یادی از 8 هزار قربانی زلزله درود

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

زمین‌لرزه سوم بهمن ۱۲۸۷ شمسی دشت سیلاخور بروجرد لرستان در اثر گسیختگی گسل فعال درود رخ داد. حدود هشت هزار کشته مستقیما ناشی از زلزله با بزرگای ۷.۳ گزارش شد. پس‌لرزه‌ها به مدت شش ماه پس از زلزله اصلی ادامه یافت. بخش گسیخته‌شده گسل اصلی جوان زاگرس در سال ۱۲۸۷ شمسی، مجددا و حدود یک قرن بعد در زلزله ۱۱ فروردین ۱۳۸۵ چالان‌چولان بروجرد (۳۱ مارس ۲۰۰۶) با بزرگای ۶.۱ گسیخته شد. زلزله ۱۲۸۷ سیلاخور باعث ۴۰ کیلومتر گسلش سطحی قابل مشاهده شد. جابه‌جایی عمودی از یک متر بیشتر بود و میزان جابه‌جایی امتدادلغز مرتبط با زلزله هنوز مشخص نشده است. ‌زمین‌لرزه سیلاخور ۱۲۸۷ در کنار زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله سرپل ذهاب از معدود رخدادهای با بزرگای بیش از 7 ریشتر در رشته‌کوه‌های زاگرس هستند. حوادث پس از انقلاب مشروطه ایران که باعث آشفتگی و هرج‌ومرج در سراسر کشور شد، هنگام وقوع زلزله ۱۲۸۷ در جریان بود و ارتباط بین نهادهای مسئول نامنظم و ناکافی بود. اطلاعات غیررسمی درمورد زلزله حدودا یک هفته تا 20 روز پس از زلزله از طریق پیام‌رسان‌های دیپلماتیک به تهران رسید. پس از کودتای محمدعلی‌ شاه بر ضد انقلاب مشروطه در تیر ۱۲۸۷، تقریبا همه مطبوعات سانسور شدند، سایر مطبوعات نیز در فواصل نامنظم ماهانه یا فصلی مطالب خود را منتشر می‌کردند؛ ازاین‌رو مطبوعات ایران حدود سه ماه پس از زمین‌لرزه سیلاخور در اواخر فروردین ۱۲۸۸ میزان واقعی ویرانی را گزارش کردند. با توجه به وسعت زیاد منطقه احساس‌شده زلزله در قفقاز، ترکیه و بغداد این زلزله در مطبوعات اروپا نیز گزارش شد. زلزله ۱۲۸۷ ساعت ۶:۱۰ صبح به وقت محلی رخ داد که اکثر مردم در داخل خانه بودند. در زمین‌لرزه چالان‌چولان ۱۲۸۷ یک پیش‌لرزه خفیف‌تر در شب قبل از زلزله باعث شد بسیاری از ساکنان در فضای باز بخوابند که در لرزه اصلی در ساعت ۴:۴۷ بامداد به کاهش چشمگیر تلفات منجر شد. این موضوع به‌نوعی درس زمین‌لرزه پنجم دی‌ماه ۱۳۸۲ بم بود که لرزه اصلی پس از چندین پیش‌لرزه رخ داد. بنابراین به‌محض اینکه زمین‌لرزه‌های کوچک تا متوسط در عصر و شب ۱۰ فروردین ۱۳۸۵ در پیرامون بروجرد رخ داد -که مهم‌ترینشان ساعت ۲۳:۰۶ با بزرگای ۵.۰ بود، مردم و مسئولان از شب‌هنگام دهم فروردین در حالت هشدار احتمال یک زمین‌لرزه شدید قرار گرفتند و بسیاری از مردم در فضای باز خوابیدند. و این امر تلفات را هنگام وقوع زمین‌لرزه شدید سپیده‌دم به‌شدت کاهش داد. زمین‌لرزه سال ۱۳۸۵ با بزرگای ۶.۱ تقریبا ۶۰ برابر انرژی کمتری نسبت به زمین‌لرزه ۷.۳ سال ۱۲۸۷ آزاد کرد. اگرچه شدید بود، اما لرزش زمین ناشی از آن رخداد مهم سال ۱۳۸۵ کمتر بود. زمین‌لرزه سال ۱۳۸۵ همچنان موجب تخریب گسترده شد و حدود ۳۳۰ روستا به‌شدت آسیب و ۷۰ روستا خساراتی در حد تخریب کامل دیدند و بیش از 15 هزار خانواده آواره شدند. زلزله ۱۲۸۷ و ۱۳۸۵ شمسی به بیش از ۴۰ بنای تاریخی مهم در بروجرد، از جمله مسجد جامع هزار ساله آسیب رساند. دو زمین‌لرزه ۱۲۸۷ و ۱۳۸۵ نمونه‌ای بارز از خوشه‌بندی فعالیت‌های لرزه‌ای در یک قطعه گسل هستند. این دو رخداد نمایانگر آن است که گسل اصلی جوان در محدوده بین دروود و بروجرد با این الگو، مستعد بازگشت زمین‌لرزه‌هایی با بزرگای ۷.۰ است و خطر لرزه‌ای بالا را در دشت سیلاخور برجسته کرده است.

گسل درود از الگوی «زمین‌لرزه‌های سرشتی» پیروی می‌کند، به این معنی که تمایل به تولید زمین‌لرزه‌های بزرگ با بزرگا و مقدار لغزش مشابه در فواصل نسبتا منظم دارد. میزان و سرعت جابه‌جایی گسل درود حدود ۲ تا ۲.۵ میلی‌متر در سال به‌صورت افقی و حدود ۱ تا ۱.۵ میلی‌متر در سال به‌صورت قائم ارزیابی می‌شود. بنا بر یک مطالعه کلیدی دیرینه‌لرزه‌شناسی زلزله 1385 تمام تنش انباشته‌شده روی بخش اصلی گسل دورود را آزاد نکرده است. در عوض، ممکن است یک ساختار ثانویه را در منطقه گسله گسل اصلی جوان زاگرس گسیخته باشد و به همین ترتیب این گسل همچنان قادر به ایجاد رویداد سرشتی با بزرگای بیش از ۷.۰ است. زلزله‌های آینده با بزرگای بیش از ۷.۴ می‌تواند تا حدود ۴۵ کیلومتر گسیختگی سطحی ایجاد کند. گسل دورود بخش مهمی از گسل اصلی جوان زاگرس است که در مرز برخورد زمین‌ساختی بین ورقه عربی و ایران/ اوراسیا ‌قرار گرفته است.

حدود ۵۵۰ هزار نفر در دو شهرستان بروجرد و درود زندگی می‌کنند – برآورد ۱۴۰۴ – و ایمنی این جمعیت حدودا نیم میلیونی ایجاب می‌کند تا تشخیص دقیق بازگشت زمین‌لرزه‌ها و مدل‌سازی زمین‌لرزه‌های شدید در حوزه نزدیک گسل در دو شهر بروجرد و درود در دستور کار مقامات محلی استان لرستان قرار بگیرد.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.