گام بلند عربستان در صنعت بازیهای رایانهای
در سالهای اخیر و بهویژه پس از افزایش قیمت نفت و درآمد سرشار ناشی از آن، دولتهای عربی به سمت سرمایهگذاریهای کلان در حوزههای مختلف در مغربزمین حرکت کردهاند. در زمینه فرهنگی نیز شاهد سرمایهگذاریهای عظیمی از سوی این کشورها بودهایم که به طور اخص در حوزه ورزش، سینما و بازیهای رایانهای نمود داشته است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در سالهای اخیر و بهویژه پس از افزایش قیمت نفت و درآمد سرشار ناشی از آن، دولتهای عربی به سمت سرمایهگذاریهای کلان در حوزههای مختلف در مغربزمین حرکت کردهاند. در زمینه فرهنگی نیز شاهد سرمایهگذاریهای عظیمی از سوی این کشورها بودهایم که به طور اخص در حوزه ورزش، سینما و بازیهای رایانهای نمود داشته است. در حوزه ورزشی، با ورود سرمایههای دولتهای حوزه خلیج فارس، چند باشگاه بزرگ اروپایی ازجمله منچسترسیتی (امارات)، پاریسنژرمن (قطر) و نیوکاسل یونایتد (عربستان) به مالکیت مستقیم دولتهای عربی درآمدهاند، و باشگاههای متعدد دیگری نیز سرمایهگذاران خصوصی عرب را در میان مالکان خود دارند. در حوزه سینما نیز خرید سهام شرکتهایی مانند «Live Nation Entertainment» و «Disney» از نمونههای سرمایهگذاری هالیوودی عربستان است. اما آنچه صنعت بازیهای رایانهای را دراینمیان متمایز میکند، وجود یک سند راهبردی رسمی و بلندمدت است. محمد بن سلمان، ولیعهد و رئیس هیئتمدیره «صندوق سرمایهگذاری عمومی» (PIF) در سال ۲۰۲۲، «راهبرد ملی بازی و ورزشهای الکترونیکی» را رونمایی کرد؛ سندی که مأموریتی روشن پیشروی این صندوق گذاشت و آن تبدیل عربستان به مرکز جهانی بازیسازی و ورزشهای الکترونیکی تا سال ۲۰۳۰ بود. برای تحقق این هدف، بیش از ۳۸ میلیارد دلار از طریق زیرمجموعهای به نام «Savvy Games Group» به این حوزه اختصاص یافته و هدفگذاری شده که این صنعت تا ۲۰۳۰ حدود ۳۹ هزار شغل تخصصی در داخل عربستان ایجاد کند.
منطق پشت این سرمایهگذاری کلان، صرفا مالی نیست. صنعت بازیهای ویدئویی با درآمد سالانهای که در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۵ میلیارد دلار میرسد، رشدی سریعتر از صنعت سینما و موسیقی روی هم دارد و برای کشوری که به دنبال گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد دانشبنیان است، ترکیبی جذاب از اشتغالزایی، تولید مالکیت فکری، توسعه فناوری و جذب نسل جوان فراهم میکند. به تعبیر برخی تحلیلگران بینالمللی، این تصمیم نه یک سرگرمی اقتصادی بلکه گامی حسابشده در راهبرد بقا و شکوفایی عربستان در دوران پسا نفتی است. در همین راستا، «Savvy Games Group» در چند سال گذشته زنجیرهای از تملکها را رقم زده که هریک بخشی از پازل راهبردی عربستان را کامل میکند. خرید شرکت «Scopely» به ارزش ۴٫۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳، و از طریق همین Scopely، خرید بخش بازیسازی «Niantic» (سازنده بازی پرمخاطب Pokémon GO) در معاملهای ۳٫۵ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۵؛ همچنین مالکیت «ESL FACEIT Group»، بزرگترین شرکت برگزارکننده مسابقات ورزشهای الکترونیکی در جهان، از این قبیل خریدها است. در اوایل سال ۲۰۲۶ نیز PIF حدود ۱۲ میلیارد