صمد بهرنگی، آموزگار، منتقد اجتماعی، داستان نویس، مترجم و محقق ایرانی
صمد بهرنگی در 2 تیر ماه 1318 در محله چرنداب تبریز در خانوادهای تهی دست متولد شد.
صمد بهرنگی در 2 تیر ماه 1318 در محله چرنداب تبریز در خانوادهای تهی دست متولد شد.
پدرش عزت و مادرش سارا نام داشتند و دارای دو برادر و سه خواهر بود.
پدرش کارگری فصلی بود که اغلب به شغل زهتابی زندگی را میگذراند.
کودکی صمد با کار و رنـج و فـقر و مـحرومیت توأم بود، پدرش برای تأمین معاش، به کارهای مختلفی مشغول بود؛ اما در نهایت برای پیدا کردن کار بهتر، همراه مهاجران به قفقاز میرود و دیگر بازنمیگردد و برای صمد تنها یک وصیت از پدر ماند که درس بـخوان.
صمد پس از تحصیلات ابتدایی و دبیرستان، در سال ۱۳۳۴ خورشیدی وارد دانشسرای مقدماتی پسرانه تبریز شد .
وی نویسندگی را با طنزنویسی شروع کرد. او با کمک دوستانش در دانشسرا، روزنامهای فکاهی منتشر کردند و در همان روزنامه نوشتههای طنز خود را چاپ میکرد. بهتدریج از سال ۱۳۳۶ قطعات فکاهی خود را در نشریاتی مانند توفیق، کشکیات، مهد آزادی و مهد آزادی آدینه به چاپ رساند.
در همان سال یعنی در سال ۱۳۳۶ در ۱۸سالگی، بهعنوان آموزگار به روستاهای اطراف استان آذربایجان شرقی فرستاده میشود.
او درباره تجربه خود در ابتدای آموزگاری میگوید: «از دانشسرا که به در آمدم و به روستا رفتم، یکباره دریافتم که تمام تعلیمات مربیان دانشسرا کشک بوده است. پس همهاش را به باد فراموشی سپردم و فهمیدم که باید خودم برای خودم فوتوفن معلمی را پیدا کنم و چنین نیز کردم.
صمد بهرنگی بر اساس تعهدی که به آموزش و پرورش داده بود، برای تـدریس روانـه روسـتاهای آذر شهر شد و ۱۱ سال تمام در روستاها بـا عـشق و عـلاقه به دانش آموزان درس داد و از آنها درس گرفت.
صمد که معلمی دلسوز بود فعالیتهای آموزشی خود را صرفا به تدریس دروس به دانشآموزان محدود نمیکرد. او میکوشید خانوادهها را راضی کند تا فرزندان خود را بهجای فرستادن سر زمینهای کشاورزی، به مدرسه بفرستند. همچنین خود او که طعم محرومیت و فقر را چشیده بود، بهتر از هرکسی با رنجهای روستاییان و دانشآموزان آشنا بود.
صمد بهرنگی ضمن تدریس، بعضی اوقات مـقالاتی هم مـینوشت. صـمد یـک استثنا بود، روشنفکری که فکر روشنش به عمل درمی آمد و به کار گـرفته میشـد.
تلاشهای صمد بهرنگی برای باسواد کردن کودکان را باید هم راستای موجی از حرکتهای نخبگان دلسوز کشور در دهه ۴۰ خورشیدی دانست که بهدنبال رفع بیسوادی در سراسر کشور بودند. حرکتهایی مانند تأسیس سپاه دانش، تأسیس آموزش و پرورش عشایری و...
با وجود همهی این تلاشها صمد بهرنگی از توسعه فردی غافل نیز نبود. او در مهر ۱۳۳۷ خورشیدی برای ادامه تحصیل در رشته زبان و ادبیات انگلیسی به دوره شبانه دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز رفت.
صمد بهرنگی بلاخره موفق شد نخستین داستانش را به نا عادت در سال ۱۳۳۹ خورشیدی منتشر کند. سپس «تلخون» در سال ۱۳۴۰ و «بینام» در سال ۱۳۴۱ به دنبالش به چاپ رسیدند.
