حقایقی درباره وضعیت رسانه در چین
بهاره محبی
با اجرای برنامه پنجساله جدید حزب کمونیست چین به رهبری شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، فصل جدیدی از سیاستهای سختگیرانه بهویژه علیه بخش رسانههای خصوصی در این کشور آغاز شده است.
نشریه آمریکایی واشنگتنپشت در گزارشی مینویسد که دولت چین در چند هفته گذشته مجموعه طرحهایی را ارائه کرده که به نظر میرسد هدفش تشدید کنترل حزب حاکم بر رسانههاست. اوایل اکتبر بود که کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین «فهرست بازار منفی» (نسخه 2021) را منتشر کرد؛ فهرستی که شامل ممنوعیتهای جدید برای کسبوکارهای اینترنتی و رسانههای خبری بود.
این فهرست آشکارا استفاده از سرمایههای غیردولتی در فعالیتهای مختلف رسانهای ازجمله جمعآوری، ویرایش و پخش اخبار را متوقف میکند. همچنین سرمایهگذاری (غیردولتی) در تأسیس و فعالیت سازمانهای خبری، راهاندازی صفحات وب، ایستگاههای رادیویی، شبکههای تلویزیونی، روزنامه و هرگونه فعالیت رسانهای مستقل در بستر شبکههای اجتماعی را ممنوع کرده است.
بنا بر این گزارش، حزب کمونیست چین در برنامه جدید خود تمام توانش را برای محدودکردن فعالیتهای مستقل رسانهای به کار گرفته است: از فعالیت غولهای بزرگ فناوری تا صنعت سرگرمی. این بار دامنه این محدودیتها حتی به خارج از مرزهای چین نیز رسیده است.
از زمان بهقدرترسیدن شی جینپینگ در سال 2012 دسترسی عموم مردم چین به رسانهها و شبکههای اجتماعی به طور چشمگیری کاهش یافته است. درحالحاضر فعالیت برخی از پرکاربردترین وبسایتها و اپلیکیشنهای جهان (مانند توییتر، فیسبوک، اسنپشات و اینستاگرام) در چین ممنوع شده است. پروژه دولت چین برای کنترل اینترنت موسوم به «دیوار آتش بزرگ» حالا دیگر دامنهاش بسیار گسترده است. (دیوار آتش بزرگ چین یک پروژه دولت چین برای کنترل اینترنت است. در این پروژه دولت چین از فناوریهای مختلف کنترل شبکه برای اعمال سیاستهای خود در اینترنت کشورش استفاده کرده است. تحلیلگران معتقدند دیوار بزرگ چین یکی از پیچیدهترین سامانههای کنترل اینترنت در مقایسه با سامانههای مشابه سایر کشورهاست. نام این سامانه از ترکیب دو نام دیوار آتش و دیوار بزرگ چین گرفته شده است).
گذشته از سانسور داخلی، کنترل حزب کمونیست بر رسانهها و مخاطبان بینالمللی نیز تشدید شده است. گفته میشود پکن در سالهای اخیر تلاش کرده مالکیت شرکتهای رسانهای خارجی را به دست بیاورد یا در بخش رسانههای دیجیتال خارجی به طرق مختلف ازجمله ارائه بورس تحصیلات تکمیلی در حوزه ارتباطات، تأمین مالی آگهیهای تبلیغاتی، خرید پوشش رسانهای هدفمند و... سرمایهگذاری کند.
نشریه ساندیتایمز بریتانیا ژانویه 2021 گزارشی افشاگرانه از تلاش حزب کمونیست چین برای تأمین مالی چندین کاربر مشهور یوتیوب منتشر کرد. گفته شده در یک ویدئوی منتشرشده پدر و پسری دیده میشوند که از سیاستهای چین، بهویژه ایجاد اردوگاههای نگهداری مسلمانان بازداشتشده اویغور در سینکیانگ تمجید میکنند. عناوین برخی از ویدئوهای اینچنینی این است: «ضرورت حفظ چین»، «آمریکا هواوی را نابود میکند»، «نجات چین»، «رسانههای آمریکایی درباره چین دروغ میگویند». در اغلب این ویدئوها بدون هیچ اشارهای به نقض حقوق ساکنان منطقه سینکیانگ، از توسعه زیرساختها، افزایش فرصتهای شغلی و بازار رو به رشد در این منطقه صحبت میشود.
