پایان سفر رئیسجمهوری ایالات متحده به چین بدون اعلامیه رسمی
توافقهای مبهم در پکن
لبخندهای دیپلماتیک در باغهای تاریخی پکن نمیتواند واقعیت خشن ژئوپلیتیک را پنهان کند؛ مدارا با پکن از نگاه واشینگتن قماری است که امنیت تایوان و خاورمیانه را روی میز معامله قرار میدهد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: لبخندهای دیپلماتیک در باغهای تاریخی پکن نمیتواند واقعیت خشن ژئوپلیتیک را پنهان کند؛ مدارا با پکن از نگاه واشینگتن قماری است که امنیت تایوان و خاورمیانه را روی میز معامله قرار میدهد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز گذشته با پرواز «ایر فورس وان» از میان غبار فرودگاه پکن به آسمان برخاست تا به سفر رسمی دوروزه خود پایان دهد؛ سفری که در آن هر دو طرف از تنظیم مجدد روابط استقبال کردند. با این حال، پشت این اعلام رضایت، دو دیدگاه به طور کامل متضاد درباره معنای این توافق وجود دارد. برای واشینگتن، این یک گام ضروری برای بازکردن قفل بازارهای بسته چین به روی تجارت متقابل و کسبوکارهای دموکراسیهای غربی است. این رویکرد، در عمل احیای همان سیاستی است که ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود، زمانی که موضع تهاجمیتری علیه پکن داشت، آن را کنار گذاشته بود.
در سوی دیگر این میز، شی جینپینگ رهبر چین به دنبال ایجاد یک «ثبات استراتژیک» است؛ رابطهای پیشبینیپذیر که در آن واشینگتن مانع از خیزش ژئوپلیتیک و اقتصادی پکن در سطح جهان نشود. این تمایل مشترک برای جلوگیری از فروپاشی روابط، تغییر بزرگی پس از سالها خصومت متقابل محسوب میشود. هنری وانگ، بنیانگذار و رئیس مرکز چین و جهانیشدن مستقر در پکن، این چرخش را یک رویداد مهم میداند. او معتقد است حرکت از رقابت استراتژیک به سمت ثبات استراتژیک، یک تغییر رویه اساسی است و ساختار بینالمللی در حال حرکت به سمت یک هنجار جدید است. به گفته او، این اجلاس پس از یک رابطه سخت که با آغاز به کار ترامپ شکل گرفت، نقطه عطفی در دیپلماسی دو ابرقدرت به شمار میرود. با وجود این، زیر سطح آرام این رفاقت، رقابتی شدید و بنیادین نهفته است که پتانسیل برهمزدن کل نظم جهانی را دارد. تضاد منافع گسترده و ایدئولوژیک میان واشینگتن و پکن چیزی نیست که با قدمزدن در باغهای سنتی حلوفصل شود.
ماشین نظامی پکن در غرب اقیانوس آرام
چین با جسارت روزافزون در حال پیشبرد ادعاهای ارضی خود بر سر تایوان است؛ یک جزیره دموکراتیک و مرفه که ایالات متحده بر اساس تعهدات تاریخی خود، ملزم به تأمین تسلیحات برای دفاع از حاکمیت آن است. همزمان، ارتش چین در منطقه غرب اقیانوس آرام، رفتاری تهاجمیتر به خود گرفته است. این تحرکات نظامی نهتنها متحدان منطقهای ایالات متحده را نگران کرده، بلکه یک چالش ژئوپلیتیک و نظامی جدی برای واشینگتن ایجاد کرده است. از نگاه واشینگتن و در کنار این تهدیدات در شرق آسیا، حمایت چین از ایران نیز به طور مستقیم منافع امنیتی غرب را هدف قرار میدهد.
رئیسجمهور ایالات متحده در حالی پایتخت چین را ترک کرد که هیچ جزئیات مشخص و ملموسی از توافقات تجاری ارائه نداد. با این حال، او پس از آن در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران اطمینان داد کشاورزان آمریکایی از خریدهای کلان چین در بخش دانههای سویا خرسند خواهند شد. ترامپ همچنین فاش کرد او و شی جینپینگ درباره لغو تحریمهای اعمالشده بر آن دسته از شرکتهای چینی که نفت ایران را خریداری میکنند، تبادل نظر کردهاند. این نرمش هزینههای استراتژیک سنگینی بر معماری امنیت بینالملل تحمیل میکند. تنها اعلامیه دقیق ترامپ در طول این سفر، خبر خرید 200 فروند هواپیمای بوئینگ توسط چین بود. این رقم به مراتب کمتر از انتظار بازار برای فروش 500 فروند بود؛ واقعیتی که باعث شد ارزش سهام شرکت بوئینگ در والاستریت نزدیک به چهار درصد سقوط کند و نشان دهد وعدههای اقتصاد متمرکز تا چه حد غیرقابل اعتماد است.
