ابوالحسن صبا، موسیقی دان آهنگساز، نوازنده و آموزگار موسیقی
ابوالحسن صبا 14 فروردین سال 1261 در خانه پدریش واقع در محله شاه آباد تهران زاده شد.
ابوالحسن صبا 14 فروردین سال 1261 در خانه پدریش واقع در محله شاه آباد تهران زاده شد.
او دومین فرزند از پنج فرزند خانواده صبا بود
پدرش ابوالقاسم صبا اهل هنر و ادبیات بود و ستار مینواخت اما پس تز درگذشت خواهرش نوازندگی را کنار گذاشت و ساز را در خانه پنهان کرد.
صبا که شیفته سه تار بود هر وقت فرصت پیدا میکرد به سراغ ساز پدر میرفت و مخفیانه ساز را مینواخت.
مادر که ازاین موضوع مطلع شده بود جای ساز را در خانه تغییر داد، اما ابوالحن خیلی زود جای ساز را پیدا کرد و به نواختن پنهانیش ادامه داد.
روزی هنگام بازی و نواختن سیم سه تار پاره شد و پدر از نواختن پنهانی پسرش باخبر او که شوق و علاقه ی پسرش را دید با مهربانی سیم را عوض کرد و پس از کوک کردن آن یکی از گوشه های موسیقی ایرانی را برای فرزندش نواخت.
ابوالحسن از پدرش درخواست کرد که این گوشه را به او آموزش دهد
فردای آن روز در مقابل پدرش ساز را برداشت، به درستی کوک کرد و نواخت.
از شش سالگی نواختن ستار را نزد میرزا عبدالله فرهانی فرا گرفت.
نه ساله بود کهکلاس تار و ستار درویش خان راه یافت.
و همزمان آموختنکمانچه را نیز با حسین خان اسماعیل زاده ادامه داد.
پس از آن در ذوران نوجوانی سازهای دیگری را چون ویلون و سنتو را با علیاکبر خان شاهی آموختو فراگیری تئوری موسیقی را و شیوه نوازندگی موسیقی کلاسیک را نیز در همین دوران آغاز کرد.
پس از اتمام دوره ی ابتدایی در مدرسه آمریکایی ادامه تحصیل داد ودر آنجا با سلفژ و نواختن پیانو آشنا شد.
وی در ادامه وارد مدرسه عالی موسیقی شد که تحت مدیریت علینقی وزیری بود.
که تازه از اروپا به ایران بازگشته بود.
صبا پس از مدتی در ارکستر مدرسه موسیقی به رهبری علینقی وزیری جایگاه خود را به عنوان تکنواز ویلون تثبیت کرد.
او همچنین در کلوپ موزیکال که وابسته به مدرسه عالی موسیقی بود به نوازندگی مشغول شد.
صبا در این دوره صبح تا هر به کار اداری مشغول بود.
هر روز به مدرسه عالی موسیقی می رفت و معمولا تا 9 شب به آموختن و تمرین موسیقیمی پرداخت.
پس از مدتی تعداد هنرجویان مدرسه بیشتر شد و علینقی وزیری تعدادی از شاگردان را به صبا سپرد.
با این اتفاق نخستین کلاس ویولن صبا در مدرسه عالی موسیقی تشکیل شد واو همزمان با تحصیل به صورت رسمی به عنوان مدرس ویولن مدرسه فعالیت خود را آغاز کرد.
او دراین دوره با افرادی چون محمد حسین شهریار، نیما یوشیج و روح الله خالقی نزدیکی و معاشرت بیشتری پیدا کرد.
روح الله خالقی درباره آغاز تحصیل در این مدرسه نوشته است:
من قبلاز شنیدن صدای ساز صبا ویولن نواختن رضا محجوبی را که شش ماه هم شاگردش بودم بسیار می پسندیدم ولی در اولین جلسه ای که ویولن صبا را شنیدم او را ماهر تر از رضا محجوبی یافتم.
صبا از همان موقع انگار به خواص این ساز پی برده بود.
و به خوبی فهمیده بود که ویولن را نباید به تقلید از سبک کمانچه نواخت.
ابوالحسن صبا همزمان با تحصیل و آموختن سازهای مختلف در سال 1296نجاری، منبت کاری و زر گری را فرا گرفت.
صبا در سال 1297 تحت تاثیر نی نوازی نایب اسدالله به ساز نی نیز گرایش پیدا کرد.
فعالیت حرفه ای او که از مدرسه عالی موسیقی آغاز شده بود ادامه یافت.
در این زمان کنسرت های ارکستر مدرسه موسیقی در تهران و شهرستان ها آغاز شد و آثاری از علینقی وزیری نیز توسط این ارکستر ضبط شد.
پس از آن شعبه مدرسه عالی موسیقی توسط وزیری در رشت تاسیس گردید.
و ریاست آن به صبا واگذار شد.
صبا پس از نقل مکان به این شهر ضمن مدیدیت آموزش موسیقی به روستا ها و کوه پایه های شمال رفت.
و به جمع آوری آهنگ های محلی پراخت.