چین حتی تلاش کرده است که روایت آرمانشهری خود را در آفریقا، منطقه آسیاپاسیفیک و در برخی موارد در کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین نیز تبلیغ کند. واشنگتنپست در ادامه مینویسد درحالیکه رسانههای داخلی چین بهشدت تحت کنترل هستند، پکن مشتاقانه به دنبال بهرهبرداری از رسانههای آزاد خارجی است.
استارتایمز یک شرکت الکترونیک و رسانهای قدرتمند چینی در منطقه آفریقای جنوب صحراست. روزنامه انگلیسیزبان ساوتچاینا مورنینگاستار در هنگکنگ در مالکیت شرکت علیبابا است که دفتر اصلی آن در چین است و شبکه تلویزیونی CGTN که توسط گروه رسانهای دولتی چین اداره میشود، اکنون به کشورهای اسپانیا، فرانسه و روسیه پیشنهاد ساخت برنامه میدهد.
دکتر ویوین مارش، تحلیلگر رسانه و استاد مدعو دانشگاه وستمینیستر که درباره پوشش خبری شبکه چینی CCTV در قاره آفریقا در جریان شیوع بیماری ابولا تحقیق کرده است، میگوید: «نزدیک به 17 درصد از گزارشهای منتشرشده این شبکه تلویزیونی در آفریقا مربوط به نقش چین در تأمین پزشک و کمکهای دارویی بوده است. آنها تلاش میکردند چهره مثبتی از نقش پکن در آفریقا ارائه کنند، اما اعتبار رسانهای خود را با بهتصویرکشیدن یکطرفه چین بهعنوان پدری خیرخواه زیر سؤال بردند».
تلاش چین برای گسترش نفوذش به رسانههای رسمی محدود نمیشود. سپتامبر 2021 بود که دولت لیتوانی هشدار داد که تلفنهای هوشمند چینی قابلیت سانسور و جاسوسی دارند. بنا بر اعلام وزارت دفاع لیتوانی، تلفن مدل «امآی ۱۰ تی» نسل پنجم ساخت شرکت شیائومی چین قادر به تشخیص و سانسور برخی عبارات سیاسی مانند «تبت را آزاد کنید»، «زندهباد استقلال تایوان» و «جنبش دموکراسی» است. اکنون گفته میشود که سانسور به شبکه اجتماعی آمریکایی لینکدین متعلق به شرکت مایکروسافت هم رسیده است.
بتانی آلن ابراهیمیان، خبرنگار خبرنامه آنلاین آکسیوس مستقر در ویرجینیای آمریکا، با تحقیق درباره گزارشهای خبری به اشتراک گذاشتهشده در شبکه لینکدین، گزارش مبسوطی را منتشر کرد که از نفوذ چین در این پلتفرم خبر میدهد. ملیسا چان، خبرنگار چینیـآمریکایی مستقر در آمریکا نیز که بر مسائل جهانی در ارتباط با مردم چین و نفوذ چین فراسوی مرزهای این کشور تمرکز کرده، اسکرینشاتی را منتشر کرده بود که نشان میداد یک نوتیفیکیشن لینکدین از سوی کاربران چینی مسدود شده است. چان در توییتهای بعدی خود توضیح داد که شبکه لیندکین علاوه بر برخی نوتیفیکیشنها، مقاله او درباره مسلمانان اویغور ساکن در منطقه سینکیانگ چین را حذف کرده است. پس از این بود که لینکدین حساب کاربری برخی از خبرنگاران آمریکایی (ازجمله ملیسا چان و گرگ برونو خبرنگار آزاد) را مسدود کرد.
جیانلی یانگ، نویسنده واشنگتنپشت، در پایان این گزارش نتیجه گرفته که کنترل روزافزون پکن بر رسانهها ـچه داخلی و چه خارجیـ صدایی را خاموش میکند که تمدن چین نیازمند آن است: «کنترل فزاینده پکن قدرت نظارت رسانهای برای پاسخگوکردن حزب کمونیست چین را تضعیف میکند. همچنین باعث میشود اینترنت چینی (بخوانید اینترانت) بیرقیب بماند و در غیاب منتقدان ضددولتی، به فضای یکدست در حمایت از دولت تبدیل شود. خروجی دیگر تشدید کنترل دولت چین بر رسانهها ـبهویژه شبکههای اجتماعیـ این است که جهان روایتی محدود و محدودتر از آنچه به واقع در این کشور میگذرد، خواهد شنید؛ روندی که میتواند در سالهای پیشرو پیامدهای قابل توجه ژئوپلیتیکی داشته باشد.
