احمد الشرع در کشورهای حاشیه خلیج فارس به دنبال چه بود؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

رئیس دوره انتقالی سوریه، احمد الشرع معروف به الجولانی، در روزهای اخیر سفری به چند کشور عربی  حاشیه خلیج فارس شامل عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی انجام داد.

این سفر دوره‌ای که از جده آغاز شد در ابوظبی به پایان رسید، الشرع در این سفر دوره‌ای به بررسی روابط دوجانبه سوریه با این کشورها و راه‌های توسعه آن، همچنین تقویت مشارکت‌های اقتصادی و حمایت از تلاش‌های توسعه‌ای پرداخت.

در این سفر تحولات اوضاع منطقه‌ای و چالش‌های امنیتی نیز مطرح شد و همه این طرف‌ها بر اهمیت هماهنگی تلاش‌ها برای حفظ امنیت منطقه‌ای تاکید کردند.

الشرع در طول سفر دوره‌ای خود بر همبستگی سوریه با این کشورها تاکید کرد و بر لزوم احترام به حاکمیت آن‌ها پافشاری نموده و مخالفت دمشق را با هر گونه «اقداماتی که امنیت و ثبات آنها را خدشه‌دار کند» ابراز داشت.

دیدار احمد الشرع  در شرایط منطقه‌ای متشنج و به دنبال درگیری نظامی جاری در منطقه بین ایالات متحده آمریکا و اسرائیل و ایران انجام شد که بازتاب‌های آن، چه در سطح امنیتی و چه اقتصادی، بر کشورهای منطقه بی‌تاثیر نبوده است.

روابط مثبت با کشورهای حاشیه خلیج فارس

روابط سوریه و کشورهای حاشیه خلیج فارس از زمان سقوط نظام اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ تحولی قابل توجه را تجربه کرده و حوزه‌های متعددی به‌ویژه سیاست و اقتصاد، به‌خصوص با دوحه و ریاض، را در برگرفته است.

احمد الشرع، قبلا هم به این کشورها سفر کرده بود، آن هم در شرایطی که به نظر می‌رسید تفاهم و هماهنگی در مواضع آنها نسبت به مسائل و تحولات مختلف منطقه وجود دارد.

دمشق پیش از این، حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس در جریان جنگ جاری در منطقه را محکوم کرده و همبستگی و حمایت خود از این کشورها در برابر هر چیزی که امنیت آنها را هدف قرار دهد یا ثباتشان را بر هم زند، ابراز داشته بود.

این موضع با واکنش مشابهی از سوی دولت‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌ویژه در عربستان و قطر نسبت به تمام رویدادهای امنیتی که سوریه از زمان استقرار دولت جدید شاهد بوده است، مواجه شد. علاوه بر ارائه حمایت اقتصادی و اعلام پروژه‌های سرمایه‌گذاری در سوریه که پس از ۱۴ سال جنگ، شرایط اقتصادی دشواری را تجربه می‌کند.

توضیحات وزیر خارجه سوریه 

وزیر امور خارجه سوریه، اسعد حسن الشیبانی، در پلتفرم «ایکس» توضیح داد که دیدارهای الشرع با رهبران کشورهای خلیج فارس بر «تقویت روابط برادرانه ریشه‌دار» متمرکز بوده است، همچنین بررسی راه‌های پیشبرد چرخ توسعه اقتصادی در سوریه، به‌ویژه در مرحله پس از جنگ، جایی که نیاز به مشارکت‌های سرمایه‌گذاری مؤثر که به بازسازی و تحرک بخش‌های تولیدی کمک کند، برجسته می‌شود. وی همچنین تاکید کرد این تور حامل تأکیدی بر «موضع ثابت» سوریه در حمایت از کشورهای عربی و همبستگی با آنها در مواجهه با تهدیدات مختلف بود.

