ماجرای بروز مشکل در نگهداری کودکان توسط سازمان بهزیستی واقعیت دارد؟
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور از کاهش قابل توجه تعداد کودکان در مراکز نگهداری خبر داد و اعلام کرد: با اجرای سیاستهای خانوادهمحور و توسعه طرحهایی مانند میزبانی، مرخصی و بازپیوند خانوادگی، هزاران کودک در جنگ به آغوش خانواده رفتهاند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور از کاهش قابل توجه تعداد کودکان در مراکز نگهداری خبر داد و اعلام کرد: با اجرای سیاستهای خانوادهمحور و توسعه طرحهایی مانند میزبانی، مرخصی و بازپیوند خانوادگی، هزاران کودک در جنگ به آغوش خانواده رفتهاند.
حمیدرضا الوند ضمن تشریح دلایل تشدید اجرای برنامهها در استانها اظهار کرد: تأکید بیشتر بر اجرای این برنامهها ناشی از تجربهای بود که در جریان جنگ ۱۲ روزه به دست آوردیم؛ تجربهای که نشان داد استفاده از مدلهای خانوادهمحور تا چه اندازه میتواند در ارتقای سلامت جسمانی و بهداشت روانی کودکان مؤثر باشد. اقداماتی که در آن مقطع انجام شد، سازمان را به این جمعبندی رساند که در شرایط بحران باید تمرکز بیشتری بر الگوهای مبتنی بر خانواده حرکت کرد و بر همین اساس، پس از جنگ ۱۲ روزه، دستورالعملی با عنوان «حمایت و مراقبت از کودکان و نوجوانان در زمان بحران» تدوین و به کشور ابلاغ شد؛ دستورالعملی که هم بحرانهای جنگی و هم بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله را پوشش میدهد.
الوند ادامه داد: این دستورالعمل حاصل درسآموختههای مشترک تمامی استانهاست که در قالب یک چارچوب تخصصی عملیاتی تدوین شد. با شروع جنگ، از همان روز نخست در ستاد مدیریت بحران حضور فعال داشتیم و بهصورت فوری ابلاغ شد که تمامی مراکز واقع در مجاورت مراکز حساس نظامی، امنیتی و انتظامی، در صورت لزوم به مکانهای امن منتقل شوند.
وی با اشاره به پیشبینی تمهیدات پیشگیرانه گفت: پیش از این نیز به استانها ابلاغ کرده بودیم که مراکز جایگزین را شناسایی کنند تا در صورت آسیب به مراکز اصلی، امکان جابهجایی سریع کودکان فراهم باشد. خوشبختانه تمامی استانها، بهویژه استانهایی که در معرض تهدید مستقیم بودند، این آمادگی را داشتند و مکانهای جایگزین خود را معرفی کردند.
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور در ادامه به توسعه نظام خانوادههای میزبان اشاره کرد و گفت: در همین راستا و برای انتقال کودکان به موقعیتهای امنتر، یکی از محورهای مهم ما، ایجاد بانک اطلاعاتی از خانوادههای متقاضی میزبانی بود. بر این اساس، از ظرفیت تمامی متقاضیانی که پیش از وقوع جنگ در طرح میزبان ثبتنام کرده و آموزشهای لازم و مراحل قانونی را گذرانده و تأییدیه کمیتههای تخصصی، را گرفته بودند نیز استفاده شد. این فرآیند باعث شد در زمان بحران، تنها مرحله نهایی واگذاری باقی بماند و بتوانیم با سرعت بیشتری اقدامات لازم را انجام دهیم.
الوند همچنین به نقش مربیان مراکز نگهداری اشاره کرد و افزود: مربیان بهعنوان یکی از گزینههای جایگزین مراقبت خانوادگی نیز در این شرایط مورد توجه قرار گرفتند؛ چراکه این افراد ارتباط عاطفی عمیقی با کودکان دارند و به نیازهای آنان آگاه هستند. به همین دلیل، برخی از مربیان نیز در قالب طرح خانواده میزبان و پس از طی مراحل قانونی، سرپرستی موقت کودکان را بر عهده گرفتند.
الوند در ادامه به استفاده از ظرفیت خانوادههای زیستی و اقوام کودکان نیز اشاره کرد و افزود: در مواردی که یکی از والدین یا بستگان درجه یک دارای صلاحیت اخلاقی و قانونی بودند، تلاش شد با طی فرآیندهای تخصصی، کودکان به این افراد سپرده شوند تا در محیط خانواده نگهداری شوند. بخشی از کودکان نیز با تأیید تیمهای تخصصی، بهصورت موقت به خانوادهها و بستگان خود سپرده شدند. در این مدت، مددکاران اجتماعی و کارشناسان بهزیستی در سطح استانها و شهرستانها، از طریق نظارتهای مستمر حضوری و غیرحضوری، وضعیت این کودکان را رصد و پایش میکنند تا از سلامت و امنیت آنان اطمینان حاصل شود.