برداشت کلی در پکن این بود که ترامپ و شی، هر دو به دنبال پایاندادن به یک دوره پرتنش 10ساله هستند؛ دورهای که در آن ایالات متحده تلاش میکرد تهدیدهای امنیتی و اقتصادی فزاینده چین را خنثی کند. به عنوان نمونه، ترامپ در یک مصاحبه با فاکسنیوز در پکن، نگرانیها درباره جاسوسی سایبری چین و سرقت سیستماتیک مالکیت معنوی شرکتهای آمریکایی را کماهمیت جلوه داد. او حتی ایده اجازه ورود بیشتر دانشجویان چینی به آمریکا را مطرح کرد؛ در حالی که دولت او پیشتر تهدید به اخراج آنها کرده بود. رهبر حزب کمونیست بیش از هر چیز خواهان پیشبینیپذیری رفتار ترامپ، بهویژه در حوزه تجارت است. تعرفههای اعمالشده توسط ایالات متحده ضربه سنگینی به ستون اصلی رشد اقتصادی چین وارد کرده است؛ آن هم درست در زمانی که بخشهایی در داخل این سیستم، مدیریت اقتصادی شی جینپینگ را زیر سؤال بردهاند.
باجخواهی پکن در پرونده تایوان
برای رهبران پکن، تایوان مهمترین پرونده روی میز است؛ مسئلهای که در نهایت میتواند رابطه با ایالات متحده را مستحکمتر بسازد یا به صورت کامل نابود کند. شی روز پنجشنبه بهروشنی هشدار داد هرگونه سوءمدیریت تنشها بر سر این جزیره دموکراتیک، میتواند یک وضعیت بهشدت خطرناک ایجاد کند؛ اشارهای آشکار به پتانسیل شعلهورشدن جنگ قدرتهای بزرگ. ترامپ در پرواز بازگشت به ایالات متحده تلاش کرد خطر چنین درگیری مستقیمی را به حداقل برساند. او به خبرنگاران گفت رهبر چین خواهان درگیری برای استقلال تایوان نیست، زیرا این امر به یک رویارویی بسیار شدید منجر خواهد شد. رئیسجمهور آمریکا از بیان این موضوع که آیا واشینگتن در صورت حمله نظامی از تایوان دفاع خواهد کرد یا خیر، طفره رفت و در ادامه افزود آخرین چیزی که در حال حاضر به آن نیاز داریم، یک جنگ است. دستگاه دیپلماسی چین به دنبال گرفتن امتیازات زبانی و عملی از کاخ سفید است. پکن خواهان تغییرات کوچک اما حیاتی است؛ مانند عبور از سیاست قدیمی عدم حمایت از استقلال تایوان و رسیدن به موضع علنی مخالفت با استقلال این جزیره و در کنار آن تلاش میکند فروش تسلیحات به این جزیره دموکراتیک محدود شود. شی جینپینگ در ضیافت شام دولتی روز پنجشنبه در تلاشی برای القای این پیام که توسعهطلبی چین تهدیدی برای واشینگتن نیست، به ستایش روابط دو کشور پرداخت. او ادعا کرد تحقق احیای بزرگ ملت چین و عظمت دوباره آمریکا میتوانند شانه به شانه یکدیگر پیش بروند. این چرخش دیپلماتیک حاصل ماهها برنامهریزی است. سال گذشته، ایالات متحده تعرفههایی بر واردات کالا از چین اعمال کرد که برخی از آنها از مرز صددرصد فراتر میرفت و پکن نیز در اقدامی تلافیجویانه، صادرات مواد معدنی خاکهای کمیاب را محدود کرد. در نهایت در ماه اکتبر، ترامپ و شی در کره جنوبی یک آتشبس تجاری موقت منعقد کردند که به کاهش تعرفهها انجامید.
پرونده تحریمها روی میز مذاکره
پس از آنکه چین صادرات خاکهای کمیاب را که برای بخشهای حیاتی تولید در ایالات متحده ضروری هستند محدود کرد، بسیاری در پکن متوجه تغییر رویکرد ترامپ در مدیریت این مورد شدند. هنری وانگ اشاره میکند چین یک دهه پیش توانایی مقابلهبهمثل نداشت، اما امروز اگر ایالات متحده سختگیری کند، چین نیز با همان زبان سخت پاسخ خواهد داد. در ماههای اخیر، ترامپ به دستیاران خود دستور داده بود برنامههای اجلاس سران با شی را از مسیر خارج نکنند و از شراکت ایالات متحده و چین با عنوان گروه دو یاد کرد؛ اصطلاحی که نشان میدهد این دو ابرقدرت در عمل صحنه جهانی را تحت سلطه خود درآوردهاند. دولت چین با خواندن این نشانهها، اجلاس پکن را فرصتی برای تثبیت قدرت خود دید. راش دوشی که پیشتر در شورای امنیت ملی جو بایدن، رئیسجمهور سابق، روی پرونده چین کار میکرد، در این باره به والاستریت ژورنال درباره این استراتژی میگوید آنها در تلاش هستند یک آتشبس را، هرچند به نفع خودشان، تثبیت کنند. به گفته او، پکن میخواهد این وضعیت را فراتر از دوران ریاستجمهوری ترامپ قفل کند یا از این تنشزدایی به عنوان خط پایهای برای آینده بهرهبرداری کند. با وجود این، تغییر مسیر واقعی واشینگتن و پکن نیازمند چیزی بیش از یک رفاقت زودگذر است. ترامپ به رغم لحن دوستانه خود، همچنان رهبری دولتی را برعهده دارد که ابزارهای سختگیرانهای علیه حزب کمونیست چین به کار میگیرد. در هفتههای اخیر، دولت ایالات متحده تحریمهای سنگینی را علیه نهادهای چینی مظنون به کمک به ایران وضع کرد. واشینگتن همچنین پکن را به سرقت فناوری هوش مصنوعی از شرکتهای آمریکایی متهم کرده است. وزارت دادگستری ایالات متحده نیز همچنان به طرح اتهام علیه افرادی، از جمله سیاستمداران آمریکایی، که مظنون به کمک غیرقانونی به چین هستند، ادامه میدهد.