ایستگاه اول جده

الشرع در ایستگاه اول سفر خود به جده رفت و شاهزاده سعود بن مشعل بن عبدالعزیز، معاون امیر منطقه مکه، در فرودگاه بین‌المللی ملک عبدالعزیز در جده از رئیس‌جمهور الشرع استقبال کرد. وی پیش از این در اکتبر سال گذشته از عربستان سعودی بازدید کرده بود.

پس از مراسم استقبال الشرع با محمد بن سلمان ولیعهد سعودی دیدار کرد. دو طرف در حضور مسئولان دو کشور به بررسی روابط دوجانبه و راه‌های حمایت و تقویت آن به ویژه در زمینه‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری و پروژه‌های اتصال منطقه‌ای پرداختند. الشرع و بن سلمان در خصوص تحولات اوضاع منطقه‌ای و بین‌المللی دارای اهمیت مشترک تبادل نظر کردند. الشرع پس از این دیدار از بن سلمان بابت حسن استقبال و ضیافت تشکر کرد. او گفت که در این دیدار راه‌های تقویت همکاری و گسترش شراکت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری و تحولات اوضاع منطقه‌ای و بین‌المللی و بازتاب‌های آن بر امنیت و ثبات منطقه را بررسی کرده است. لازم به ذکر است عربستان سعودی از نخستین کشورهایی است که از دولت جدید سوریه به رهبری احمد الشرع حمایت کرد و مشارکت‌های سیاسی و اقتصادی با آن برقرار نمود.

پرونده منطقه‌ای پیچیده

اگر چه هیچ جزئیاتی در مورد پرونده‌هایی که بین الشرع و ولیعهد عربستان مورد بحث قرار خواهد گرفت وجود ندارد، اما به احتمال زیاد شامل آخرین تحولات جاری در منطقه خواهد بود، به‌ویژه اینکه عربستان سعودی در حال کار برای مستحکم‌تر کردن روابط خود با ترکیه، پاکستان و مصر در پرتو جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است که ۶ هفته به طول انجامید و به طور مستقیم بر خطوط انتقال نفت عربستان از تنگه هرمز تأثیر گذاشت و به دنبال آن محاصره آمریکایی که الگوی امنیتی را که دهه‌ها ادامه داشت و به رونق اقتصادهای خلیج کمک کرده بود، پایان داد.

روابط اقتصادی در اولویت

اگر چه سفر جدید تحت تأثیر پرونده سیاسی-امنیتی قرار دارد، اما اقتصاد نیز به‌شدت در آن حضور دارد، به‌ویژه با توجه به شرایط بد زندگی که سوری‌ها پیش از شعله‌ور شدن جنگ علیه ایران با آن مواجه بودند، اما پس از آن به دلیل افزایش قیمت سوخت در جهان که بر معیشت شهروند سوری تأثیر گذاشت، بدتر شد. دمشق در این زمینه در تلاش است تا از روابط استثنایی با عربستان سعودی، ترکیه و قطر برای ایجاد فضای گسترده‌تری که اهمیت موقعیت استراتژیک خود را در خطوط حمل و نقل زمینی، دریایی و هوایی تقویت کند، بهره ببرد، به گونه‌ای که آن را به یک جایگزین احتمالی برای مسیرهای نفت، انرژی و تجارت بین‌الملل تبدیل نماید. این رویکرد اخیرا در مجمع دیپلماتیک آنتالیا از طریق پروژه راه‌آهن حجاز که از ترکیه آغاز شده، از سوریه عبور می‌کند و به اردن و سپس مکه می‌رسد، مطرح شده است، با پیش‌بینی اینکه کشورهای اتحادیه اروپا نیز از آن بهره‌مند شوند.

ایستگاه دوم قطر و ترسیم نقشه جدید نفوذ اقتصادی 

الشرع در ایستگاه دوم به دوحه رفت و با امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، دیدار کرد. دو طرف بر اهمیت توسعه روابط دوجانبه، به ویژه در بخش‌های انرژی، سرمایه‌گذاری و ارتباط تجاری، علاوه بر هماهنگی مشترک «به گونه‌ای که امنیت و ثبات منطقه را تقویت کند» تأکید کردند. در این دیدار اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی وزیر خارجه قطر و شماری از مسئولان دو کشور حضور داشتند.

