پیشگیری از آسیبهای اجتماعی با سواد رسانهای
سرهنگ سیدجعفر ساداتی، معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی مازندران: رشد سریع در استفاده از اینترنت در سالهای اخیر بسیاری از فعالیتها و مشکلات مرتبط با اینترنت از جمله جرائم و آسیبهای ناشی از آن و مهمتر از همه نقض حریم خصوصی را سرعت بخشیده است. استفاده از رسانهها بدون داشتن سواد رسانهای میتواند با اثرات نامطلوبی همراه باشد. با تنوع و تخصصیشدن رسانههای جدید لزوم ارتقای مهارتهای سواد رسانهای دوچندان میشود. معمولا وقتی تأثیرات نامناسب انواع رسانهها بر جامعه بهصورت مشکلات اخلاقی و رفتاری و آسیبهای اجتماعی آشکار میشود، به راههای درمانی اندیشیده میشود؛ درحالیکه بهتر است جامعه را به ابزار نیرومندتری به نام سواد رسانهای مجهز کنیم تا افراد خود به کمک منابع مفید فعالانه دست به گزینشگری و پالایش بزنند و رژیم مصرف رسانهای خود را تنظیم و کنترل کنند. سهم سواد رسانهای در فرهنگ ما بسیار اندک بوده و این امر موجب نگرانی شده است؛ زیرا ما در یک محیط رسانهای زندگی میکنیم و باید تمامی اطلاعات عملکردی جامعه را بدانیم. ما باید دائم تحقیق و بررسی کنیم تا به عقاید اشتباه درباره جامعه و رسانه پی ببریم. رسانههای اجتماعی در ایران غالبا بهجای اینکه رسانهای برای افزایش آگاهی و خلق ارزشها در جامعه باشند، صرفا بعد سرگرمی را مبنا قرار میدهند و برای توسعه فکر، توسعه فردی، توسعه کسبوکار و توسعه روابط اثربخش کمتر بهایی قائل میشوند. این در حالی است که به علت پایینبودن میزان سواد رسانهای عمدتا مردم محتوای خوب را از بد و محتوای جعلی را از درست تشخیص نمیدهند و به اندازه کافی دارای مهارت انتقاد از محتوای رسانهها نیستند. در این دوران استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی، روزبهروز محبوبیت بیشتری پیدا میکند؛ هماکنون شبکههای اجتماعی تبدیل به یکی از پراستفادهترین خدمات اینترنتی شدهاند. در واقع امروزه حجم عظیمی از اطلاعات در محیطهای دیجیتالی و تحت عنوان منابع دیجیتالی از جمله وبلاگها، ویکیها، مجلات الکترونیکی و... در حال تولیدشدن هستند. استفاده از این فناوریها به مهارتها و تواناییهای خاصی نیاز دارد که از آن بهعنوان سواد وب یاد میکنند. از سوی دیگر با گسترش شبکههای اجتماعی و رسانههای ارتباطی مختلف نوع استفاده افراد از این رسانه و اعتماد به آنها بهعنوان بخشی از منابع دیجیتالی و الکترونیکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. مهارتهای لازم برای شناسایی، استفاده و ارزیابی رسانههای الکترونیکی و منابع دیجیتالی یا بهطورکلی رسانهها را سواد رسانهای مینامند. سازمان یونسکو در سال 2007 اعلام کرد داشتن شش نوع سواد برای انسان عصر حاضر لازم و ضروری است که برای موفقیت و کسب قدرت باید نسبت به آن شش نوع سواد خود را ارتقا دهیم (سواد عاطفی، مالی، ارتباطی، رایانهای، تربیتی و از همه مهمتر سواد رسانهای) که نیروی انتظامی هم بهعنوان سازمانی در حوزه اطلاعرسانی باید نسبت به ارتقای سواد رسانهای خود تلاش کند تا بتواند نقش خود را در احساس امنیت مردم (بهویژه در بحث اطلاعرسانی) مطلوبتر انجام دهد. با پیچیدهشدن و افزایش جرائم، هیچ سازمانی بهتنهایی قادر به پیشگیری و کنترل آسیبها و ناهنجاریهای اجتماعی نخواهند بود؛ بنابراین باید از همه ابزارهای برونسازمانی، درونسازمانی و مردمی برای پیشگیری از آسیبها و جرائم استفاده کرد. با توجه به انعطافی که جرائم سایبری دارند و هر لحظه احتمال وقوع جرمی جدید در این فضا متصور است، پلیس باید با بهرهگیری از نیروهای متخصص در حوزه رسانه تمام تلاش خود را در برقراری هرچه بیشتر امنیت در این فضا به کار بگیرد و نقش سواد رسانهای میتواند کمکحال پلیس شود. از سویی ریشه بسیاری از آسیبهای واردشده در فضای مجازی ناشی از ناآگاهی و نداشتن سواد رسانهای کاربران در بستر فضای مجازی است و آموزش مهمترین عامل در راستای ارتقای سواد رسانهای و سطح آگاهی آنان در بستر فضای مجازی است. نقش فضای مجازی در کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی و جرائم بهقدری اهمیت دارد که مقام معظم رهبری سالهاست دغدغه فرهنگی و غفلت از آسیبهای فضای مجازی را گوشزد میکنند. ایشان فرموده است: «اگر امروز من رهبر انقلاب نبودم حتما رئیس فضای مجازی کشور میشدم»، «فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد» که این اهمیت فضای مجازی را نشان میدهد. مؤثرترین راه برای کاهش آسیبهای اجتماعی نوپدید ناشی از فضای مجازی و رسانهها علاوه بر تصویب قوانین، کسب آموزشهای تخصصی و امنیتی استفاده از اینترنت و در مجموع ارتقای سطح سواد رسانهای است.