الوند با تأکید بر نظارت مستمر بر وضعیت کودکان گفت: تمامی کارشناسان در سطح شهرستانها، استانها و مراکز مثبت زندگی، وضعیت این کودکان را بهصورت دقیق رصد میکنند؛ بهطوری که بخشی از این نظارتها بهصورت دریافت گزارشهای روزانه و بخشی دیگر از طریق بازدیدهای حضوری، تماسهای تلفنی و پایش مجازی انجام میشود.
بنابر اظهارات وی، این اقدامات موجب شد تعداد کودکان حاضر در مراکز نگهداری، بهویژه شیرخوارگاهها، به شکل محسوسی کاهش یابد. بهگونهای که از حدود ۱۵۰۰ کودک شیرخوار، این عدد بر اساس آخرین آمار به حدود ۲۴۷ نفر (تا ۱۲ فروردین) در شیرخوارگاهها رسیده است.
وی خاطرنشان کرد: در برخی استانها به دلیل استقبال بالا و کاهش تعداد کودکان، عملاً ظرفیت خالی برای واگذاری در قالب میزبانی وجود ندارد و حتی در برخی استانها کودک فاقد سرپرست برای این طرحها موجود نیست.
الوند با ارائه آماری از وضعیت تعداد کل کودکان در مراکز بهزیستی گفت: پیش از اجرای این سیاستها، بیش از ۹۳۰۰ کودک در مراکز شبهخانواده حضور داشتند، اما اکنون این عدد به حدود ۵۱۰۰ نفر کاهش یافته است؛ به عبارتی بیش از ۴۰۰۰ کودک از طریق روشهایی مانند میزبانی، امین موقت، فرزندخواندگی و بازپیوند زیستی وارد خانوادهها شدهاند. در حال حاضر حدود ۶۸۰ مرکز فعال در کشور وجود دارد که در جریان بحران، ۸۱ مرکز بهدلیل قرار داشتن در مجاورت مناطق حساس، به مکانهای امن منتقل شدند، اما هیچیک از مراکز بهطور مستقیم مورد آسیب یا حمله قرار نگرفتند.
الوند در ادامه به آمار واگذاریها در یک ماه اخیر اشاره کرد و گفت: در این مدت، ۴۵۷ کودک در قالب طرح میزبانی، حدود ۱۵۰ کودک در قالب فرزندخواندگی و ۲۹۱۷ کودک از طریق مرخصی به خانوادهها سپرده شدهاند. همچنین ۲۱۸ کودک نیز از طریق بازپیوند به والدین یا بستگان واجد شرایط خود بازگشتهاند. در مجموع، نزدیک به ۴ هزار کودک در این بازه زمانی از مراکز خارج و وارد محیط خانواده شدهاند که این امر نقش مهمی در کاهش تراکم مراکز و ارتقای کیفیت مراقبت داشته است.
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سازوکارهای نظارتی افزود: نظارت بر وضعیت کودکان در خانوادهها بر اساس یک دستورالعمل چندلایه انجام میشود؛ بهطوری که خانوادهها موظف به ارائه گزارشهای روزانه خودارزیابی هستند و در کنار آن، کارشناسان استانی و ستادی نیز بهصورت مستمر از طریق تماس تلفنی، ارتباط مجازی و بازدیدهای حضوری وضعیت کودکان را بررسی میکنند. علاوه بر این، مراکز طرف قرارداد در شهرستانها نیز بهصورت دورهای بازدیدهای حضوری انجام میدهند و گزارشهای هفتگی از وضعیت کودکان ارائه میشود تا اطمینان کامل از سلامت و امنیت آنان حاصل شود.
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از سخنان خود با رد برخی ادعاهای مطرحشده در فضای مجازی درباره نحوه نگهداری و واگذاری کودکان، تأکید کرد: تمامی فرآیندهای واگذاری صرفاً بر اساس ضوابط قانونی و نظارتهای تخصصی انجام میشود و هیچ موردی خارج از چارچوبهای مصوب صورت نگرفته است. نظارتها بهصورت منظم و چندسطحی انجام میشود؛ بهطوری که گزارشهای خودارزیابی خانوادهها بهصورت هفتگی دریافت میشود و کارشناسان استانی نیز بهطور مستمر وضعیت را رصد میکنند. در کنار این نظارتها، در صورت نیاز و بر اساس گزارشهای دریافتی، بررسیهای تکمیلی انجام و نتایج به ستاد مرکزی اعلام میشود. همچنین استانها بهصورت ماهانه و فصلی (هر سه ماه یکبار) گزارشهای جامع خود را ارائه میکنند.