صبا یکی از اولین موسیقی دانانی است که برای گردآوری و ثبت و اجرای موسیقی نواحی ایران تلاش کرد.
او در این راه و برای ثبت این آثار به سراغ مداحان تعزیه خوانان، چوپانان و نی زن ها رفت.
او در بین توانست نغمه هایی را به ردیف موسیقی بیفزاید.
و برای نخستین بار ردیف موسیقی ایرانی را برای ساز ویولن نوشت.
و مکتب ویولن ایران را تثبیت کرد.
صبا در آهنگ سازی با آنکه آشنایی کامل با سازها و موسیقی غربی داشت اما توجه ویژه ای به الهام گرفتن از موسیقی محلی برای خلق آثارش داشت.
صبا برای جمع آوری و نطق نگاری نغمه های محلی گاه با اسب و قاطر از مسیرهای دشوار عبور میکرد تا به مناطقی همچون دیلمان و عمارلو برود.
در عمار لو با یک نوازنده به نام فیض الله آشنا شد.
درآن زمان وسیله ضبط صدا و موسیقی در دسترس نبود و به همین دلیل آنچه فیض الله مینواخت صبا به خط نت یاداشت می کرد.
آثاری همچون دیلمان، در قفس، رقص چوبی، قاسم آبادی، کوهستانی و امیری یادگار این دوره از رندگی اوست که برخی از آنان در ردیف موسیقی ایرانی مانگار شدند.
او پس ازثبتاینآثاز همچنان به فعالیت های خود در رشت ادامه داد اما به تدریج شرایط آب و هوایی و رطوبت گیلان به او نساخت و به بیماری روماتیسم مبتلا شد.
صبا با یکی از شاگردان خود به نام منتخب اسفندیاری ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه دختر بانام های غزاله، ژاله و رکسانا بود.
با ترک رشت و نقل مکان به تهران صبا به ناچار از مدیریت مدرسه انصراف داد.
او در تهران مجددا به فعالیت های هنری خود به ویژه آموزش موسیقی متمرکز شد.
در سال 1310 در منزل خودش کلاس های موسیقی دایز کرد و به آموزش ویولن، سنتور، سه تار و آواز مشغول بود.
در سال 1328 نخستین جلد کتاب ردیف سنتور ابوالحسن صبا به کوشش هوشنگ امیری به چاپ رسید.
در ماه مهر همین سال هنرستان موسیقی ملی توسط روح الله خالقی افتتاح شد و ابوالحسن صبا تدریس ویولن و سه تار را در این هنرستان آغاز کرد.
یک سال بعد نشان درجه اول هنر از سوی وزارت فرهنگ و هنر به صبا اهدا شد.
صبا از زمان تاسیس رادیو تا پایان زندگیش با این سازمان همکاری داشت و در برنامه های مختلف به عنوان تک نواز و هم نواز و تنظیم کننده و سرپرست ارکستر حضور داشت.
با این حال به علت عدم امکانات ضبط اجرای برنامه ها به صورت زنده انجام میشد و تا پیش از دهه سی اثر ضبط شده ای از آثار صبا وجود ندارد.
و اما در سال 1332 حسین ملک که از شاگردان ابوالحسن صبا بود سرود سی ام تیر را در مورد قیام سی تیر ساخت و صبا کلام آن را سرود.
این اتفاق باعث شد که صبا و ملک مدتی توسط نیروهای حکومتی بازداشت شوند.
صبا در سال های پایانی زندگی از بیماری قلبی رنج میبرد و با آنکه زودرنج شده بود اما هنوز به فعالیت های هنری و تدریس به شاگردانش ادامه داد.
او معتقد بود اگر سه سال دیگر زنده بماند خواهد توانست موسیقی ایرانی را به جایگاه برساند که دیگر نگران نمیرد.
در 22 آذر سال 1336 آخرین یاداشت صبا با عنوان هنر یا زندگی در مجله اطلاعات هفتگی چاپ شد.
آخرین حضور صبا در تمرین ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا که خود رهبری آن را به عهده داشت چهار روز پیش از مرگش بود.
در 29 آدر 1336 به دنبال بیماری قلبی که داشت در سن 55 سالگی در اثر سکته قلبی درگذشت.
این خانه پس از مرگ وی به موزه صبا تبدیل شد.
پیکر صبا به آرامستان ظهیر الدوله منتقل شد و با حضور پر شمار هنرمندان و هنر دوستان به خاک سپردع شد.
در 29 آبان سال 1353 موزه صبا همان طور که خود او نیز وصیت کرده بود گشایش یافت.
ای موزه بیوگرافی به دلیل بزرگداشت جایگاه هنری صبا و حفظ میراث او در ایران افتتاح شد.
مجموعه ای از آثار اشیا و سازهای متعلق به صبا در تالار این موزه نگهداری میشود.
در میان سازهای موزه صبا یک سه تار از سازهای ساخته شده او دیده میشود.
صبا نخستین موسیقی دان ایرانی است که موزه ای ویژه برای او تهیه شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.