دلار از سهام پراکندهای را که پیشتر در شرکتهایی مانند کوئیتکمو، انسیسافت، نکسون، اسکوئر انیکس و بنداینامکو داشت،زیر چتر واحد Savvy تجمیع کرد؛ اقدامی که نشان میدهد ریاض دیگر به دنبال سهامداریهای پراکنده نیست، بلکه در پی ساختن یک امپراتوری یکپارچه در این صنعت است. جدا از Savvy، خودِ PIF نیز مستقیم بزرگترین قدم را برداشته است. در سپتامبر ۲۰۲۵، کنسرسیومی به رهبری PIF (به همراه Silver Lake و Affinity Partners متعلق به جرد کوشنر) توافق کرد شرکت Electronic Arts، یکی از بزرگترین ناشران بازیهای ویدئویی جهان را در معاملهای ۵۵ میلیارد دلاری و به صورت کاملا نقدی خریداری کند؛ معاملهای که در صورت تکمیل، بزرگترین تملک اهرمی تاریخ صنعت سرگرمی خواهد بود. این معامله هنوز به طور کامل نهایی نشده است اگرچه کمیسیون اروپا در جولای ۲۰۲۶ آن را تأیید کرد، اما بررسی نهاد امنیت ملی آمریکا (CFIUS) بر سر نگرانی از دسترسی احتمالی یک نهاد دولتی خارجی به دادههای صدها میلیون بازیکن EA، هنوز ادامه دارد و مهلت قراردادی طرفین تا پایان سپتامبر ۲۰۲۶ تمدید شده است. آنچه در این خرید بیش از رقم معامله اهمیت دارد، جایگاهی است که EA برای عربستان دارد و اکوسیستم بههمپیوسته فراهم میکند. نخست، ورزشهای الکترونیکی، جایی که عربستان از پیش با «جام جهانی ورزشهای الکترونیکی» و مالکیت ESL/FACEIT، مخاطبانی بیش از نیم میلیارد نفر را زیر پوشش خود دارد؛ و دوم، دنیای ورزش واقعی، از طریق مجموعه بازیهایی مانند EA Sports FC، که پیوندی مستقیم میان گیمرها و هواداران ورزش حرفهای برقرار میکند. تحلیلگران این ترکیب را تقویتکننده همان راهبرد نرمافزاری قدرت میدانند که عربستان پیشتر در فوتبال اروپا آزموده بود. البته برخی پژوهشگران از اصطلاح «game washing» برای توصیف این راهبرد استفاده میکنند؛ اصطلاحی که برگرفته از
«sports washing» است که به راهبرد بهبود وجهه بینالمللی یک کشور از طریق سرمایهگذاری در حوزههای محبوب و بهظاهر غیرسیاسی مانند ورزش یا بازی، برای منحرفکردن توجه از انتقادهای حقوقبشری اشاره دارد. با این حال، این مسیر بدون چالش نیست. مدیرعامل Savvy Games، بریان وارد، بهصراحت در کنفرانس توسعهدهندگان بازی اذعان کرده که تنشهای نظامی منطقهای، بهویژه جنگ علیه ایران در سال ۲۰۲۶، ادراک جهانی از منطقه بهعنوان مقصدی امن برای سرمایه و استعداد را تحتالشعاع قرار داده و میتواند این چشمانداز را موقتا کدر کند؛ هرچند او معتقد است این تأثیر در بلندمدت زودگذر خواهد بود. در مجموع، آنچه از مجموعه این تحولات برمیآید، این است که سرمایهگذاری عربستان در صنعت بازی، از یک تصمیم موردی و پراکنده به یک راهبرد ملی، هدفمند و بلندمدت تبدیل شده است؛ راهبردی که در آن سود اقتصادی، بازسازی وجهه بینالمللی و دیپلماسی عمومی در هم تنیدهاند. برای PIF و شخص بنسلمان، بازیهای رایانهای دیگر صرفا یک سرمایهگذاری فرعی نیست، بلکه ستونی از پروژه بزرگتر «چشمانداز ۲۰۳۰» است که هدف نهایی آن، تثبیت جایگاه عربستان بهعنوان یکی از قدرتهای اصلی سرگرمی دیجیتال جهان تا پایان این دهه است؛ هدفی که با وجود چالشهای منطقهای، همچنان با شتاب دنبال میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