بهرنگی در سال ۱۳۴۱ فارغالتحصیل شد.
دهه ۴۰ خورشیدی را باید دوران اوج این نویسنده دانست. اغلب آثار داستانی و غیرداستانی او در این دوران به چاپ رسیدند که برخی شهرت جهانی یافتند و البته برخی هم برایش دردسرساز شدند.
برای نمونه، صمد در سال ۱۳۴۲ کتاب «الفبای آذری» را برای مدارس آذربایجان نوشت که از سوی دوست نویسندهاش جلال آل احمد به کمیته جهانی مبارزه با بیسوادی معرفی شد و در نهایت، بهرنگی با تغییراتی که این کمیته در کتابش ایجاد کرده بود، مخالفت کرد و با رد پیشنهاد پول هنگفت، همکاری بین او و این کمیته به جایی نرسید.
بهرنگی در تیرماه سال ۱۳۴۳ کتاب «پاره پاره» را منتشر کرد که مجموعهای از اشعار شاعران معاصر بود. انتشار این کتاب و موضوع اشعار، باعث شد او بهمدت ۶ ماه از کار تعلیق شود. البته مشکلات او مانند توبیخ، محاکمه، تعلیق و حتی تبعید صرفا بهواسطه نوشتهها و آثارش نبود؛ زبان صریح او در انتقاد از وضع اجتماعی و سیاسی آن دوران نیز در این مصائب بیتأثیر نبوده است.
در سال 1346 صمد بهرنگی کتاب ماهی سیاه کوچولو را نوشت که معروفترین داستان بهرنگی همین اثر است، این کتاب به زبانهای متعددی در دنیا ترجمه شد و برای اثر و تصویرگر داستان، جوایزی به همراه آورد.
داستان ماهی سیاه کوچولو قصه یک ماهی کوچک است که به عشق دیدن دریا، تمام طول جویبار را طی میکند و در این مسیر، با مصائب و سختیهای فراوانی روبهرو میشود. در این مسیر، او شجاعت و فداکاری زیادی از خودش به خرج میدهد، او سفر دور و درازی را برای رهایی آغاز کرده است.
این داستان برگزیده کتاب کودک در سال ۴۶ و برگزیده ششمین نمایشگاه کتاب کودک بولونیای ایتالیا شد.
در سال ۱۳۴۸، دیپلم افتخار جایزه دوسالانه براتیسلاو کشور چکاسلواکی بابت تصویرگری کتاب به فرشید مثقالی (تصویرگر داستان) اهدا شد.
شهرت این کتاب در حدی است که فروردین ماه امسال اکرام اماماوغلو، شهردار استانبول، با انتشار ویدئویی به مردم شهر استانبول با خواندن بخشهایی از کتاب «ماهی سیاه کوچولو» خواندن آن را به مردم پیشنهاد کرد..
گویا پوست نارنج آخرین اثر نوشته شده از صمد بهرنگی است که در اوایل سال 1347 نگاشته شده است.
صمد بهرنگی در ۹ شهریور ماه سال ۱۳۴۷ هنگام شنا در رودخانه ارس غرق شد. جنازهاش را سه روز بعد یافتند. پیکرش در گورستان امامیه تبریز و با شرکت دانشآموزان، نخبگان و روشنفکران دانشگاهی و گروهی از مردم دفن شد.
صمد بهرنگی هنگام مرگ تنها ۲۹ سال داشت.
درباره مرگ او روایتهای متفاوتی وجود دارد. در ابتدا برخی از دوستان و همکارانش مانند جلال آلاحمد کوشیدند تا مرگش را به ساواک نسبت بدهند تا بهقول خودشان از این طریق، مبارزه با حکومت پهلوی را قوت ببخشند اما بعدها بهاعتراف خود آلاحمد و نیز روایت سایر دوستان و خویشاوندان، او به مرگ عادی و بهخاطر بلد نبودن شنا غرق شده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.