سرهنگ سیدجعفر ساداتی، معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی مازندران: رشد سریع در استفاده از اینترنت در سالهای اخیر بسیاری از فعالیتها و مشکلات مرتبط با اینترنت از جمله جرائم و آسیبهای ناشی از آن و مهمتر از همه نقض حریم خصوصی را سرعت بخشیده است. استفاده از رسانهها بدون داشتن سواد رسانهای میتواند با اثرات نامطلوبی همراه باشد. با تنوع و تخصصیشدن رسانههای جدید لزوم ارتقای مهارتهای سواد رسانهای دوچندان میشود. معمولا وقتی تأثیرات نامناسب انواع رسانهها بر جامعه بهصورت مشکلات اخلاقی و رفتاری و آسیبهای اجتماعی آشکار میشود، به راههای درمانی اندیشیده میشود؛ درحالیکه بهتر است جامعه را به ابزار نیرومندتری به نام سواد رسانهای مجهز کنیم تا افراد خود به کمک منابع مفید فعالانه دست به گزینشگری و پالایش بزنند و رژیم مصرف رسانهای خود را تنظیم و کنترل کنند. سهم سواد رسانهای در فرهنگ ما بسیار اندک بوده و این امر موجب نگرانی شده است؛ زیرا ما در یک محیط رسانهای زندگی میکنیم و باید تمامی اطلاعات عملکردی جامعه را بدانیم. ما باید دائم تحقیق و بررسی کنیم تا به عقاید اشتباه درباره جامعه و رسانه پی ببریم. رسانههای اجتماعی در ایران غالبا بهجای اینکه رسانهای برای افزایش آگاهی و خلق ارزشها در جامعه باشند، صرفا بعد سرگرمی را مبنا قرار میدهند و برای توسعه فکر، توسعه فردی، توسعه کسبوکار و توسعه روابط اثربخش کمتر بهایی قائل میشوند. این در حالی است که به علت پایینبودن میزان سواد رسانهای عمدتا مردم محتوای خوب را از بد و محتوای جعلی را از درست تشخیص نمیدهند و به اندازه کافی دارای مهارت انتقاد از محتوای رسانهها نیستند. در این دوران استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی، روزبهروز محبوبیت بیشتری پیدا میکند؛ هماکنون شبکههای اجتماعی تبدیل به یکی از پراستفادهترین خدمات اینترنتی شدهاند. در واقع امروزه حجم عظیمی از اطلاعات در محیطهای دیجیتالی و تحت عنوان منابع دیجیتالی از جمله وبلاگها، ویکیها، مجلات الکترونیکی و... در حال تولیدشدن هستند. استفاده از این فناوریها به مهارتها و تواناییهای خاصی نیاز دارد که از آن بهعنوان سواد وب یاد میکنند. از سوی دیگر با گسترش شبکههای اجتماعی و رسانههای ارتباطی مختلف نوع استفاده افراد از این رسانه و اعتماد به آنها بهعنوان بخشی از منابع دیجیتالی و الکترونیکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. مهارتهای لازم برای شناسایی، استفاده و ارزیابی رسانههای الکترونیکی و منابع دیجیتالی یا بهطورکلی رسانهها را سواد رسانهای مینامند. سازمان یونسکو در سال 2007 اعلام کرد داشتن شش نوع سواد برای انسان عصر حاضر لازم و ضروری است که برای موفقیت و کسب قدرت باید نسبت به آن شش نوع سواد خود را ارتقا دهیم (سواد عاطفی، مالی، ارتباطی، رایانهای، تربیتی و از همه مهمتر سواد رسانهای) که نیروی انتظامی هم بهعنوان سازمانی در حوزه اطلاعرسانی باید نسبت به ارتقای سواد رسانهای خود تلاش کند تا بتواند نقش خود را در احساس امنیت مردم (بهویژه در بحث اطلاعرسانی) مطلوبتر انجام دهد. با پیچیدهشدن و افزایش جرائم، هیچ سازمانی بهتنهایی قادر به پیشگیری و کنترل آسیبها و ناهنجاریهای اجتماعی نخواهند بود؛ بنابراین باید از همه ابزارهای برونسازمانی، درونسازمانی و مردمی برای پیشگیری از آسیبها و جرائم استفاده کرد. با توجه به انعطافی که جرائم سایبری دارند و هر لحظه احتمال وقوع جرمی جدید در این فضا متصور است، پلیس باید با بهرهگیری از نیروهای متخصص در حوزه رسانه تمام تلاش خود را در برقراری هرچه بیشتر امنیت در این فضا به کار بگیرد و نقش سواد رسانهای میتواند کمکحال پلیس شود. از سویی ریشه بسیاری از آسیبهای واردشده در فضای مجازی ناشی از ناآگاهی و نداشتن سواد رسانهای کاربران در بستر فضای مجازی است و آموزش مهمترین عامل در راستای ارتقای سواد رسانهای و سطح آگاهی آنان در بستر فضای مجازی است. نقش فضای مجازی در کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی و جرائم بهقدری اهمیت دارد که مقام معظم رهبری سالهاست دغدغه فرهنگی و غفلت از آسیبهای فضای مجازی را گوشزد میکنند. ایشان فرموده است: «اگر امروز من رهبر انقلاب نبودم حتما رئیس فضای مجازی کشور میشدم»، «فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد» که این اهمیت فضای مجازی را نشان میدهد. مؤثرترین راه برای کاهش آسیبهای اجتماعی نوپدید ناشی از فضای مجازی و رسانهها علاوه بر تصویب قوانین، کسب آموزشهای تخصصی و امنیتی استفاده از اینترنت و در مجموع ارتقای سطح سواد رسانهای است.