد و گفت اگر لیکود واقعا خواهان وحدت است، باید اتحاد با احزاب تندرو را پایان دهد، چهار اصل آیزنکوت را بپذیرد و به دولتی با نخست‌وزیری او بپیوندد. یاشار به وعده پیشین نتانیاهو درباره ندادن مقام ارشد به ایتامار بن‌گویر نیز اشاره کرد. پیشنهاد وحدت ملی، به‌جای حل فوری بحران، اختلاف درباره نخست‌وزیر و ترکیب ائتلاف را برجسته‌تر کرده است.
فرصت نتانیاهو در صورت ناکامی رقیب
با آشکارشدن موانع آیزنکوت، این برداشت قوت گرفته که نخست‌وزیر کنونی ممکن است از واگذاری نخستین مأموریت به رقیبش اصلا ناخشنود نباشد. نتانیاهو اکنون می‌تواند منتظر بماند تا آیزنکوت برای جلب رضایت لیبرمن، احزاب عرب و مذهبی با دشواری روبه‌رو شود. اگر این تلاش شکست بخورد، مسئولیت ناکامی نخستین دور مذاکرات متوجه رقیب خواهد بود و نتانیاهو فرصت می‌یابد بار دیگر برای جلب حمایت نمایندگان و تشکیل اکثریت تلاش کند. همچنین ممکن است انتخابات تازه، پس از تجربه ناکام مخالفان، در فضای سیاسی متفاوتی برگزار شود.
این محاسبه برای نتانیاهو مزیت دیگری هم دارد. مخالفان پس از دریافت نخستین فرصت دیگر به‌آسانی نمی‌توانند مدعی شوند امکان تشکیل دولت از آنها دریغ شده است. بااین‌حال، شکست آیزنکوت به معنای واگذاری خودکار مأموریت به نتانیاهو نیست؛ هرتزوگ باید دوباره با احزاب مشورت کند و درباره نامزد بعدی تصمیم بگیرد. نتانیاهو نیز برای رسیدن به ۶۱ کرسی همچنان به جذب همراهان تازه یا شکستن صف مخالفان نیاز دارد. پیشنهاد دولت وحدت و هشدارهای او درباره اتکا به احزاب عرب، در همین نبرد بر سر ترکیب دولت بعدی جای می‌گیرد. اکنون چهار مسیر روی میز است: نتانیاهو با جذب نمایندگان جداشده از احزاب دیگر اکثریت بسازد، آیزنکوت دولتی متکی به حمایت احزاب عرب تشکیل دهد، احزاب بر سر دولت وحدت ملی توافق کنند، یا بن‌بست ایجاد شود و به انتخابات دیگری بینجامد. در کنار مذاکرات، نتانیاهو درباره برخی موارد احتمالی تخلف انتخاباتی نیز اعتراض کرده و تحقیقات مرتبط ادامه دارد، اما کمیته مرکزی انتخابات اعلام کرده بررسی‌ها خدشه‌ای به سلامت نتیجه رأی‌گیری نشان نداده است. سرنوشت مأموریت آیزنکوت در نهایت به حل اختلاف‌های واقعی درباره حضور احزاب عرب، سربازی حریدی‌ها و رهبری دولت بستگی دارد؛ اختلاف‌هایی که در روزهای نخست مذاکرات همچنان پابرجاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