الوند در واکنش به برخی فضاسازیها در شبکههای اجتماعی اظهار کرد: متأسفانه در روزهای اخیر، مطالبی در فضای مجازی از سوی برخی بلاگرها، چه در داخل و چه خارج از کشور، منتشر شده که مدعی بروز مشکل در نگهداری کودکان توسط سازمان بهزیستی بودند یا نسبت به نحوه واگذاری کودکان ابراز تردید میکردند. سازمان بهزیستی بهعنوان نهاد قانونی و متولی اصلی، مسئولیت کامل سرپرستی این کودکان را بر عهده دارد و به همین دلیل، حساسیت و دقت در فرآیندها بسیار بالاتر از سطح عمومی جامعه است. تمامی واگذاریها صرفاً در چارچوب پروتکلهای تخصصی، قانونی و نظارتی انجام میشود و هیچ کودکی خارج از این چارچوبها به خانوادهای سپرده نشده است. فرآیند انتخاب خانوادهها کاملاً تخصصی است و شامل بررسیهای دقیق، آموزش، ارزیابیهای روانشناختی و تأیید در کمیتههای مربوطه میشود. بنابراین، ادعاهایی که بدون اطلاع از این فرآیندها مطرح میشود، فاقد مبنای کارشناسی است.
وی همچنین به نقش برخی مؤسسات دارای مجوز اشاره کرد و گفت: تعدادی از مؤسسات دارای مجوز از سازمان بهزیستی میتوانند در حوزه اطلاعرسانی و شناسایی خانوادههای متقاضی فعالیت کنند، اما تمامی فرآیندهای تصمیمگیری و واگذاری صرفاً تحت نظارت مستقیم سازمان و توسط تیمهای تخصصی استانی انجام میشود.
الوند تأکید کرد: تصمیمگیری نهایی درباره واگذاری هر کودک، بر عهده تیمهای تخصصی در استانهاست که با مسئولیت معاونتهای امور اجتماعی و با در نظر گرفتن تمامی ابعاد، بهترین گزینه را انتخاب میکنند.
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور با اشاره به استقبال خانوادهها از طرحهای حمایتی گفت: در حال حاضر نیز خانوادههای متقاضی میتوانند با مراجعه به ادارات بهزیستی در شهرستانها ثبتنام کنند. دورههای آموزشی برای این افراد در شرایط بحران بهصورت مجازی و در شرایط عادی بهصورت حضوری برگزار میشود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره شرایط خانوادههای میزبان و اینکه آیا زنان مجرد هم امکان مشارکت در طرح میزبان را دارند یا خیر؟ گفت: اولویت اصلی با خانوادههاست، اما در موارد خاص، زنان مجردی که دارای شرایط مناسب اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و صلاحیتهای اخلاقی تأییدشده باشند نیز میتوانند پس از طی مراحل ارزیابی، بهعنوان میزبان یا سرپرست در نظر گرفته شوند. تمامی متقاضیان، چه خانوادهها و چه افراد مجرد، تحت ارزیابیهای تخصصی از جمله مشاوره و بررسیهای روانشناختی قرار میگیرند تا از توانمندی آنها در نگهداری از کودک اطمینان حاصل شود.
مدیرکل دفتر امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور با تقدیر از همراهی گسترده مردم، نقش خانوادهها را در اجرای موفق سیاستهای خانوادهمحور و بازگشت کودکان به محیط امن خانوادگی، تعیینکننده دانست و با قدردانی از مشارکت مردم در اجرای طرحهای حمایتی اظهار کرد: این همراهی و همدلی مردمی بود که زمینه حضور کودکان در محیط خانواده را در قالبهای مختلفی همچون میزبانی، مرخصی، بازپیوند خانوادگی و فرزندخواندگی فراهم کرد. خانوادهها با گشودن درهای خانه خود و با رعایت کامل پروتکلهای تخصصی، نقش بسیار مهمی در تأمین امنیت، آرامش و سلامت روانی کودکان ایفا کردند. این مشارکت، چه از سوی خانوادههای زیستی کودکان و چه از سوی سایر آحاد مردم، نشاندهنده حس مسئولیتپذیری اجتماعی و همبستگی ملی در حمایت از کودکان و نوجوانان کشور است.
