فوتبال ایران؛ کارخانه تولید هزینه، بدون تولید ثروت

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

سپهر‌ خرمی:  فوتبال ایران این روزها رکورد می‌شکند؛ نه در آسیا، نه در جام جهانی و نه در صادرات بازیکن. تنها جایی که رکوردها یکی پس از دیگری جابه‌جا می‌شوند، بازار نقل‌وانتقالات است. بازاری که اعدادش هر روز بزرگ‌تر می‌شود، اما اگر از مدیران باشگاه‌ها بپرسید این پول از کجا برمی‌گردد، احتمالا پاسخ قانع‌کننده‌ای نخواهند داشت. خبرگزاری ایسنا گزارش داده باشگاه پرسپولیس فقط برای دریافت رضایت‌نامه پویا لطیفی‌فر، ۱۲۰ میلیارد تومان به گل‌گهر پرداخت کرده است. ورزش سه هم نوشته پرسپولیس برای جذب پویا شهرآبادی ۱۳۰ میلیارد تومان هزینه کرده و برای دریافت رضایت‌نامه محمدمهدی زارع نیز ۹۰۰ هزار دلار پرداخته است. از آن سو، خبرها از درخواست بیش از ۱۵۰ میلیارد تومانی رامین رضاییان برای تمدید قرارداد حکایت دارد. شاید این اعداد در لیگ برتر انگلیس یا عربستان چندان عجیب نباشد، اما سؤال اینجاست در فوتبال ایران دقیقا چه اتفاقی افتاده که چنین هزینه‌هایی عادی شده است؟

اصلا فوتبال ایران چه چیزی تولید می‌کند که این‌قدر خرج روی دست باشگاه‌ها می‌گذارد؟ لیگ ایران نه حق پخش تلویزیونی واقعی دارد، نه ورزشگاه‌هایش هر هفته مملو از تماشاگر است، نه فروش بلیت درآمد قابل توجهی ایجاد می‌کند، نه تبلیغات محیطی به یک منبع مالی پایدار برای باشگاه‌ها تبدیل شده و نه فروش پیراهن و محصولات هواداری سهمی جدی در اقتصاد فوتبال دارد. حتی بسیاری از باشگاه‌ها هنوز زمین تمرین اختصاصی ندارند و برای پیداکردن یک ورزشگاه استاندارد برای میزبانی مسابقات، با مشکل روبه‌رو هستند. فوتبال حرفه‌ای دنیا روی یک اصل ساده بنا شده است؛ هرچه درآمد بیشتر، هزینه بیشتر. اما در ایران انگار فرمول برعکس شده؛ هرچه درآمد کمتر، هزینه‌ها بیشتر.

اگر قرار بود این هزینه‌های نجومی نتیجه‌اش در زمین دیده شود، شاید می‌شد درباره آن بحث کرد. اما فوتبال ایران در سال‌های اخیر نه باشگاهی در سطح اول آسیا ساخته، نه بازیکنی را با ارقام بزرگ به اروپا فروخته و نه از نظر زیرساخت، فاصله خود را با فوتبال حرفه‌ای دنیا کمتر کرده است. تنها چیزی که رشد کرده، قیمت قراردادهاست. این تناقض وقتی عجیب‌تر می‌شود که شرایط اقتصادی کشور را هم در نظر بگیریم. در دوره‌ای که جنگ، فشار اقتصادی، تورم و کاهش قدرت خرید، زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار داده، انتظار می‌رفت فوتبال هم ناچار به انضباط مالی شود. اما ظاهرا تنها بازاری که نه‌تنها از این بحران آسیب ندیده، بلکه سود هم برده، بازار بازیکنان فوتبال است. انگار هر بحرانی که از راه می‌رسد، قیمت همه چیز را بالا می‌برد؛ حتی قیمت فوتبالیست‌ها.

واقعیت این است که بخش بزرگی از این پول‌ها نه صرف ساخت ورزشگاه می‌شود، نه خرج آکادمی‌ها، نه برای توسعه فوتبال پایه کنار گذاشته می‌شود و نه کیفیت امکانات باشگاه‌ها را بالا می‌برد. میلیاردها تومان فقط برای جابه‌جایی یک بازیکن بین دو باشگاه پرداخت می‌شود؛ پولی که هیچ ارزش افزوده‌ای برای فوتبال ایران خلق نمی‌کند. شاید امروز پرداخت ۱۲۰ یا ۱۳۰ میلیارد تومان برای یک رضایت‌نامه، یا قراردادهای بالای ۱۵۰ میلیارد تومانی، هیجان بازار نقل‌وانتقالات را بیشتر کند، اما سؤال اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ این پول قرار است از کجا برگردد؟ کدام درآمد پایدار هزینه‌های امروز را جبران خواهد کرد؟ پیمان حدادی که خودش یک عضو و فعال اقتصادی است باید پاسخ دهد بر اساس چه منطق و رویکردی بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان فقط بابت رضایت‌نامه چهار بازیکن پرداخت کرده است؟ این پول چطور برمی‌گردد؟ حدادی به کدام نهاد نظارتی بابت چنین هزینه‌های هنگفتی پاسخ‌گو است؟ فوتبال ایران سال‌هاست به‌جای آنکه یک صنعت باشد، به یک مصرف‌کننده بزرگ تبدیل شده است؛ صنعتی که تولید ثروت نمی‌کند، اما ثروت می‌بلعد. مدیران می‌آیند، قراردادهای بزرگ امضا می‌کنند، اعداد نجومی به تیتر رسانه‌ها تبدیل می‌شود و چند ماه بعد، همان باشگاه‌ها برای پرداخت مطالبات بازیکنان، برای گرفتن وام، کمک دولتی یا فرار از پنجره بسته نقل‌وانتقالاتی دست به دامان این و آن می‌شوند. تا زمانی که حق پخش واقعی وجود نداشته باشد، باشگاه‌ها خصوصی و پاسخ‌گو نباشند، درآمدزایی به یک اصل تبدیل نشود و هزینه‌ها براساس توان اقتصادی تنظیم نشود، این چرخه معیوب ادامه خواهد داشت. چرخه‌ای که در آن فوتبال ایران هر سال گران‌تر می‌شود، اما هر سال فقیرتر از قبل به نظر می‌رسد. شاید وقت آن رسیده باشد که به‌جای پرسیدن قیمت بازیکنان، از مدیران فوتبال یک سؤال ساده بپرسیم؛ فوتبال ایران، با همه این میلیاردها تومان هزینه، دقیقا چه چیزی برای کشور تولید کرده است؟