پهلوانی با صدایی بی‌جانشین

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 حسین خواجه‌امیری بی‌شک از معدود چهره‌های تأثیرگذار موسیقی ایرانی بود. او نه‌تنها در آواز سرآمد بود، بلکه بخشی از شهرت و محبوبیتش را می‌توان وامدار حضورش در سینمای ایران دانست. حسین خواجه‌امیری، مرد بی‌تکرار آواز ایران چهارشنبه 21 مردادماه در 94سالگی درگذشت. اما مگر می‌توان از او نوشت و خاطرات سال‌های یکه‌تازی او را مرور کرد و به سینما نرسید. نمی‌توان «گنج قارون» را بدون صدای او تصور کرد و مگر می‌توان سه ضلع محبوب فردین، ایرج و چنگیز جلیلوند را از یاد برد که حضورشان روی پرده سینما تضمین فروش و دیده‌شدن یک فیلم بود. چهره فردین بدون آواز ایرج چیزی کم داشت و این همراهی و همکاری چنان دلپذیر و جدایی‌ناپذیر بود که بسیاری تصور می‌کردند ایرج همان فردین است که برایشان آواز می‌خواند. فردین با چهره و بازی درخشانش ستاره بود، اما صدای ایرج به این ستاره‌بودن بُعد دیگری می‌بخشید و این همراهی سال‌ها ادامه داشت. اگر فردین در قاب تصویر می‌درخشید، صدای ایرج به آن تصویر جان و شکوه می‌بخشید و احساسات تماشاگر را کامل می‌کرد. حسین خواجه‌امیری با نام مستعار «ایرج»، خواننده موسیقی ایرانی، از شاخص‌ترین خوانندگان موسیقی دستگاهی ایران بود که فعالیت هنری خود را از دهه ۱۳۳۰ آغاز کرد. او با برخورداری از صدایی پرقدرت، وسعت صوتی کم‌نظیر و تسلط بر ردیف موسیقی ایرانی، طی دهه‌ها فعالیت هنری، جایگاهی ماندگار در تاریخ موسیقی ایران به دست آورد.

بخش مهمی از فعالیت هنری ایرج در برنامه ماندگار «گل‌ها» در رادیو ایران رقم خورد و آوازها و تصنیف‌های متعددی با صدای او در این مجموعه به یادگار ماند. حسین خواجه‌امیری، بخشی از حافظه شنیداری چند نسل از ایرانیان بود؛ صدایی که از رادیو، تلویزیون و پرده سینما عبور کرد و به زندگی مردم راه پیدا کرد. استاد غلامحسین بنان که خود یکی از قله‌های آواز ایران بود، شیفته صدای ایرج بود. این شیفتگی از زبان بنان، برای هر خواننده‌ای می‌توانست بزرگ‌ترین نشان اعتبار باشد. حسن کسائی، نابغه نی و موسیقی ایران، به او لقب «پهلوان آواز ایران» را داد. بی‌شک او از معدود خوانندگان ایرانی است که چند نسل با صدای او خاطره دارند و شاید راز ماندگاری ایرج همین باشد که او هیچ‌وقت شبیه هیچ‌کس نبود.

بدرقه مرد محبوب آواز ایرانی به سوی خانه ابدی

مراسم تشییع پیکر مرحوم حسین خواجه‌امیری جمعه بیست‌وسوم مرداد از مقابل تالار وحدت تهران برگزار شد. در ابتدای این مراسم حمیدرضا نوربخش خواننده و مدیرعامل خانه موسیقی ایران در سخنان کوتاهی گفت: «ایرج خاطره چندین نسل است و چه ما بخواهیم و چه نخواهیم، چه من بگویم و چه نگویم، نمی‌شود ایرج را از تاریخ موسیقی و آواز این کشور جدا کرد. او یک حنجره بی‌نظیر و استثنایی خداداد بود که متر و معیار صدا بوده، هست و خواهد بود. نزدیک به نیم‌قرن، شاید هم کمی بیشتر، این مرد آواز خواند، ترانه خواند و حاصل کارش را به آرشیو و حافظه فرهنگی، هنری و موسیقیایی ایران تقدیم کرد. این مرد یک ژن بی‌نظیر و عجیب و استثنائی داشت. بدون اینکه معلم مستقیمی داشته باشد، با ذهن و ضمیر خودش و با نبوغ ویژه‌ای که روی آن تأکید دارم، از همه شنیده‌ها و دریافت‌هایش مجموعه‌ای را شکل داد و سبک و سیاق خودش را به وجود آورد. بعد که به تهران آمد، بزرگان بسیاری از جمله صبا را دید و توانست از خرمن وجود همه آنها خوشه بچیند و بشود ایرج». مدیرعامل خانه موسیقی ایران ادامه داد: «بعضی‌ها در فضای مجازی می‌خواهند موسیقی را قطبی‌سازی کنند اما وقتی زنده‌یاد شجریان به ایرج لقب «پهلوان آواز ایران» می‌دهد نشان از بزرگ‌منشی مردی است که خدمت زیادی به هنر کرد. پس وقتی بزرگان با هم چنین رفتاری می‌کنند ما هم باید از قطبی‌سازی پرهیز کنیم. روح بلند استاد ایرج عزیز در بهترین جا، نظاره‌گر ماست. برای او رحمت و رضوان طلب می‌کنیم. قرین رحمت و رضوان خداوندی باد و مجددا به خانواده عزیز و ارجمند خواجه‌امیری تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم». علیرضا افتخاری خواننده موسیقی ایرانی هم در بخش دیگری از این مراسم گفت: «در ۱۲سالگی استادی قرار بود در اصفهان اجرا داشته باشد. این استاد ایرج بود و من مدرسه را ترک کردم چون دوست داشتم او را ببینم و از همان دوران عاشق هنرش شدم. این عشق به گونه‌ای شد که سعی می‌کردم از او تقلید نکنم اما نمی‌دانم چرا ناخواسته به سمت صدایش می‌رفتم». افتخاری در ادامه گفت: «الان وقتش است که صدای ایرج از رادیو پخش شود؛ صدای استادمان پخش شود. اگر نشود صدای چه کسی پخش شود؟ تنها چیزی که به انسان روحیه می‌دهد، روحیه، روحیه، روحیه است. نگاه‌های زیبا و برنامه‌های زیبا خوب است، اما حیف نیست که صدای استادمان پخش نشود؟». احسان خواجه‌امیری خواننده و فرزند زنده‌یاد ایرج نیز در بخش دیگری از این مراسم گفت: «حتم دارم اگر پدرم اینجا بود برای شما آواز می‌خواند. او عاشق مردم ایران بود و همیشه دوست داشت پیش مردم ایران باشد. او به من درس دوست‌داشتن و عشق را داد». او ادامه داد: «امروز می‌خواهیم بدرقه‌اش کنیم. من جسارت می‌کنم و یکی دو خط از آوازهای استاد را تقدیم شما می‌کنم. اگر ایرادی هم هست، به بزرگی خودتان ببخشید». احسان خواجه‌امیری سپس از حاضران خواست به افتخار پدرش دست بزنند و گفت: «یک دست به افتخار استاد بزرگ، پهلوان آواز ایران، ایرج بزرگ که با رفتنش هم به من درس داد؛ درس دوست‌داشتن، درس عشق». محمد موسوی از استادان و نوازندگان پیش‌کسوت عرصه نی‌نوازی هم در این مراسم گفت: «من با ایرج ۶۰ سال دوست بودم و یادم هست که استاد تاج اصفهانی همواره از ایرج به نیکی یاد می‌کردند و می‌گفتند ای کاش من صدای ایرج را داشتم».