با اجرای برنامه پنجساله جدید حزب کمونیست چین به رهبری شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، فصل جدیدی از سیاستهای سختگیرانه بهویژه علیه بخش رسانههای خصوصی در این کشور آغاز شده است.
نشریه آمریکایی واشنگتنپشت در گزارشی مینویسد که دولت چین در چند هفته گذشته مجموعه طرحهایی را ارائه کرده که به نظر میرسد هدفش تشدید کنترل حزب حاکم بر رسانههاست. اوایل اکتبر بود که کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین «فهرست بازار منفی» (نسخه 2021) را منتشر کرد؛ فهرستی که شامل ممنوعیتهای جدید برای کسبوکارهای اینترنتی و رسانههای خبری بود.
این فهرست آشکارا استفاده از سرمایههای غیردولتی در فعالیتهای مختلف رسانهای ازجمله جمعآوری، ویرایش و پخش اخبار را متوقف میکند. همچنین سرمایهگذاری (غیردولتی) در تأسیس و فعالیت سازمانهای خبری، راهاندازی صفحات وب، ایستگاههای رادیویی، شبکههای تلویزیونی، روزنامه و هرگونه فعالیت رسانهای مستقل در بستر شبکههای اجتماعی را ممنوع کرده است.
بنا بر این گزارش، حزب کمونیست چین در برنامه جدید خود تمام توانش را برای محدودکردن فعالیتهای مستقل رسانهای به کار گرفته است: از فعالیت غولهای بزرگ فناوری تا صنعت سرگرمی. این بار دامنه این محدودیتها حتی به خارج از مرزهای چین نیز رسیده است.
از زمان بهقدرترسیدن شی جینپینگ در سال 2012 دسترسی عموم مردم چین به رسانهها و شبکههای اجتماعی به طور چشمگیری کاهش یافته است. درحالحاضر فعالیت برخی از پرکاربردترین وبسایتها و اپلیکیشنهای جهان (مانند توییتر، فیسبوک، اسنپشات و اینستاگرام) در چین ممنوع شده است. پروژه دولت چین برای کنترل اینترنت موسوم به «دیوار آتش بزرگ» حالا دیگر دامنهاش بسیار گسترده است. (دیوار آتش بزرگ چین یک پروژه دولت چین برای کنترل اینترنت است. در این پروژه دولت چین از فناوریهای مختلف کنترل شبکه برای اعمال سیاستهای خود در اینترنت کشورش استفاده کرده است. تحلیلگران معتقدند دیوار بزرگ چین یکی از پیچیدهترین سامانههای کنترل اینترنت در مقایسه با سامانههای مشابه سایر کشورهاست. نام این سامانه از ترکیب دو نام دیوار آتش و دیوار بزرگ چین گرفته شده است).
گذشته از سانسور داخلی، کنترل حزب کمونیست بر رسانهها و مخاطبان بینالمللی نیز تشدید شده است. گفته میشود پکن در سالهای اخیر تلاش کرده مالکیت شرکتهای رسانهای خارجی را به دست بیاورد یا در بخش رسانههای دیجیتال خارجی به طرق مختلف ازجمله ارائه بورس تحصیلات تکمیلی در حوزه ارتباطات، تأمین مالی آگهیهای تبلیغاتی، خرید پوشش رسانهای هدفمند و... سرمایهگذاری کند.
نشریه ساندیتایمز بریتانیا ژانویه 2021 گزارشی افشاگرانه از تلاش حزب کمونیست چین برای تأمین مالی چندین کاربر مشهور یوتیوب منتشر کرد. گفته شده در یک ویدئوی منتشرشده پدر و پسری دیده میشوند که از سیاستهای چین، بهویژه ایجاد اردوگاههای نگهداری مسلمانان بازداشتشده اویغور در سینکیانگ تمجید میکنند. عناوین برخی از ویدئوهای اینچنینی این است: «ضرورت حفظ چین»، «آمریکا هواوی را نابود میکند»، «نجات چین»، «رسانههای آمریکایی درباره چین دروغ میگویند». در اغلب این ویدئوها بدون هیچ اشارهای به نقض حقوق ساکنان منطقه سینکیانگ، از توسعه زیرساختها، افزایش فرصتهای شغلی و بازار رو به رشد در این منطقه صحبت میشود.
