کریستوفر نولان؛ از توفان دریای شمال تا جنجال‌های «ادیسه»

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

بالاخره بعد از سه سال فیلم تازه کریستوفر نولان اکران شد. فیلمی که منتقدان معتقدند قرار است رکوردهای متعددی را بشکند. اقتباس تازه کریستوفر نولان از «ادیسه»، حماسه جاودانه هومر، از همان آغاز تولید به یکی از بحث‌برانگیزترین پروژه‌های سینمایی سال تبدیل شده است؛ از انتخاب بازیگران و طراحی لباس گرفته تا میزان پایبندی آن به واقعیت تاریخی، همه و همه زیر ذره‌بین منتقدان و کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفته است. هم‌زمان با اکران فیلم، رسانه‌های متعدد با او گفت‌وگو کرده‌اند و تلگراف یکی از آنها‌ست که اتفاقا تیتری خارج از فیلم را انتخاب کرده است: «اگر تلفن هوشمند داشتم، وحشتناک به آن معتاد می‌شدم». برخلاف گزارش‌های منتشرشده، نولان تأکید می‌کند «ادیسه» گران‌ترین فیلم کارنامه او نیست. این عنوان همچنان به «شوالیه تاریکی برمی‌خیزد» (۲۰۱۲)، آخرین قسمت سه‌گانه بتمن او تعلق دارد. با این حال، اقتباسی نزدیک به سه ساعت از یک منظومه یونان باستان، با درجه‌بندی سنی مثبت ۱۵ و بودجه‌ای در حدود ۲۵۰ میلیون دلار، بی‌تردید یکی از پرریسک‌ترین پروژه‌های سینمایی سال‌های اخیر به شمار می‌آید. با وجود این، نولان و همسرش، «اما توماس» که سال‌ها تهیه‌کننده آثار او بوده است، به مدیریت دقیق هزینه‌ها شهرت دارند؛ همان‌طور که از چای خود تا آخرین قطره مراقبت می‌کند. این فرصت فقط پس از موفقیت خیره‌کننده «اوپنهایمر» در سال ۲۰۲۳ فراهم شد؛ فیلمی که نزدیک به یک میلیارد دلار در سراسر جهان فروش کرد و هفت اسکار از جمله جایزه بهترین فیلم، را به دست آورد. استودیوی یونیورسال که از این موفقیت بسیار خشنود بود، اختیار کامل پروژه بعدی را به نولان سپرد و او نیز بی‌درنگ تصمیم گرفت «ادیسه» را بسازد. احتمالا هیچ‌کس پیش‌بینی نمی‌کرد تازه‌ترین فیلم نولان به یکی از محورهای جنگ‌های فرهنگی در اینترنت تبدیل شود. اولین موج انتقاد زمانی رخ داد که نقش «هلن تروا»، دختر زئوس را «لوپیتا نیونگو»، بازیگر کنیایی-مکزیکی ایفا خواهد کرد؛ از جمله منتقدان «ایلان ماسک» و شماری از یوتیوبرها بودند. در همین حال، گروهی دیگر به آنچه «اشتباه‌های تاریخی» در طراحی لباس‌ها و کشتی‌ها می‌دانستند، اعتراض کردند. اعتراض‌ها به همین‌جا ختم نشد. بار دیگر ماسک و یوتیوبرها، از انتخاب «الیوت پیج» انتقاد کردند. هرچند شماری از تاریخ‌پژوهان، از جمله «تام هالند»، مورخ انگلیسی از فیلم حمایت کردند، اما موج انتقادها آن‌قدر گسترده شد که آخرین تریلر فیلم در یوتیوب بیش از ۶۰۰ هزار رأی منفی دریافت کرد. آیا این واکنش‌ها نولان را غافلگیر کرده است؟ او با لبخندی آرام، پاسخ می‌دهد: «این هم بخشی از ماهیت چنین کاری است». سپس ادامه می‌دهد: «این بحث‌هایی که پیش از تماشای فیلم شکل می‌گیرد، در نهایت اهمیتی ندارد؛ چون هیچ‌یک از کسانی که درباره آن صحبت می‌کنند، هنوز خود فیلم را ندیده‌اند و نمی‌دانند واقعا با چه اثری روبه‌رو هستند». او تأکید می‌کند از همان روز نخست می‌دانست «ادیسه» پروژه‌ای واکنش‌برانگیز است و می‌گوید: «فراموش نکنید من 10 سال از عمرم را با بتمن گذراندم». همان زمان نیز بسیاری از طرفداران نسبت به برخی انتخاب‌های غیرمتعارف نولان در سه‌گانه بتمن تردید داشتند؛ از جمله سپردن نقش «جوکر» به «هیث لجر» که در آن دوران بیشتر با فیلم‌های عاشقانه شناخته می‌شد و با گریم نامرتب و متفاوت خود، تصویری کاملا تازه از این شخصیت خلق کرد. نولان ادامه می‌دهد نداشتن تلفن هوشمند یک مزیت دیگر هم دارد؛ اینکه هیچ‌گاه وسوسه نمی‌شود وارد اینترنت شود تا شایعه‌ها را تکذیب کند، با منتقدان و مخالفان درگیر شود یا به حرف و حدیث‌ها پاسخ دهد. او می‌گوید: «من هر فیلمی را که می‌سازم، آن را آخرین فیلم عمرم فرض می‌کنم و بالاخره یک روز این فرض درست از آب درمی‌آید. به همین دلیل، هر بار تمام توان و همه آنچه را در اختیار دارم، صرف همان پروژه می‌کنم. هیچ‌وقت با خودم نمی‌گویم این ایده را برای فیلم بعدی نگه می‌دارم». این گفت‌وگو در نزدیک محل یکی از صحنه‌های فیلم‌برداری انجام شده است؛ یک سال بعد از تجربه‌ای عجیب که نولان و تیمش پشت سر گذرانده‌اند. کریستوفر نولان در میان باد و باران خود را به اسکله رساند تا با مشاور دریایی پروژه گفت‌وگو کند. او در دل امیدوار بود برای نخستین بار در جریان فیلم‌برداری شش‌ماهه «ادیسه» به او بگویند: «امروز امکان فیلم‌برداری نیست؛ دریا بیش از حد توفانی است». اما کشتی چوبی ۱۱۵فوتی نروژی که گروه با آن فیلم‌برداری می‌کرد، دقیقا برای چنین شرایط سختی ساخته شده بود. کمتر از یک ساعت بعد، نولان، بازیگران و گروه تولید، بر روی موج‌هایی چنان بلند گرفتار شدند که شماری از بازیگران نقش‌های فرعی، با چنگ‌زدن به لبه کشتی، از شدت دریازدگی محتویات معده خود را بالا می‌آوردند. نولان در میان غرش توفان، در حالی که مدیر فیلم‌برداری خود، «هویته فن هویتما» را صدا می‌زد، با صدای بلند گفت: «ببخشید... ممکن است این شرایطتان را هم فیلم‌برداری کنیم؟». او با خنده از آن خاطره یاد می‌کند و می‌گوید: «باید انصاف داد؛ همه گفتند: «حتما، انجامش بده». واقعا با تمام وجود همراه شدند. آن روز هم‌زمان هم وحشتناک بود و هم فوق‌العاده. و در نهایت برخی از محبوب‌ترین نماهای فیلم را همان روز ثبت کردیم‌». گفت‌وگوی تلگراف در روزی انجام شده که انگلیس توانسته یک تیم قوی را شکست بدهد و نولان تا ساعت چهار بامداد مشغول تماشای مسابقه فوتبال بوده است و باید برای نمایش نخست فیلم بیدار می‌ماند. به همین دلیل، یک قوری بزرگ چای محبوبش، «ارل گری» را جرعه‌جرعه می‌نوشد تا خستگی شب گذشته را پشت سر بگذارد. آرامش، خونسردی و اطمینان او همان ویژگی‌هایی است که طی سال‌ها مدیران استودیوهای بزرگ را متقاعد کرده تا صدها میلیون دلار در اختیارش قرار دهند؛ آن هم برای پروژه‌هایی که در نگاه نخست، هیچ شباهتی به آثار تضمین‌شده گیشه ندارند.