سالمندی؛ فرسایش یا شکوفایی؟
در فرهنگ عامه، سالمندی اغلب با تصویر «افت عملکرد» گره خورده است؛ اما علم روانشناسی سلامت و سایکونوروایمونولوژی (PNI) نگاه بسیار متفاوتی به این دوران دارد. آیا واقعا بدن انسان محکوم به فرسایش است یا میتوان این روند را به شکلی متفاوت مدیریت کرد؟
به گزارش گروه رسانهای شرق،
فاطمه عیسیزاده*: در فرهنگ عامه، سالمندی اغلب با تصویر «افت عملکرد» گره خورده است؛ اما علم روانشناسی سلامت و سایکونوروایمونولوژی (PNI) نگاه بسیار متفاوتی به این دوران دارد. آیا واقعا بدن انسان محکوم به فرسایش است یا میتوان این روند را به شکلی متفاوت مدیریت کرد؟
در دنیای سلولها، مفهومی وجود دارد به نام «التهابپیری» (Inflammaging). این پدیده، التهاب مزمن و خفیفی است که با افزایش سن در بدن ایجاد میشود و در واقع پیوندی میان وضعیت روانی و سلامت فیزیکی است. خبر خوب این است که این التهاب فقط تابع گذر زمان نیست، بلکه بهشدت تحت تأثیر وضعیت روانی و اجتماعی فرد قرار دارد. وقتی سالمندی در انزوا میماند، بدن سیگنالهای «خطر» دریافت میکند. در غیاب پیوندهای انسانی، سیستم ایمنی دچار تغییراتی میشود که التهاب را افزایش میدهد. اما درست در نقطه مقابل، زمانی که یک فرد سالمند احساس میکند عضوی مفید از یک جمع است، یا فعالیتی ذهنی و اجتماعی دارد، مغز سیگنالهایی صادر میکند که مستقیما «التهابپیری» را مهار میکند.
راهکار مقابله با این فرسایش، فراتر از مکملهای دارویی است. برای مدیریت سطح التهاب، بدن به «مشارکت» نیاز دارد. طی سالها تجربه بالینی و پژوهشی، مشاهده شده است مراجعین سالمندی که با وجود بیماریهای مزمن، فعالیتهای اجتماعی و ذهنی دارند، از سطح ایمنی و پایداری جسمانی بسیار بالاتری برخوردارند. فعالیتهایی نظیر پیادهرویهای گروهی، شرکت در گروههای یادگیری مهارتهای جدید، فعالیتهای داوطلبانه و حتی حفظ ارتباطات عمیق با نسلهای جوانتر، میتواند به عنوان یک «داروی ضدالتهاب طبیعی» عمل کند. این فعالیتها نهتنها ذهن را فعال نگه میدارند، بلکه با کاهش سطح استرس، فیزیولوژی بدن را برای مقابله با بیماریها آماده میکنند. در دنیای مدرن، نیاز است از سالمندان به عنوان «گنجینههای زنده» یاد شود، نه «افراد نیازمند مراقبت». وقتی سالمند احساس میکند همچنان برای دنیای پیرامونش «معنا» خلق میکند، فیزیولوژی بدن او نیز به این حس ارزشمندی پاسخ مثبت میدهد.
در نهایت، سالمندی زیباست؛ به شرط آنکه اجازه داده شود ذهنِ پویا، بدن را از درون نوسازی کند. سالمندی، پایان فصل نیست، بلکه فصلی است که میتوان در آن، عمیقتر از همیشه شکوفا شد.
* متخصص روانشناسی سلامت و پژوهشگر حوزه سایکونوروایمونولوژی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