الشرع در دیدارهای خود در دوحه همبستگی سوریه با کشورهای عربی که به گفته وی مورد «تجاوزات ایران» قرار گرفته بودند، تجدید کرد. وی همچنین در توئیتی در «ایکس» تأکید کرد که دیدارش با امیر قطر «برادرانه» بود و نشان‌دهنده «عمق تفاهم بین دو کشور و گشودن افق‌های گسترده‌تر برای کار مشترک» است.

این تور نشان‌دهنده گرایش سوریه به سوی تقویت گشایش نسبت به محیط عربی خود و تلاش برای بهره‌گیری از روابط سیاسی در جهت حمایت از مسیر بهبود اقتصادی است، آن هم در شرایطی که نیاز به حمایت منطقه‌ای برای بازسازی و دستیابی به ثبات داخلی افزایش یافته است.

ایستگاه سوم امارات

احمد الشرع رئیس دوره انتقالی سوریه در ابوظبی با محمد بن زاید رئیس امارات متحده عربی دیدار کرد. دو طرف همکاری سوریه و امارات و راه‌های توسعه آن را بررسی کردند.

الشرع و بن زاید به بررسی تقویت شراکت اقتصادی و حمایت از تلاش‌ها در راستای توسعه و تحقق منافع مشترک و تقویت ثبات و شکوفایی در منطقه پرداختند. طرفین در خصوص تحولات اوضاع امنیتی و چالش‌های منطقه‌ای تبادل نظر و بر اهمیت هماهنگی تلاش‌ها برای حفظ امنیت منطقه تاکید کردند. الشرع بر همبستگی سوریه با امارات و لزوم احترام به حاکمیت کشورها و مخالفت با هر گونه اقدام در آسیب به امنیت و ثبات آن به‌ویژه در سایه حملات اخیر ایران به کشورهای منطقه تاکید کرد.

ارتباط سفر با درگیری جاری در منطقه

دکتر سمیر عبدالله، پژوهشگر «مرکز عربی مطالعات سوریه معاصر«، گفت که تور الشرع به کشورهای حاشیه خلیج فارس در چارچوب منطقه‌ای بسیار حساس انجام می‌شود.

وی بیان کرد که انتظارات حاکی از حرکت زودهنگام سوریه برای اعلام موضعی روشن، به‌ویژه در مورد حمایت از کشورهای خلیج فارس در برابر بازتاب‌های جنگی بود که منطقه بین آمریکا و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر شاهد آن است و منطقه خلیج فارس نیز از این بازتاب‌ها در امان نبوده است.

با این حال، به گفته عبدالله، نمی‌توان زمان این سفر را از مجموع تحولات منطقه‌ای، به‌ویژه پیامدهای جنگ علیه ایران و انعکاس آن بر اقتصاد، تجارت و مسیرهای ثبات در منطقه، جدا کرد، هر چند این سفر نسبتا دیرهنگام و حدود دو ماه پس از شروع جنگ علیه ایران انجام شده است.

فراس علاوی، پژوهشگر و روزنامه‌نگار سوری، ابراز عقیده کرد که نمی‌توان سفر الشرع به کشورهای حاشیه خلیج فارس را از تحولات خاورمیانه، به‌ویژه درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران، جدا کرد، زیرا نیاز مبرمی به نوعی هماهنگی بین کشورهای حاشیه خلیج فارس و سوریه در مورد این تحولاتی وجود دارد که بازتاب‌های آن بر کشورهای منطقه بی‌تأثیر نیست.

علاوی اشاره کرد که مرحله کنونی نیازمند رایزنی درباره مهم‌ترین تحولات خاورمیانه است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر سوریه و کشورهای حاشیه خلیج فارس تأثیر می‌گذارد، به ویژه موضع کشورهای عربی نسبت به این رویدادها، آینده روابط آنها با ایران و همچنین آینده روابط با آمریکا.