محموله بذر گل رز برای کاخ سفید
ترامپ با این هدف وارد پکن شد تا چین را ترغیب کند فشارها بر ایران را افزایش دهد. در جریان این نشست، ترامپ به صورت ضمنی اشاره کرد او و شی در مورد پرونده ایران همنظر هستند. او ادعا کرد پکن موافقت کرده است ترافیک کشتیها از تنگه هرمز باید آزاد باشد و تهران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. اما وزارت امور خارجه چین در میانه این اجلاس بیانیهای صادر و با پیامی صریح اعلام کرد که این جنگ اساسا از همان ابتدا نباید آغاز میشد. هر دو رهبر قرار است در بیستوچهارم سپتامبر نشست دیگری در کاخ سفید داشته باشند و ممکن است در حاشیه دو گردهمایی بینالمللی مهم در سال جاری نیز با یکدیگر گفتوگو کنند. تحلیلگران هشدار میدهند این ملاقاتهای دیپلماتیک ممکن است به قیمت تضعیف امنیت تایوان تمام شود. تایپه در حال حاضر منتظر دریافت یک بسته تسلیحاتی چند میلیارد دلاری از سوی واشینگتن است که ترامپ ممکن است برای جلوگیری از خشم شی پیش از نشستهای آینده، ارسال آن را به تعویق بیندازد. در همین حال، ترامپ احتمالا از توافقات جانبی خود با رهبر چین رضایت دارد. رئیسجمهور آمریکا حین قدمزدن در باغ مجتمع ژونگنانهای، شکوفههای گل رز را تحسین کرد و آنها را زیباترین رزهایی خواند که تا به حال کسی دیده است. در پاسخ، شی به کارکنان خود دستور داد مقداری از بذر این گلها را برای کاشت در باغ رز کاخ سفید به ایالات متحده ارسال کنند.
چشمانداز تجارت بدون اعلامیه رسمی
در پایان این دیدار دولتی -که دومین سفر ترامپ و اولین بازدید یک رئیسجمهور ایالات متحده از چین در نزدیک به 9 سال گذشته بود- هیچ اعلامیه مشترکی در مورد توافقهای خاص یا بیانیه فراگیری که تجارت را پوشش دهد، صادر نشد. با این حال هر دو طرف این نشست را به عنوان یک شروع مجدد جشن گرفتند. چین مدعی شد دو طرف بر سر دیدگاه جدیدی از ثبات استراتژیک به توافق رسیدهاند و ترامپ نیز رابطه واشینگتن و پکن را بسیار قدرتمند توصیف کرد. این توافق ضمنی میتواند تجارت میان دو اقتصاد بزرگ جهان را در سال جاری پیشبینیپذیرتر کند و سایه جنگ تعرفههای مخرب سال گذشته را کاهش دهد.
در پرونده تایوان نیز اگرچه ترامپ در اظهارات عمومی خود درباره تایوان سکوت کرد، اما مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در مصاحبهای با شبکه انبیسینیوز تأکید کرد سیاست بنیادین واشینگتن در قبال این دموکراسی جزیرهای بدون تغییر باقی میماند. در زمینه تجارت و سرمایهگذاری خارجی، وعدههای دادهشده هنوز مبهم هستند. ترامپ از توافقات تجاری فوقالعاده خبر داد، اما وعده خرید محصولات کشاورزی، نفت و 200 هواپیمای بوئینگ هنوز از سوی مقامات پکن به صورت رسمی تأیید نشده است. شی به هیئتی از مدیران اجرایی آمریکایی اطمینان داد درهای اقتصاد چین بیشتر به روی تجارت باز خواهد شد. کاخ سفید نیز اعلام کرد گفتوگویی درباره گسترش دسترسی به بازار چین و ایجاد هیئتهای تجارت و سرمایهگذاری انجام شده است؛ وعدههایی که دور بعدی مذاکرات در کاخ سفید عیار واقعی آنها را مشخص خواهد کرد.
