امانالله قرایی مقدم جامعهشناس:
آگاهی بخشی و قانونگذاری، 2 اقدام جهت بیمه مشاغل اینترنتی
توسعه و گسترش کسبوکارهای اینترنتی در ایران، تحت تاثیر عواملی نظیر افزایش دسترسی به اینترنت، استفاده گسترده از تلفن همراه، توسعه فناوری اطلاعات، توسعه راهکارهای پرداخت آنلاین، پشتوانه حمایتی از سوی دولت و...، رخ داده که این موضوعات فرصتهای جدید برای کسب و کارهای آنلاین در ایران را به وجود آمده است. در چنین فضایی به تبع این کسب و کارها نیاز به تطبیق خود با قوانین و فضای کسب و کار در کشور دارند، هرچند این دست از کسبوکارهای نیازهای متفاوتی را نیز در جامعه به وجود آوردهاند. این درحالیست با گذشت چند سال از فعالیت این دست از مشاغل نوظهور استارتاپهای بزرگی در رستههای مختلف شغلی از جمله خدمات، حمل و نقل و...، به وجود آمده که دارای کارکنان بسیاری نیز هستند. از سویی ذکر این نکته ضروری است که مشاغل اینترنتی دارای آسیبهایی نیز هستند که در جای خود نیز باید به آنها پرداخته شود، از جمله این موضوعات بحث عدم بیمه کردن کارکنان و کارگران این مشاغل از سوی کسب و کارهای بزرگ اینترنتی است که این موضوع آسیبهای فراوانی را برای افرادی که در این مجموعهها مشغول به فعالیت هستند، به بار آورده، که این موضوع نیز در جای خود باید مورد تحلیل قرار بگیرد.
حال برای بررسی این موضوع و تحلیل وضعیت موجود، امانالله قرایی مقدم جامعهشناس و استاد دانشگاه خوارزمی به بیان نقطهنظرات خود در این زمینه پرداخته است.
-همواره یکی از بحثهایی که در مورد کسب و کارهای نوین و اینترنتی مطرح بوده، بحث بیمه است، چرا آنطور که باید و شاید این موضوع برای شاغلان این کسب و کارهای جدید محیا نشده و آنها از بیمه برخوردار نیستند؟
بحث بیمه پایه که در کشورمان بیشتر با سازمان تامین اجتماعی مطرح است، یک از ملزوماتی بوده که هر فرد شاغلی از آن برخوردار باشد، قانون اساسی نیز چنین حقی را برای آنها محفوظ دانسته و حتما شاغلان در هر صنف و رسته شغلی باید از آن برخوردار باشند.
-بعضی از کارفرمایان از جمله در مشاغل اینترنتی، از بیمه کردن کارکنان خود طفره میروند و بهانههای زیادی را برای طفره رفتن از انجام این کار میتراشند، نظر شما در این باره چیست؟
به اعتقاد بنده،باید این مشاغل اینترنتی را اجبارشان کنند، که حتما این افراد را بیمه کنند، مثلا در تاکسیهای اینترنتی یک فرد بیش از 8 ساعت در روز را رانندگی میکند و دیگر شغلی نمیتواند داشته باشد، بنابراین این شرکتها باید رانندگان خود را بیمه کنند، در این زمینه علاوه بر قانونگذاری که بنای کار است، باید اقدام مهم دیگری نیز انجام شود.
چه اقداماتی باید انجام شود؟
علاوه بر قانونگذاری باید آگاهیبخشی هم صورت بگیرد. همین رانندگان،اولا به دلیل آنکه بعضیهایشان فقر فرهنگی دارند،مطالبه بیمه نمیکنند، چون از مزایای بیمه برای آنها نه در مدرسه، نه در دانشگاه، نه در رسانهها صحبت نشده، بنابراین باید به قول جامعهشناسان، این مطالبهگری را از طریق فرهنگ دنبال کنیم، به نوعی از طریق تکنولوژی فرهنگ وارد میشود، یکی از کارها این است که دولت خودش رسما اقدام کرده و کسب و کارهای اینترنتی را اجبار کند، این در حالیست که فرهنگ بیمه هنوز در جامعه ما مثل تمام کشورهای توسعهیافته گسترش پیدا نکرده و مردم واقف نیستند و نمیدانند چقدر بیمهکردن اهمیت دارد، بنابراین هم دولت باید کمک کرده و اجبار کند و مجلس شورای اسلامی نیز در این رابطه باید قانونگذاری کند. در این زمینه باید به این نکته اشاره کرد، چگونه در این کشور خودرویی که بدون بیمه حرکت کند، جریمه میشود و باید حتما خودرو بیمه شخص ثالث داشته باشد،در مورد مشاغل اینترنتی نیز باید ذینفعان این موضوع در این زمینه آگاهی پیدا کنند. اگر چنین موضوعی محقق شود، به آن امنیت اجتماعی میگویند، این شاخص اجتماعی از اهمیت بسزایی برخوردار است و یکی از شاخصهای توسعهیافتگی نیز محسوب میشود.