چین حتی تلاش کرده است که روایت آرمانشهری خود را در آفریقا، منطقه آسیاپاسیفیک و در برخی موارد در کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین نیز تبلیغ کند. واشنگتنپست در ادامه مینویسد درحالیکه رسانههای داخلی چین بهشدت تحت کنترل هستند، پکن مشتاقانه به دنبال بهرهبرداری از رسانههای آزاد خارجی است.
استارتایمز یک شرکت الکترونیک و رسانهای قدرتمند چینی در منطقه آفریقای جنوب صحراست. روزنامه انگلیسیزبان ساوتچاینا مورنینگاستار در هنگکنگ در مالکیت شرکت علیبابا است که دفتر اصلی آن در چین است و شبکه تلویزیونی CGTN که توسط گروه رسانهای دولتی چین اداره میشود، اکنون به کشورهای اسپانیا، فرانسه و روسیه پیشنهاد ساخت برنامه میدهد.
دکتر ویوین مارش، تحلیلگر رسانه و استاد مدعو دانشگاه وستمینیستر که درباره پوشش خبری شبکه چینی CCTV در قاره آفریقا در جریان شیوع بیماری ابولا تحقیق کرده است، میگوید: «نزدیک به 17 درصد از گزارشهای منتشرشده این شبکه تلویزیونی در آفریقا مربوط به نقش چین در تأمین پزشک و کمکهای دارویی بوده است. آنها تلاش میکردند چهره مثبتی از نقش پکن در آفریقا ارائه کنند، اما اعتبار رسانهای خود را با بهتصویرکشیدن یکطرفه چین بهعنوان پدری خیرخواه زیر سؤال بردند».
تلاش چین برای گسترش نفوذش به رسانههای رسمی محدود نمیشود. سپتامبر 2021 بود که دولت لیتوانی هشدار داد که تلفنهای هوشمند چینی قابلیت سانسور و جاسوسی دارند. بنا بر اعلام وزارت دفاع لیتوانی، تلفن مدل «امآی ۱۰ تی» نسل پنجم ساخت شرکت شیائومی چین قادر به تشخیص و سانسور برخی عبارات سیاسی مانند «تبت را آزاد کنید»، «زندهباد استقلال تایوان» و «جنبش دموکراسی» است. اکنون گفته میشود که سانسور به شبکه اجتماعی آمریکایی لینکدین متعلق به شرکت مایکروسافت هم رسیده است.
بتانی آلن ابراهیمیان، خبرنگار خبرنامه آنلاین آکسیوس مستقر در ویرجینیای آمریکا، با تحقیق درباره گزارشهای خبری به اشتراک گذاشتهشده در شبکه لینکدین، گزارش مبسوطی را منتشر کرد که از نفوذ چین در این پلتفرم خبر میدهد. ملیسا چان، خبرنگار چینیـآمریکایی مستقر در آمریکا نیز که بر مسائل جهانی در ارتباط با مردم چین و نفوذ چین فراسوی مرزهای این کشور تمرکز کرده، اسکرینشاتی را منتشر کرده بود که نشان میداد یک نوتیفیکیشن لینکدین از سوی کاربران چینی مسدود شده است. چان در توییتهای بعدی خود توضیح داد که شبکه لیندکین علاوه بر برخی نوتیفیکیشنها، مقاله او درباره مسلمانان اویغور ساکن در منطقه سینکیانگ چین را حذف کرده است. پس از این بود که لینکدین حساب کاربری برخی از خبرنگاران آمریکایی (ازجمله ملیسا چان و گرگ برونو خبرنگار آزاد) را مسدود کرد.
جیانلی یانگ، نویسنده واشنگتنپشت، در پایان این گزارش نتیجه گرفته که کنترل روزافزون پکن بر رسانهها ـچه داخلی و چه خارجیـ صدایی را خاموش میکند که تمدن چین نیازمند آن است: «کنترل فزاینده پکن قدرت نظارت رسانهای برای پاسخگوکردن حزب کمونیست چین را تضعیف میکند. همچنین باعث میشود اینترنت چینی (بخوانید اینترانت) بیرقیب بماند و در غیاب منتقدان ضددولتی، به فضای یکدست در حمایت از دولت تبدیل شود. خروجی دیگر تشدید کنترل دولت چین بر رسانهها ـبهویژه شبکههای اجتماعیـ این است که جهان روایتی محدود و محدودتر از آنچه به واقع در این کشور میگذرد، خواهد شنید؛ روندی که میتواند در سالهای پیشرو پیامدهای قابل توجه ژئوپلیتیکی داشته باشد.