-با توجه به مطالبی که اشاره کردید، عملا در بحث مطالبهگری صنفی نیز کسب و کارهای اینترنتی کوتاهی کردهاند و صنفی در این رابطه ذینفعان کسب و کارهای اینترنتی دارا نیستند؟
بله، با توجه به اینکه نظامهای صنفی در ایران به دلایل مختلف دارای ضعف هستند، طبیعتا در این بخش نیز صنفی وجود ندارد که بخواهد از اعضایش دفاع کند، البته این موضوع را نیز باید از دو جنبه بررسی کرد، در وهله اول با توجه به نوع و کارکرد این کسب و کارها آنها به دنبال این هستند، این صنفها به وجود نیاید و این برای آنها بهتر است، از سوی دیگر رانندگان و سایر کارگران اینترنتی نیز با توجه به همان عدم فرهنگسازی و عدم آگاهی که به آن اشاره شد، دقیقا با سازوکار صنفی نیز آشنایی ندارند، تا از این طریق مسائل و مشکلات خود را پیگیری کنند، بنابراین این موضع نیاز به اقداماتی دارد که باید از سوی دیگر بسترهای اجرایی شدن آن نیز فراهم باشد.
-به رسمیت شناختن مشاغل اینترنتی در ایران تا چه حد صورت گرفته و آینده آن چیست؟
در جامعهشناسی کار و شغل، به رسمیت شناختن کسب و کارهای جدید و نوین از اهمیت بسزایی برخوردار است، از سویی در این زمینه با توجه به رشد روزافزون استفاده از اینترنت در ایران و به کار گیری گسترده از فناوریهای جدید، مشاغل اینترنتی در کشورمان نیز به شکل چشمگیری در حال گسترش است. در چنین فضایی به اعتقاد بنده، دولت اینها را به رسمیت میشناسد و برای اینها حق و حقوق قائل است. به نظر میرسد آینده مشاغل اینترنتی در ایران روشن باشد. در این رابطه با رشد روزافزون فناوری، افزایش استفاده از اینترنت و نیاز رو به افزایش به خدمات آنلاین، مشاغل اینترنتی در حال توسعه و پیشرفت هستند.
- ظهور اینترنت در مشاغل از لحاظ اجتماعی چه تاثیری گذاشته و اینترنت باعث چه تحولاتی در این عرصه شده است؟
اینترنت باعث شده خیلی از مشاغل به وجود بیاید و در معرض خدمت به مردم قرار بگیرد، شرکتهایی که در این زمینه فعالیت میکنند، چه از فروشندگان آنلاین و چه استارتاپها، در رشد و توسعه اقتصادی موثر است.
- در روابط کاری چطور؟
در روابط کاری هم موثر است. یعنی بهطور کلی اینگونه مشاغل، دیدگاه جامعه را نسبت به مشاغل بهخصوص زنان و مردان تغییر داده است. در گذشته یک زن کارهایی که امروز بانوان انجام میدهند، کسر شأن میدانست، خوب نمیدانست. به عنوان مثال ما امروز در تاکسیهای آنلاین رانندگان زن داریم، که حتی در شبها نیز کار میکنند، اینها مسائلی بود که در گذشته در جامعه ایران به نوعی اتفاق نمیافتاد، اما امروز با توجه به تغییراتی که جامعه با آن روبرو بوده و اینترنت نیز روی این فضا نیز تاثیر گذاشته، شاهد هستیم که روابط کاری از آن شکل سنتی و مرسومش که طی دهههای متمادی در کشورمان متداول بوده، خارج شده و امروز به شکل دیگری که در جامعه میبینید، درآمده است.
اینها در دوره ما نبود و اینها را دیگر جامعه هضم کرده و دیدگاهها و نگاهها عوض شده که این مسائل خاص مردان است و زنان نباید دخالت کنند. به همین جهت جامعه با آنها و حتی کسانی هم که متعصب هستند، برخورد کرده، بنابراین دیدگاه جامعه در مشاغل خدماتی به قول کالین کلارک در 1929 که در بخش سه، از جمله بخش خدمات عوض شده و دیگر نمیگویند این شغل برای مردان است، این مردانه است، این زنانه نیست. دیگر اینها را کسی قبول نمیکند. بنابراین دیدگاهها عوض شده و باید دیدگاه دولت و بهطبع آن دیدگاه سازمانهای مسئول نیز باید عوض نیز شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
